fa پیش بینی احتمال حضور فلبوتوموس پاپاتاسی در استان خوزستان: تلفیق فرایند تحلیل سلسله مراتبی و سیستم اطلاعات جغرافیایی حشره شناسی پزشکی Medical Entomology پژوهشي-کامل Research(Original) <span dir="LTR"></span><span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Koodak;">سابقه</span></span></span><span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Koodak;"> و هدف:</span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:B Zar;">استان خوزستان یکی از کانون</span></span><span style="font-family:B Zar;">‌</span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Zar;">های آندمیک لیشمانیوز جلدی روستایی با عامل <em>لیشمانیا ماژور</em> و ناقل اصلی آن، پشه خاکی <em>فلبوتوموس پاپاتاسی</em> می‌باشد. هدف این مطالعه پیش‌بینی احتمال حضور <em>فلبوتوموس پاپاتاسی</em> به روش فرایند تحلیل سلسله مراتبی و سیستم اطلاعات جغرافیایی در این استان بود.</span></span><span style="color:#0e101a;"><span style="font-family:B Zar;"></span></span><br> <span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Koodak;">مواد و روش</span></span></span><span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Zar;">‌</span></span></span><span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Koodak;">ها:</span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:B Zar;">جهت تعیین پراکندگی</span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:B Zar;">گونه <em>فلبوتوموس پاپاتاسی</em> در دو فصل بهار و تابستان در سال 1397 از پنج شهرستان ایذه، ماهشهر، اهواز، دشت آزادگان و اندیمشک با استفاده از تله چسبان، پشه خاکی‌ها جمع‌آوری شدند. شش معیار میانگین دمای سالیانه، میانگین بارندگی سالیانه، میانگین رطوبت نسبی سالیانه، کاربری اراضی، بافت خاک و ارتفاع انتخاب شدند. نقشه‌های معیارها در نرم‌افزار </span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:10.0pt;">ArcGIS 10.5</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Zar;"> تهیه شد. وزن معیارها و زیرمعیارها با استفاده از نرم‌افزار </span></span><br> <span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:10.0pt;">Expert Choice 11</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Zar;"> تعیین گردید. نقشه نهایی احتمال وجود ناقل از ترکیب نقشه‌های وزن داده شده و تاثیر دادن وزن معیارها در آن به‌دست آمد.</span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Zar;"></span></span><br> <span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Koodak;">یافته</span></span></span><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Zar;">‌</span></span></span><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Koodak;">ها:</span></span></span> <span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Zar;">در این مطالعه 13 گونه پشه خاکی از دو جنس <em>فلبوتوموس</em> و <em>سرژنتومیا</em> صید شد. فراوانی <em>فلبوتوموس</em> <em>پاپاتاسی</em></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Zar;"> از نمونه‌های صید شده در شهرستان‌های ایذه، دشت آزادگان، ماهشهر، اندیمشک و اهواز به‌ترتیب 55 درصد، 72 درصد، 4/69 درصد، 3 درصد و 5/66 درصد بود. براساس آنالیز جداول ماتریسی، به ترتیب معیار میانگین دمای سالیانه (406/0)، <span style="letter-spacing:-.1pt;">میانگین رطوبت نسبی سالیانه (233/0) و میانگین بارندگی سالیانه (156/0) بیش‌ترین وزن و اهمیت را در حضور ناقل داشتند.</span></span></span><span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Zar;"></span></span></span><br> <span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Koodak;">استنتاج:</span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:B Zar;">یافته‌های این مطالعه اطلاعات مفیدی را در مورد تعیین پراکندگی این گونه در اختیار مسئولین بهداشتی قرار می‌دهد، تا در زمان شیوع بیماری براساس امکانات و بودجه اقدام کنند.</span></span><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Zar;"></span></span></span> &nbsp;<strong>Background and purpose:</strong> Khuzestan Province in Iran is one of the endemic foci of zoonotic cutaneous leishmaniasis (ZCL) caused by <em>Leishmania major </em>and <em>Phlebotomus papatasi </em>as the main vector. The aim of this study was to predict the probability of presence of <em>Ph. papatasi </em>in this province using Hierarchical Analysis Process (AHP) and Geographic Information System (GIS).<br> <strong>Materials and methods:</strong> In order to determine the distribution of <em>Ph. papatasi</em>, sand flies were collected in five counties, including Izeh, Mahshahr, Ahvaz, Dasht-e-Azadegan, and Andimeshk by sticky paper traps in spring and summer, 2018. Six criteria, including average annual temperature, average annual rainfall, average annual relative humidity, land use, soil texture, and elevation were selected. Maps of criteria were prepared in ArcGIS 10.5 software. The weights of the criteria and sub-criteria were determined using Expert Choice 11. Then, the final map of the probability of vector presence was prepared by combination of weighted maps and including the weight of the criteria.<br> <strong>Results:</strong> In this study, 13 species of sand flies of two genera, <em>Phlebotomus </em>and <em>Sergentomyia</em>, were collected. The abundance of <em>Ph. papatasi</em> from samples collected in Izeh, Dasht-e-Azadegan, Mahshahr, Andimeshk, and Ahvaz was 55%, 72%, 69.4%, 3%, and 66.5%, respectively. Based on the analysis of matrix tables, average annual temperature (0.406), average annual relative humidity (0.233), and average annual rainfall (0.156) had the highest weight in probability of the vector presence, respectively.<br> <strong>Conclusion:</strong> This study provides useful information for health authorities in determining the distribution of <em>Ph. papatasi</em> to act properly based on facilities and budget in case of outbreak. فلبوتوموس پاپاتاسی, فرایند تحلیل سلسله مراتبی, سیستم اطلاعات جغرافیایی, خوزستان, لیشمانیا Phlebotomous papatasi, analytical hierarchy process, geographic information system, Khuzestan, Leishmania 90 101 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-13310-2&slc_lang=fa&sid=1 Shahla Bigdeli شهلا بیگدلی shbigdeli@yahoo.com 1003194753284600154588 1003194753284600154588 No MSc in Medical Entomology and Vector Control, Infectious and Tropical Diseases Research Center, Health Research Institute, Ahvaz Jundishapur University of Medical Sciences, Ahvaz, Iran کارشناس ارشد حشره شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، مرکز تحقیقات بیماری های عفونی و گرمسیری خلیج فارس، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، اهواز، ایران Ahmad Ali Hanafi-Bojd احمدعلی حنفی بجد aahanafibojd@yahoo.com 1003194753284600154589 1003194753284600154589 No Professor, Zoonoses Research Center, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran Department of Medical Entomology and Vector Control, School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran استاد، مرکز تحقیقات بیماری‌های مشترک انسان و حیوان، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران گروه حشره‌شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Mona Sharififard منا شریفی فرد sharififardm@yahoo.com 1003194753284600154590 1003194753284600154590 No Associate Professor, Department of Medical Entomology and Vector Control, School of Public Health, Ahvaz Jundishapur University of Medical Sciences, Ahvaz, Iran دانشیار، گروه حشره‌شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، اهواز، ایران Elham Maraghi الهام مراغی e.maraghi@gmail.com 1003194753284600154591 1003194753284600154591 No Assistant Professor, Department of Biostatistics and Epidemiology, School of Public Health, Ahvaz Jundishapur University of Medical Sciences, Ahvaz, Iran استادیار، گروه آمار و اپیدمیولوژی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، اهواز، ایران Elham Jahanifard الهام جهانی فرد elham.jahani56@gmail.com 1003194753284600154592 1003194753284600154592 Yes Associate Professor, Department of Medical Entomology and Vector Control, School of Public Health, Ahvaz Jundishapur University of Medical Sciences, Ahvaz, Iran Infectious and Tropical Diseases Research Center, Health Research Institute, Ahvaz Jundishapur University of Medical Sciences, Ahvaz, Iran دانشیار، گروه حشره‌شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، اهواز، ایران مرکز تحقیقات بیماری های عفونی و گرمسیری خلیج فارس، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، اهواز، ایران