fa اثربخشی مداخله‌ی آموزشی مبتنی بر مبنع کنترل سلامت بر خودکارآمدی، خودمراقبتی و شاخص‌های متابولیکی بیماران دیابتیک پزشکي اجتماعي Social Medicine پژوهشي-کامل Research(Original) <span style="font-size:12pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="line-height:90%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" koodak="" style="font-family:"><span style="color:black"><span style="letter-spacing:-.1pt">سابقه</span></span></span></span><span lang="AR-SA" style="line-height:90%"><span b="" koodak="" style="font-family:"><span style="color:black"><span style="letter-spacing:-.1pt"> و هدف:</span></span></span></span> <span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar="">منبع کنترل سلامت به‌عنوان متغیری روان‌شناختی، نقش مؤثری در پیش‌بینی رفتارهای خودمراقبتی در بیماران دیابتیک دارد و مداخلات با تمرکز بر تقویت این متغیر اثربخشی آموزش‌ها را ارتقا می‌دهند. هدف این مطالعه تعیین اثربخشی مداخله آموزشی مبتنی بر منبع کنترل سلامت بر خودکارآمدی، خودمراقبتی و شاخص‌های متابولیکی بیماران دیابتیک بود.</span></span><span lang="AR-SA" style="line-height:90%"><span style="font-family:"B Zar""></span></span></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="line-height:90%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span lang="AR-SA" style="line-height:90%"><span b="" koodak="" style="font-family:"><span style="color:black"><span style="letter-spacing:-.1pt">مواد و روش</span></span></span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="color:black"><span style="letter-spacing:-.1pt">‌</span></span></span></span><span lang="AR-SA" style="line-height:90%"><span b="" koodak="" style="font-family:"><span style="color:black"><span style="letter-spacing:-.1pt">ها:</span></span></span></span> <span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar="">در این مطالعه‌ تجربی، 84 نفر از بیماران مبتلا به دیابت تحت پوشش مراکز جامع مراقبت سلامت شهر قزوین با استفاده از نمونه</span></span><span lang="AR-SA" style="line-height:90%"><span style="font-family:" tahoma="">‌</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar="">گیری تصادفی چندمرحله‌ای، به‌ طور یکسان، به گروه‌های تجربی و کنترل تخصیص یافتند. برنامه‌ی آموزشی مبتنی بر منبع کنترل سلامت شامل دو جلسه مشاوره فردی و سه جلسه آموزش گروهی 45دقیقه‌ای بود. ابزار گردآوری داده</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span style="font-family:" tahoma="">‌</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar="">ها شامل سؤالات دموگرافیک، پرسش‌نامه‌ خلاصه‌ فعالیت‌های خودمراقبتی دیابت (توبرت و همکاران)، مقیاس سنجش خودکارآمدی (روحانی و همکاران)، پرسش‌نامه‌ی منبع کنترل سلامت چندوجهی (مشکی و همکاران) و سنجش قند خون ناشتا (</span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">FBS</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar="">) و هموگلوبین گلیکوزیله (</span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">HbA1c</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar="">) بود. داده</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span style="font-family:" tahoma="">‌</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar="">ها با نرم‌افزار </span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">SPSS 25.0</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar=""> و آزمون</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span style="font-family:" tahoma="">‌</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar="">های کای‌اسکوئر، تی مستقل و آنالیز آنکووا تجزیه‌وتحلیل شدند.</span></span><span lang="AR-SA" style="line-height:90%"><span style="font-family:"B Zar""></span></span></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="line-height:90%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span lang="AR-SA" style="line-height:90%"><span b="" koodak="" style="font-family:"><span style="color:black"><span style="letter-spacing:-.2pt">یافته</span></span></span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="color:black"><span style="letter-spacing:-.2pt">‌</span></span></span></span><span lang="AR-SA" style="line-height:90%"><span b="" koodak="" style="font-family:"><span style="color:black"><span style="letter-spacing:-.2pt">ها:</span></span></span></span> <span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar="">میانگین خودکارآمدی، حیطه</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span style="font-family:" tahoma="">‌</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar="">های منبع کنترل سلامت و نمره‌ کل خودمراقبتی به همراه ابعاد آن بعد از کنترل اثر متغیر پیش‌آزمون، در گروه تجربی، به ‌طور معنی</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span style="font-family:" tahoma="">‌</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar="">داری بهبود یافت (0/05</span></span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar="">></span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">P</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar="">). هم</span></span><span dir="LTR" lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar="">&lrm;‌</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar="">چنین، میانگین شاخص</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span style="font-family:" tahoma="">‌</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar="">های متابولیکی </span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">HbA1c</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar=""> (از 1/82</span></span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">&plusmn;</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar="">7/46 به 1/23</span></span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">&plusmn;</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar="">6/14) و </span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">FBS</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar=""> (از 56/63</span></span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">&plusmn;</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar="">154/8 به 40/19</span></span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">&plusmn;</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar="">115/5) در گروه تجربی، بعد از کنترل اثر متغیر پیش‌آزمون، کاهش معنی</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span style="font-family:" tahoma="">‌</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar="">داری یافت (0/001</span></span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar="">></span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">P</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar="">).</span></span><span lang="AR-SA" style="line-height:90%"><span style="font-family:"B Zar""></span></span></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="line-height:90%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span lang="AR-SA" style="line-height:90%"><span b="" koodak="" style="font-family:"><span style="color:black"><span style="letter-spacing:-.2pt">استنتاج:</span></span></span></span> <span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar="">طراحی مداخلات آموزشی با تمرکز بر تقویت منبع کنترل سلامت می</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span style="font-family:" tahoma="">‌</span></span><span lang="FA" style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar="">تواند به بهبود خودکارآمدی، رفتارهای خودمراقبتی و کاهش قند خون در بیماران دیابتیک منجر شود.</span></span><span lang="AR-SA" style="line-height:90%"><span style="font-family:"B Zar""></span></span></span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span arial="" style="font-family:"><span style="letter-spacing:-.2pt">Background and purpose:</span></span></span></span></b> <span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%">The health Locus of control (HLC) as a psychological variable has an effective role in predicting self-care behaviors in type 2 diabetic patients, health education programs focusing on strengthening HLC improve the effectiveness of interventions. The aim of the study was to determine the effectiveness of educational intervention based on HLC on self-efficacy, self-care and metabolic indicators of T2D patients.</span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span arial="" style="font-family:"><span style="letter-spacing:-.2pt">Materials and methods:</span></span></span></span></b><b> </b><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span style="letter-spacing:-.2pt">In an experimental study, 84 T2D patients reffered to health care centers of Qazvin city were assigned to experimental and control groups using multi-stage random sampling. The theory based education regarding HLC included 2 individual counseling sessions and three 45-minute group training sessions. Data collection tools included demographic items, summery of Diabetes self-care activity questionnaire (Toobert et al., 2000), and self-efficacy scale (Rohani et al., 2018), multidemnsion health locus of control scale (Moshki et al., 2006), and FBS and HbA1c measurements. Data were analyzed with SPSS 25.0 software and chi-square tests, independent t test, analysis of covariance.</span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span arial="" style="font-family:"><span style="letter-spacing:-.2pt">Results:</span></span></span></span></b><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"> The mean of self-efficacy, dimensions of health locus of control, the total score of self-care along with its dimensions have improved significantly in the experimental group after controlling the effect of the pre-test (P<0.05). Moreover, the mean of HbA1c (from 7.46&plusmn;1.82 to 6.14&plusmn;1.23) and FBS (from 154.8&plusmn;56.63 to 115.5&plusmn;40.19) was significantly reduced in the experimental group after controlling the effect of the pre-test (P<0.001).</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"B Zar""></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"><span arial="" style="font-family:"><span style="letter-spacing:-.2pt">Conclusion:</span></span></span></span></b><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%"> Designing educational interventions focusing on strengthening the HLC can lead to improvement of self-efficacy, self-care behaviors and blood glocuse reduction in T2D patients.</span></span></span></span></span> دیابت, منبع کنترل سلامت, خودکارآمدی, خودمراقبتی, تغییر رفتار diabetes, health locus of control, self-efficacy, self-care, behavior change 108 125 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-12689-4&slc_lang=fa&sid=1 Isa Mohammadi Zeidi عیسی محمدی زیدی easamohammadizeidi@gmail.com 1003194753284600161899 1003194753284600161899 Yes Associate Professor, Social Determinants of Health Research Center, Research Institute for Prevention of Non-Communicable Diseases, Qazvin University of Medical Sciences, Qazvin, Iran دانشیار، مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت، پژوهشکده پیشگیری از بیماری‌های غیر واگیر، دانشگاه علوم پزشکی قزوین، قزوین، ایران hadi morshedi هادی مرشدی hadimorshedity@gmail.com 1003194753284600161900 1003194753284600161900 No Associate Professor, Social Determinants of Health Research Center, Research Institute for Prevention of Non-Communicable Diseases, Qazvin University of Medical Sciences, Qazvin, Iran دانشیار، مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت، پژوهشکده پیشگیری از بیماری‌های غیر واگیر، دانشگاه علوم پزشکی قزوین، قزوین، ایران Banafsheh Mohammadi Zeidi بنفشه محمدی زیدی ban1361@yahoo.com 1003194753284600161901 1003194753284600161901 No Professor Assistant, Department of Nursing and Midwifery, Tonekabon Branch, Islamic Azad University, Tonekabon, Iran استادیار، گروه پرستاری مامایی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تنکابن، مازندران، ایران Mohammadreza Maleki محمدرضا ملکی emohammadi@qums.ac.ir 1003194753284600161902 1003194753284600161902 No Assistant Professor, Social Determinants of Health Research Center, Research Institute for Prevention of Non-Communicable Diseases, Qazvin University of Medical Sciences, Qazvin, Iran استادیار، مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت، پژوهشکده پیشگیری از بیماری‌های غیر واگیر، دانشگاه علوم پزشکی قزوین، قزوین، ایران