Journal of Mazandaran University of Medical Sciences

fa روندهای زمانی و گذار اپیدمیولوژیک بار بیماری مننژیت در ایران (2023–1990 ): تحلیل رگرسیون جوین‌پوینت و همبستگی با شاخص توسعه انسانی (HDI) Temporal Trends and the Epidemiological Transition of Meningitis Burden in Iran (1990–2023): A Joinpoint Regression Analysis and Its Association with the Human Development Index اپیدمیولوژی Epidemiology پژوهشي-کامل Research(Original) سابقه و هدف: مننژیت از علل مهم مرگ‌ومیر و ناتوانی در جهان است و ارزیابی تغییرات بلندمدت اپیدمیولوژیک آن در کنار عوامل زمینه‌ای جهت سیاست‌گذاری بهداشتی اهمیت دارد. با توجه به خلأ شواهد جامع درباره روند تغییرات مننژیت همگام با توسعه‌یافتگی در کشور، این مطالعه با هدف تحلیل روند زمانی بار بیماری مننژیت در ایران (۱۹۹۰–۲۰۲۳) و ارزیابی همبستگی آن با شاخص توسعه انسانی (HDI) انجام شد. مواد و روش ‌ها: این پژوهش یک مطالعه اکولوژیک توصیفی-تحلیلی مبتنی بر داده‌های ثانویه است که  با استفاده از داده‌های جهانی بار بیماری‌ها (GBD 2023) انجام شد. روند شاخص‌های استاندارد شده سنی بروز (ASIR)، شیوع (ASPR) و مرگ‌ومیر (ASMR) با رگرسیون نقطه ‌اتصال (Joinpoint) تحلیل و مقادیرمیانگین درصد تغییرات سالیانه  AAPC محاسبه و ارتباط شاخص‌ها اپیدمیولوژی با HDI و رگرسیون خطی بررسی شد. یافته‌ها: طی سال‌های ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۳، روند کاهشی معنی‌داری در تمامی شاخص‌های اپیدمیولوژیک مننژیت در سطح کشور ثبت شد. مقادیر AAPC برای میزان بروز استاندارد شده سنی (ASIR) در مردان ۰٫۶۵- (فاصله عدم قطعیت ۹۵ درصد: 0/68- تا 0/63-) و در زنان 0/66- (فاصله عدم قطعیت ۹۵  درصد: 0/69- تا 0/63-)، برای میزان شیوع استانداردشده سنی (ASPR) در مردان 0/68- (فاصله عدم قطعیت ۹۵ درصد: 0/71- تا 0/65-) و در زنان 0/66- (فاصله عدم قطعیت ۹۵ درصد: 0/69- تا 0/63-)، و برای میزان مرگ‌ومیر استاندارد شده سنی (ASMR) در مردان 0/77- (فاصله عدم قطعیت ۹۵ درصد: 0/87- تا 0/53-) و در زنان 0/83- (فاصله عدم قطعیت ۹۵ درصد: 0/90- تا 0/73-) برآورد گردید. بیش‌ترین بار بیماری در گروه سنی زیر ۵ سال و بالاترین میزان مرگ‌ومیر در سنین بالای ۷۰ سال مشاهده شد. همچنین، افزایش شاخص توسعه انسانی (HDI) همبستگی معکوس، قوی و معنی داری با بروز (0/001< P، 0/96= R2) مرگ و میر (0/001< P، 0/94= R2) و شاخص های (0/001< P، 0/95= R2) DALYs (0/001< P، 0/94= R2) YLLs و (0/001< P، 0/93= R2) YLDs نشان داد. استنتاج: بار مننژیت در ایران روندی کاهشی داشته و همبستگی معکوس شدیدی با ارتقای HDI نشان می‌دهد؛ در حالی که کودکان خردسال و سالمندان همچنان بیش‌ترین بار را متحمل می‌شوند.   Background and Aims: Meningitis remains a major global cause of mortality and disability, and evaluating its long-term epidemiological shifts alongside contextual factors is essential for health policy. Given the scarcity of comprehensive evidence on the trends of meningitis alongside socio-economic development in Iran, this study aimed to analyze the temporal trends of the meningitis burden in Iran from 1990 to 2023 and evaluate its correlation with the Human Development Index (HDI). Materials and methods: This descriptive-analytical ecological study utilized secondary data from the Global Burden of Disease (GBD) 2023 study. Age-standardized incidence (ASIR), prevalence (ASPR), and mortality (ASMR) rates were analyzed using Joinpoint regression to calculate the Average Annual Percent Change (AAPC). Furthermore, the correlation between these epidemiological indices and the Human Development Index (HDI) was assessed via linear regression. Results: Between 1990 and 2023, significant declining trends were observed across all epidemiological metrics. The AAPC values for ASIR were −0.65% (95% UI: −0.68 to −0.63) in males and −0.66% (95% UI: −0.69 to −0.63) in females. For ASPR, the AAPC was −0.68% (95% UI: −0.71 to −0.65) in males and −0.66% (95% UI: −0.69 to −0.63) in females, while for ASMR, it was −0.77% (95% UI: −0.87 to −0.53) in males and −0.83% (95% UI: −0.90 to −0.73) in females. The highest overall disease burden was observed among children under 5 years of age, whereas mortality peaked among individuals aged 70 years and older. Improvements in the HDI were strongly and inversely associated with ASIR (R² = 0.96, P < 0.001), ASMR (R² = 0.94, P < 0.001), DALYs (R² = 0.95, P < 0.001), YLLs (R² = 0.94, P < 0.001), and YLDs (R² = 0.93, P < 0.001). Conclusion: The epidemiological burden of meningitis in Iran declined substantially over the past three decades, with a strong inverse association between HDI and disease burden. Nonetheless, young children and older adults continue to bear the highest burden, highlighting the need for targeted vaccination and preventive strategies.   مننژیت, شاخص توسعه انسانی (HDI), تحلیل رگرسیون جوین‌پوینت, مطالعه بار جهانی بیماری‌ها (GBD), ایران meningitis, Human Development Index, joinpoint regression analysis, Global Burden of Disease, Iran 72 83 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-19688-1&slc_lang=fa&sid=1 Saeideh Sadat Shobeiri سعیده سادات شبیری saeideshobeiri@gmail.com 1003194753284600190786 1003194753284600190786 No Assistant Professor, Cellular and Molecular Research Center, Sabzevar University of Medical Sciences, Sabzevar, Iran استادیار، مرکز تحقیقات سلولی و مولکولی، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران Mina Tahmasbi Fard مینا طهماسبی فرد Minatf@yahoo.com 1003194753284600190794 1003194753284600190794 No PhD Student in Epidemiology, Student Research Committee, Kermanshah University of Medical Sciences, Kermanshah, Iran دانشجوی دکترای اپیدمیولوژی، کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران Kazem Hasanpour کاظم حسنپور Kazemhp@yahoo.com 1003194753284600190787 1003194753284600190787 No Professor, Clinical Research Development Unit, Vasei Hospital, Sabzevar University of Medical Sciences, Sabzevar, Iran استاد، واحد توسعه تحقیقات بالینی، بیمارستان واسعی، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران Amir Mohammad Dehnavi امیر محمد دهنوی Amirmd22@gmail.com 1003194753284600190788 1003194753284600190788 No General Practitioner, Clinical Research Development Unit, Vasei Hospital, Sabzevar University of Medical Sciences, Sabzevar, Iran پزشک عمومی، واحد توسعه تحقیقات بالینی، بیمارستان واسعی، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران Fatemeh Mohammadi فاطمه دوست محمدی f.doostmohammadi2@gmail.com 1003194753284600190789 1003194753284600190789 No PhD in Epidemiology, Clinical Research Development Unit, Shahid Bahonar Hospital, Kerman University of Medical Sciences, Kerman, Iran دکترای اپیدمیولوژی، واحد توسعه تحقیقات بالینی، بیمارستان شهید باهنر، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران Hassan Salehipour حسن صالحی پور Hassansalehipour@yahoo.com 1003194753284600190790 1003194753284600190790 No Assistant Professor, Cellular and Molecular Research Center, Sabzevar University of Medical Sciences, Sabzevar, Iran استادیار، مرکز تحقیقات سلولی و مولکولی، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران Elham Pouraslan الهام پوراصلان Elhampouraslan@gmail.com 1003194753284600190792 1003194753284600190792 No PhD in Epidemiology, Clinical Research Development Unit, Shahid Bahonar Hospital, Kerman University of Medical Sciences, Kerman, Iran دکترای اپیدمیولوژی، واحد توسعه تحقیقات بالینی، بیمارستان شهید باهنر، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران Afsaneh Kaffash افسانه کفاش AKafash@yahoo.com 1003194753284600190791 1003194753284600190791 No Assistant Professor, Cellular and Molecular Research Center, Sabzevar University of Medical Sciences, Sabzevar, Iran استادیار، مرکز تحقیقات سلولی و مولکولی، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران Nima Ghazal نیما غزل Nghazal@yahoo.com 1003194753284600190793 1003194753284600190793 No Master of Science in Epidemiology, Center for Healthcare Data Modeling, Departments of Biostatistics and Epidemiology, School of Public Health, Shahid Sadoughi University of Medical Sciences, Yazd, Iran کارشناس ارشد اپیدمیولوژی، مرکز مدل‌سازی داده‌های سلامت، گروه آمار زیستی و اپیدمیولوژی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی، یزد، ایران Zaher Khazaei ظاهر خزائی zaherkhazaei18@gmail.com 1003194753284600190785 1003194753284600190785 Yes PhD in Epidemiology, Non-Communicable Diseases Research Center, Sabzevar University of Medical Sciences, Sabzevar, Iran دکترای اپیدمیولوژی مرکز تحقیقات بیماری‌های غیرواگیر، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران