Journal of Mazandaran University of Medical Sciences

fa بررسی حضور و غلظت فلزات سنگین در گونه‌ی ماهی‌های پرورشی و دریایی پرمصرف استان مازندران Presence and Concentration of Heavy Elements in Highly Consumed Marine and Farmed Fish Species in Mazandaran Province, Iran بهداشت محیط زیست Environmental Health پژوهشي-کامل Research(Original) سابقه و هدف: فلزات سنگین جزو آلاینده‌هایی هستند که در محیط‌های آبی، می‌توانند آسیب‌های مخرب و کشنده‌ای به موجودات دریایی، از جمله ماهی‌ها وارد کنند. این مطالعه با هدف تعیین و مقایسه‌ی غلظت فلزات سنگین موجود در بافت خوراکی ماهی‌های پرمصرف پرورشی (قزل‌آلا و کپور) و دریایی (کپور، کفال و سفید) در استان مازندران انجام شد. مواد و روش‌ها: در این مطالعه، 10 قطعه ماهی پرورشی از گونه‌های قزل‌آلا و کپور و 20 قطعه ماهی دریایی از گونه‌های کپور، کفال و سفید از بازار ماهی‌فروشان، در چندین شهرستان استان مازندران، شامل شهرستان ساری، فرح‌آباد، بابلسر، فریدون‌کنار و محمودآباد، در دو فصل بهار و تابستان خریداری شد. ابتدا، بافت خوراکی ماهی جدا و خرد و همگن شد. سپس، با فریزدرایر، رطوبت بافت خشک شد و پس از هضم، غلظت فلزات سنگین با دستگاه ICP-MS اندازه‌گیری شد. یافته‌ها: میانگین طول و وزن ماهی‌های دریایی نمونه‌برداری‌شده به‌ترتیب، 6/24±33/05 سانتی‌متر و 230/54± 354/65گرم بود. همچنین، طول و وزن ماهی‌های پرورشی نمونه‌برداری‌شده به‌ترتیب، 10/30±33/45 سانتی‌متر و 501/32±586/45گرم بود. نتایج نشان داد که مقدار میانگین غلظت اغلب فلزات سنگین در هر دو گونه‌ی پرورشی و دریایی در محدوده‌ی مجاز بود و فقط مقدار میانگین عناصر روی و منگنز در هر دو گونه بیش‌تر از حداکثر مجاز گزارش شد. آنالیز آماری اسپیرمن نشان داد که هیچ ارتباط معناداری بین مقدار فلزات و طول ماهی و وزن ماهی (0/05>P و 30=n و 0/219-=rs ) وجود ندارد. استنتاج: این مطالعه نشان داد که هرچند فلزات سنگین در ماهی وجود دارد، غلظت عناصر مطالعه‌شده در ماهی‌های پرورشی و دریایی نمونه‌برداری‌شده در مقایسه با استانداردهای FAO، WHO و FDA در محدوده‌ی مجاز است. میانگین غلظت منگنز و روی بیش‌تر از حد استانداردهای ذکرشده بود. Background and purpose: Heavy metals are among the pollutants that can cause destructive and fatal effects on marine organisms, including fish, in aquatic environments. This study aimed to determine and compare the concentration of heavy metals in the edible tissue of highly consumed farmed fishes (trout and carp) and marine fishes (carp, mullet, and whitefish) in Mazandaran province, Iran. Materials and methods: In this study, 10 farmed fishes of Rainbow trout and Carp and 20 marine fishes of Carp, Leaping mullet, and Rutilus kutum were purchased from several cities of Mazandaran province, including Sari, Farahabad, Babolsar, Fereydoun Kanar, and Mahmoud Abad from the fishmongers market in two seasons (spring and summer). In this study, the edible tissues were completely separated and homogenized by a meat grinder; then, the freeze-dried tissues were analyzed by an ICP-MS to identify heavy metal contents. Results: The average length and weight of the sampled marine fish species were 33.05±6.24 cm and 354.65±230.54 gr, respectively. Also, the length and weight of the farmed fish species were 33.45±10.30 cm and 586.45±501.32 gr, respectively. The results showed that the average concentration of most heavy metals in both farmed and marine species was within the permissible ranges, and only the average amount of zinc and manganese in both groups was reported higher than the maximum allowed permissible ranges. Spearman's statistical analysis showed no significant relationship between the metal concentration and the fish's length and weight (P<0.05, n=30 and rs=-0.219). Conclusion: This study revealed that although the concentrations of studied elements in sampled farmed and marine fishes were within the permissible range compared to Food and Drug Administration (FDA), World Health Organization (WHO), and Food and Agriculture Organization (FAO) standards, the average concentrations of Mn and Zn were higher than the mentioned standards.   فلزات سنگین, ICP-MS, ماهی پرورشی, ماهی دریایی Cultured fish, Heavy metals, ICP-MS, Marine Fish 248 257 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-16886-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Ali Zazouli محمد علی ززولی zazoli49@yahoo.com 1003194753284600161924 1003194753284600161924 No Professor, Department of Environmental Health Engineering, Health Sciences research center, Faculty of Health, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran and The Health of Plant and Livestock Products Research Center, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran استاد، گروه مهندسی بهداشت محیط، مرکز تحقیقات علوم بهداشتی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران و مرکز تحقیقات سلامت فراورده های گیاهی و دامی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Habib Nejati حبیب نجاتی habib.nejati01@gmail.com 1003194753284600161925 0009-0005-4832-7322 Yes MSc Student in Environmental Health Engineerin, Student Research Committee, Faculty of Health, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی بهداشت محیط، کمیته‌ی تحقیقات دانشجویی، دانشکده‌ی بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Reza Dehbandi رضا دهبندی rezadehbandi65@gmail.com 1003194753284600161926 1003194753284600161926 No Researcher, School of Geography, Earth and Environmental Sciences, University of Birmingham, Edgbaston, B15 2TT Birmingham, United Kingdom and Assistant Professor, Environmental Technologies Research Center, Ahvaz Jundishapur University of Medical Sciences, Ahvaz, Iran پژوهشگر، دانشکده‌ی جغرافیا، علوم زمین و محیط‌زیست، دانشگاه بیرمنگهام، بیرمنگهام، انگلستان و استادیار، مرکز تحقیقات فناوری‌های زیست‌محیطی، دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز، اهواز، ایران Ali Asghar Nadi Ghara علی اصغر نادی قرا statistic.nadi@gmail.com 1003194753284600161927 1003194753284600161927 No Ph.D. in Statistics, Health Sciences Research Center, Addiction Institute, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran دکترای آمار، مرکز تحقیقات علوم بهداشتی، پژوهشکده‌ی اعتیاد، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران