Journal of Mazandaran University of Medical Sciences

fa تنوع زیستی و الگوی فعالیت فصلی مگس‌های دارای اهمیت پزشکی در منطقه حفاظت ‌شده کرخه، جنوب غرب ایران Biodiversity and Seasonal Activity Patterns of Medically Important Flies in the Karkheh Protected Area, Southwestern Iran حشره شناسی پزشکی Medical Entomology گزارش کوتاه Brief Report سابقه و هدف: مگس‌ها به‌عنوان ناقلین بالقوه عوامل بیماری‌زا و عوامل ایجاد کننده میاز، از اهمیت پزشکی و دامپزشکی برخوردارند. این مطالعه با هدف بررسی ترکیب گونه‌ای، الگوی فعالیت فصلی و تنوع زیستی مگس‌های دارای اهمیت پزشکی در منطقه حفاظت ‌شده کرخه در جنوب‌ غرب ایران، انجام پذیرفت. مواد و روش ‌ها: این مطالعه توصیفی–مقطعی، طی یک دوره یک ‌ساله، از سال ۱۳۹۸ تا ۱۳۹۹، به‌صورت ماهیانه در منطقه حفاظت‌ شده کرخه انجام گرفت. مگس‌های بالغ با استفاده از تله‌های بطری حاوی گوشت به‌عنوان طعمه جمع‌آوری شدند. شناسایی گونه‌ها بر اساس کلیدهای معتبر تشخیصی انجام شد. سپس فراوانی گونه‌ها، الگوی فعالیت فصلی و شاخص‌های اکولوژیک شامل تنوع شانون–وینر (′H)، یکنواختی پیلو (′J)، غنای گونه‌ای (S) و غالبیت سیمپسون (D) محاسبه و بررسی شدند. یافته‌ها: در مجموع، ۱۶۳۲ نمونه مگس متعلق به ۱۵ گونه از سه خانواده کالیفوریده، موسیده و سارکوفاژیده شناسایی شد. گونه Chrysomya albiceps با فراوانی 25/8درصد، گونه غالب در منطقه بود. بیش‌ترین میزان فعالیت مگس‌ها در فصل پاییز، با 45/3 درصد از کل نمونه‌های جمع‌آوری‌شده، ثبت شد. مقادیر شاخص‌های اکولوژیک در کل دوره مطالعه شامل تنوع شانون وینر برابر با 2/101= ′H، یکنواختی پیلو برابر با 0/778= ′J، غالبیت سیمپسون برابر با 0/158=D و غنای گونه‌ای برابر با 15=S بود. بیش‌ترین تنوع گونه‌ای در فصل پاییز 1/85= ′H و بیش‌ترین یکنواختی در فصل‌های تابستان و زمستان مشاهده شد. استنتاج: ترکیب گونه‌ای، فعالیت فصلی و شاخص‌های تنوع زیستی مگس‌های دارای اهمیت پزشکی در منطقه حفاظت ‌شده کرخه با تغییرات فصلی همراه است. غلبه C. albiceps و افزایش فعالیت مگس‌ها در پاییز، ضرورت پایش مستمر و اجرای برنامه‌های کنترل تلفیقی را، به‌ویژه برای کاهش خطر میاز در دام‌ها، برجسته می‌کند.   Background and purpose: Flies are important medical and veterinary vectors because of their ability to transmit pathogens and cause myiasis. This study aimed to investigate the species composition, seasonal activity patterns, and biodiversity of medically important flies in the Karkheh Protected Area, southwestern Iran. Materials and methods: This descriptive cross-sectional study was conducted monthly over a one-year period between 2019 and 2020 in the Karkheh Protected Area. Adult flies were collected using meat-baited bottle traps. Species identification was performed using standard and valid taxonomic keys. Species abundance, seasonal activity patterns, and ecological indices, including the Shannon-Wiener diversity index (H′), Pielou’s evenness index (J′), species richness (S), and Simpson’s dominance index (D), were calculated and evaluated. Results: total of 1,632 fly specimens belonging to 15 species and three families - Calliphoridae, Muscidae, and Sarcophagidae - were identified. Chrysomya albiceps, with a relative abundance of 25.8%, was the dominant species in the study area. The highest fly abundance was recorded in autumn, accounting for 45.3% of all collected specimens. The overall ecological indices during the study period were as follows: Shannon-Wiener diversity index (H′ = 2.101), Pielou’s evenness index (J′ = 0.778), Simpson’s dominance index (D = 0.158), and species richness (S = 15). The highest species diversity was observed in autumn (H′ = 1.86), whereas the highest evenness was recorded in summer and winter. Conclusion: The findings indicate that the species composition, seasonal activity patterns, and biodiversity indices of medically important flies in the Karkheh Protected Area vary seasonally. The dominance of C. albiceps and the high level of fly activity recorded in autumn highlight the importance of continuous surveillance and integrated fly-control programmes, particularly for reducing the risk of myiasis in livestock.   دوبالان, تنوع زیستی, ناقل, میاز, ایران Diptera, vectors, biodiversity, myiasis, Iran 158 165 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-10376-3&slc_lang=fa&sid=1 Parviz Zamanpur پرویز زمانپور parvizzamanpoor11@gmail.com 1003194753284600190978 1003194753284600190978 No MSc Student in Medical Entomology and Vector Control Infectious and Tropical Diseases Research Center, Health Research Institute, Department of Vector Biology and Control of Diseases, School of Health, Ahvaz Jundishapur University of Medical Sciences, Ahvaz, Iran دانشجوی کارشناسی ارشد، مرکز تحقیقات بیماریهای عفونی و گرمسیری، پژوهشکده تحقیقات بهداشتی، گروه بیولوژی و کنترل ناقلین بیماری،، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، اهواز ایران Kamran Akbarzadeh کامران اکبرزاده kakbarzadeh@tums.ac.ir 1003194753284600190979 1003194753284600190979 No Professor, Department of Vector Biology and Control of Diseases, School of Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran استاد، گروه بیولوژی و کنترل ناقلین بیماری، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران ، ایران Mona Sharififard منا شریفی فرد sharififardm@yahoo.com 1003194753284600190980 1003194753284600190980 Yes Associate Professor, Infectious and Tropical Diseases Research Center, Health Research Institute, Department of Vector Biology and Control of Diseases, School of Health, Ahvaz Jundishapur University of Medical Sciences, Ahvaz, Iran دانشیار، مرکز تحقیقات بیماریهای عفونی و گرمسیری، پژوهشکده تحقیقات بهداشتی، گروه بیولوژی و کنترل ناقلین بیماری،، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، اهواز ایران Babak Vazirianzadeh بابک وزیریان زاده babakvazir@yahoo.co.uk 1003194753284600190981 1003194753284600190981 No Professor, Infectious and Tropical Diseases Research Center, Health Research Institute, Department of Vector Biology and Control of Diseases, School of Health, Ahvaz Jundishapur University of Medical Sciences, Ahvaz, Iran استاد، مرکز تحقیقات بیماری‌های عفونی و گرمسیری، پژوهشکده سلامت، گروه بیولوژی و کنترل ناقلین بیماری‌ها، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز، اهواز، ایران