Journal of Mazandaran University of Medical Sciences

fa فراتر از HbA1c: بیومارکرهای مکمل و فناوری‌های نوظهور برای ارزیابی دقیق کنترل گلیسمی در دیابت Beyond HbA1c: Complementary Biomarkers and Emerging Technologies for Precision Glycemic Assessment in Diabetes بیوشیمی Sports biomechanics مروری Review هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c) یکی از شاخص‌های اصلی بالینی برای ارزیابی کنترل بلندمدت گلیسمی و خطر عوارض مرتبط با دیابت است. بااین‌حال، تفسیر آن تحت تأثیر تغییرات طول عمر گلبول‌های قرمز، هموگلوبینوپاتی‌ها و سایر شرایط بالینی قرار گیرد و نوسانات کوتاه‌مدت گلوکز یا اپیزودهای هیپوگلیسمی و هیپرگلیسمی را به‌طور مستقیم نشان نمی‌دهد. این مقاله مروری به بررسی بیومارکرهای مکمل و فناوری‌های نوین پایش گلیسمی، با تأکید بر ویژگی‌های بیوشیمیایی، پنجره زمانی بازتاب گلیسمی، روش‌های اندازه‌گیری، مزایا، محدودیت‌ها و کاربردهای بالینی آن‌ها می‌پردازد. فروکتوزآمین، آلبومین گلیکوزیله (GA) و 1,5-آنهیدروگلوسیتول (1,5-AG) به‌عنوان بیومارکرهای مکمل، در کنار شاخص‌های حاصل از پایش مداوم گلوکز  (CGM)، زمان در محدوده هدف (TIR) و تغییرپذیری گلیسمی بررسی شدند. 1,5-آنهیدروگلوسیتول عمدتاً نوسانات و افزایش‌های اخیر گلیسمی طی حدود ۱ تا ۲ هفته را منعکس می‌کند، درحالی‌که فروکتوزآمین اطلاعاتی درباره کنترل گلیسمی طی حدود ۲ تا ۴ هفته و GA طی حدود ۲ تا ۳ هفته ارائه می‌دهد. در مقابل، HbA1c مواجهه با گلوکز طی حدود ۸ تا ۱۲ هفته را نشان می‌دهد و مقادیر گلوکز در هفته‌های اخیر سهم بیشتری در مقدار نهایی آن دارد. این پنجره‌های زمانی مکمل می‌توانند اطلاعاتی در بازه‌های مختلف برای ارزیابی الگوهای گلیسمی و تنظیم درمان فراهم کنند. همچنین، بیومارکرهای مرتبط با گلیکاسیون پیشرفته، حسگرهای پوشیدنی و غیرتهاجمی، سامانه‌های مبتنی بر میکرونیدلMicroneedle)) و کاربرد هوش مصنوعی در تحلیل داده‌های گلیسمی به‌عنوان رویکردهای نوظهور برای پایش دقیق‌تر بررسی شدند. این رویکردها به شناسایی تفاوت میان میانگین گلیسمی و الگوهای روزانه گلوکز نیز کمک کنند. ادغام HbA1c با بیومارکرهای مکمل و شاخص‌های حاصل از CGM می‌تواند ارزیابی جامع‌تری از وضعیت گلیسمی در بازه‌های زمانی مختلف فراهم کرده و اطلاعات بیشتری برای تنظیم درمان و مدیریت فردمحور دیابت ارائه دهد. Glycated hemoglobin (HbA1c) is a key clinical measure of long-term glycemic control and the risk of diabetes-related complications. However, its interpretation can be affected by changes in red blood cell lifespan, hemoglobinopathies, and other clinical conditions, and it does not directly reflect short-term glucose fluctuations or episodes of hypoglycemia and hyperglycemia. This review evaluates complementary biomarkers and emerging technologies for glycemic monitoring, focusing on their biochemical characteristics, temporal windows of glycemic assessment, measurement methods, advantages, limitations, and clinical applications. Fructosamine, glycated albumin (GA), and 1,5-anhydroglucitol (1,5-AG) are reviewed as complementary biomarkers alongside continuous glucose monitoring (CGM)-derived metrics, including time in range (TIR) and glycemic variability. 1,5-Anhydroglucitol primarily reflects recent glycemic excursions over approximately 1-2 weeks, whereas fructosamine reflects glycemic control over approximately 2-4 weeks and GA over approximately 2-3 weeks. In contrast, HbA1c reflects glycemic exposure over approximately 8-12 weeks, with glucose levels during the preceding weeks contributing more substantially to the measured value. Together, these complementary assessment periods provide information on glycemic patterns across different time scales and may support treatment adjustment. Emerging approaches, including advanced glycation-related biomarkers, wearable and noninvasive sensors, microneedle-based technologies, and artificial intelligence applications for glycemic data analysis, are also reviewed as potential strategies for more precise and comprehensive glycemic assessment. These approaches may help identify discordance between average glycemia and day-to-day glucose patterns. Integrating HbA1c with complementary biomarkers and CGM-derived metrics may provide a more comprehensive assessment of glycemic status across different time scales and support treatment adjustment and personalized diabetes management.   دیابت؛ هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c)؛ بیومارکرهای مکمل کنترل گلیسمی؛ فروکتوزآمین؛ آلبومین گلیکوزیله؛ 1,5-آنهیدروگلوسیتول (1,5-AG)؛ پایش مداوم گلوکز (CGM)؛ زمان در محدوده هدف (TIR)؛ تغییرپذیری گلیسمی؛ ارزیابی دقیق کنترل گلیسمی diabetes mellitus, glycated hemoglobin (HbA1c), complementary glycemic biomarkers, fructosamine, glycated albumin, 1,5-anhydroglucitol (1,5-AG), continuous glucose monitoring (CGM), time in range (TIR), glycemic variability, precision glycemic assessment 257 271 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1703-7&slc_lang=fa&sid=1 Hadis Musavi حدیث موسوی No Assistant Professor, Department of Clinical Biochemistry and Medical Genetics, Faculty of Medicine, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran استادیار، گروه آموزشی بیوشیمی و ژنتیک، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Fateme Moslemi فاطمه مسلمی No MSc in Cell and Molecular Biology, Faculty of Biological Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran کارشناسی ارشد زیست‌شناسی سلولی و مولکولی، دانشکده علوم زیستی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران Farima Bahmani فریما بهمنی No Laboratory Specialist, Immunogenetics Research Center, School of Medicine, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran کارشناس آزمایشگاه، مرکز تحقیقات ژنتیک ایمنی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Abbas honakdar-Tarsi عباس خنکدار-طارسی Yes Associate Professor, Department of Biochemistry, Semnan University of Medical Sciences, Semnan, Iran دانشیار، گروه آموزشی بیوشیمی و ژنتیک، مرکز تحقیقات ژنتیک ایمنی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران