fa ارزیابی منابع مختلف سلول‌های بنیادی مزانشیمی و راهکارهای بهینه‌سازی عملکرد آن‌ها با تأکید بر روش های پیش‌شرطی‌سازی و اصلاح ژنتیکی بيولوژي Biology مروری Review <span style="line-height:2;"><span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span lang="AR-SA"><span b="" style="font-family:" zar="">سلول‌های بنیادی مزانشیمی</span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"> (Mesenchymal Stem Cells; MSCs) </span><span lang="AR-SA"><span b="" style="font-family:" zar="">به‌دلیل توانایی خودنوزایی، قابلیت تمایز به رده‌های سلولی مختلف، خواص تعدیل‌کننده سیستم ایمنی و ترشح طیف گسترده‌ای از فاکتورهای پاراکرین، به‌عنوان یکی از ارکان اصلی پزشکی بازساختی شناخته می‌شوند. این سلول‌های ارزشمند از منابع مختلفی از جمله مغز استخوان، بافت چربی، بند ناف، ژله وارتون، جفت و سایر بافت‌ها قابل استخراج هستند. اگرچه</span></span> <span lang="AR-SA"><span b="" style="font-family:" zar="">مزانشیم‌های مشتق‌شده از این منابع دارای ویژگی‌های مشترکی هستند، اما با توجه به منشأ بافتی خود، از نظر خصوصیات زیستی و عملکردی تفاوت‌هایی را نشان می‌دهند که می‌تواند بر ظرفیت تکثیر، توان تمایزی، فعالیت‌های ایمنی‌تنظیمی و کارایی درمانی آن‌ها تأثیرگذار باشد. اگزوزوم‌های ترشح‌شده از سلول‌های بنیادی مزانشیمی به‌دلیل دارا بودن انواع پروتئین‌ها، لیپیدها، </span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt">RNA</span><span lang="AR-SA"><span b="" style="font-family:" zar="">ها و سایر مولکول‌های زیست‌فعال، نقش مهمی در فرایندهای ترمیم و بازسازی بافت ایفا می‌کنند. با وجود پتانسیل درمانی بالا و اگزوزوم‌های مشتق از آن‌ها، محدودیت‌هایی نظیر بقای پایین پس از پیوند، مهاجرت ناکافی به محل آسیب، ناهمگونی عملکردی و کاهش اثربخشی در شرایط التهابی، کاربرد بالینی آن‌ها را با چالش مواجه کرده است. در سال‌های اخیر، راهکارهای متعددی برای بهینه‌سازی عملکرد</span></span> <span lang="AR-SA"><span b="" style="font-family:" zar="">مزانشیم ها توسعه یافته‌اند که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به پیش‌شرطی‌سازی</span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"> (Preconditioning) </span><span lang="AR-SA"><span b="" style="font-family:" zar="">و تغییرات ژنتیکی</span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"> (Genetic Modification) </span><span b="" style="font-family:" zar="">&nbsp;اشاره کرد. این رویکردها توانسته‌اند به‌طور قابل‌توجهی بقای سلولی، توان مهاجرتی، فعالیت پاراکرین و اثربخشی درمانی</span> <span lang="AR-SA"><span b="" style="font-family:" zar="">سلول های بنیادی مزانشیمی را بهبود بخشند. در این مقاله مروری، ضمن بررسی منابع مختلف و ویژگی‌های این سلول‌ها، استراتژی‌های بهینه‌سازی این سلول‌ها با تأکید بر پیش‌شرطی‌سازی و اصلاح ژنتیکی مورد بحث قرار گرفته است</span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt">.</span></span></span></span></span></span> <span style="line-height:2;"><span style="font-size:12pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="font-size:10.0pt">Mesenchymal stem cells (MSCs) have emerged as important components of regenerative medicine owing to their self-renewal capacity, multilineage differentiation potential, immunomodulatory properties, and ability to secrete a wide range of paracrine factors. These cells can be isolated from various sources, including bone marrow, adipose tissue, umbilical cord, Wharton&rsquo;s jelly, placenta, and other tissues. Although MSCs derived from different tissues share several common characteristics, they exhibit distinct biological and functional properties depending on their tissue of origin, which may influence their proliferative capacity, differentiation potential, immunoregulatory activity, and therapeutic efficacy.&nbsp; In addition, exosomes secreted by MSCs have attracted considerable attention because they contain a variety of bioactive molecules, including proteins, lipids, RNAs, and other regulatory factors. These extracellular vesicles are thought to play important roles in tissue repair and regeneration. Despite the substantial therapeutic potential of MSCs, several challenges continue to limit their clinical application, including poor post-transplantation survival, inadequate homing to injured tissues, functional heterogeneity, and reduced efficacy under inflammatory conditions. In recent years, various strategies have been developed to enhance the therapeutic efficacy of MSCs. mong these, preconditioning and genetic modification have emerged as two of the most widely investigated approaches. These strategies have been shown to improve cell survival, migratory capacity, paracrine activity, and overall therapeutic efficacy. This review discusses the characteristics and biological properties of MSCs derived from different tissue sources and provides an overview of current strategies for optimising their therapeutic properties, with particular emphasis on preconditioning and genetic modification approaches aimed at improving their regenerative and therapeutic potential.</span></span></span></span> سلول‌های بنیادی مزانشیمی, اگزوزوم, بهینه‌سازی, اصلاح ژنتیکی, پیش‌شرطی‌سازی, پزشکی بازساختی mesenchymal stem cells, exosomes, preconditioning, genetic modification, regenerative medicine 208 222 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-19556-1&slc_lang=fa&sid=1 Zeynab Ghorbani زینب قربانی ghorbaniz1014@yahoo.com 1003194753284600190850 1003194753284600190850 No Medical Biotechnology Research Center, School of Paramedical, Guilan University of Medical Sciences, Rasht, Iran مرکز تحقیقات زیست فناوری پزشکی، دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی گیلان، رشت، ایران Hajar Nasiri هاجر نصیری nasirihajar@yahoo.com 1003194753284600190851 1003194753284600190851 Yes Medical Biotechnology Research Center, School of Paramedical, Guilan University of Medical Sciences, Rasht, Iran مرکز تحقیقات زیست فناوری پزشکی، دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی گیلان، رشت، ایران