Journal of Mazandaran University of Medical Sciences

fa بررسی اثر لارو کشی اسانس سه گونه گیاه نعناع روی پشه‌ آنوفل استفنسی در شرایط آزمایشگاهی Laboratory Evaluation of the Larvicidal Activity of Essential Oils from Three Mentha Species Against Anopheles stephensi حشره شناسی پزشکی Medical Entomology پژوهشي-کامل Research(Original) سابقه و هدف: با توجه به افزایش مقاومت پشه‌های ناقل بیماری‌هایی مانند مالاریا در برابر سموم شیمیایی و نگرانی‌های زیست ‌محیطی ناشی از مصرف بی‌رویه آن‌ها، این پژوهش با هدف ارزیابی اثرات حشره‌کشی اسانس‌های سه گونه نعناع بومی مازندران (نعناع فلفلی، آبی و پونه) روی لارو پشه آنوفل استفنسی انجام پذیرفت که می‌تواند راهگشای تولید حشره‌کش‌های گیاهی ایمن و مؤثر باشد. مواد و روش ‌ها: در این مطالعه تجربی، نمونه‌های سه گونه نعناع (فلفلی، آبی و پونه) از مناطق مختلف استان مازندران جمع‌آوری شدند و اسانس‌گیری به روش کلونجر انجام شد. ترکیبات شیمیایی اسانس‌ها با دستگاه GC-MS آنالیز شد. آزمون زیست‌سنجی روی لاروهای اواخر سن سوم و اوایل سن چهارم پشه آنوفل استفنسی بر اساس پروتکل WHO انجام شد. داده‌ها با رگرسیون پروبیت در نرم‌افزار Rstudio حلیل و مقادیر LC25، LC50 و LC99 محاسبه گردید. یافته‌ها: با توجه مقادیر LC25، LC50 و LC99 اسانس گیاه نعناع پونه به ترتیب 77/64،57/50،/218/80 میلی‌گرم بر لیتر بیش‌ترین و اسانس گیاه نعناع فلفلی به ترتیب 106/88، 143/29، 393/75 میلی‌گرم بر لیتر کم‌ترین اثر لاروکشی را نشان داد. بر اساس طیف GC-MS در اسانس گیاهان نعناع فلفلی، نعناع پونه و نعناع آبی به ترتیب تعداد 30، 40 و 43 ترکیب شیمیایی شناسایی شد. بیش‌ترین ترکیب شناسایی ‌شده در اسانس گیاهان نعناع فلفلی، نعناع پونه و نعناع آبی؛ به ترتیب شامل ترکیب منتول 61/23 درصد، اکسید پیپریتنون، 22/63 درصد و 1 و 8-سینئول 18/54 درصد بود. هم‌چنین ترکیب 1 و 8-سینئول به‌عنوان ترکیب مشترک در اسانس هر سه گیاه دیده شد. استنتاج: هر سه گیاه نعناع فلفلی، نعناع پونه و نعناع آبی اثر بخشی مناسبی را بر کشندگی لارو آنوفل استفنسی دارند. با توجه به این که گیاهان به‌عنوان منابع تهیه حشره‌کش‌ها، عوارض کم‌تری را نسبت به ترکیبات شیمیایی دارند، بنابراین نتایج این تحقیق می‌تواند چشم‌انداز مناسبی را در استفاده از اسانس گیاهان به‌عنوان جایگزین مناسب برای حشره‌کش‌های شیمیایی ارائه نماید.   Background and purpose: Considering the increasing resistance of disease-transmitting mosquitoes, particularly malaria vectors, to chemical insecticides, as well as the environmental and health concerns arising from their excessive use, this study investigates the insecticidal effects of essential oils from three native Mentha species in Mazandaran Province on Anopheles stephensi larvae, which could contribute to the development of safe and effective plant-based insecticides. Materials and methods: In this laboratory experimental study, the samples of three Mentha species were collected from different regions of Mazandaran Province. Essential oils were extracted using the Clevenger apparatus. The chemical composition of the essential oils was analyzed using gas chromatography–mass spectrometry (GC–MS). Bioassays were conducted on late third- and early fourth-instar larvae of Anopheles stephensi following the World Health Organization (WHO) protocol. Data were analyzed using probit regression in RStudio, and LC₂₅, LC₅₀, and LC₉₉ values were calculated. Results: According to the LC₂₅, LC₅₀, and LC₉₉ values, pennyroyal exhibited the highest larvicidal activity, with values of 57.50, 77.64, and 218.80 mg/L, respectively, while peppermint showed the lowest activity, with values of 106.88, 143.29, and 393.75 mg/L, respectively. Based on the GC–MS analysis, the number of identified chemical compounds in the essential oils of peppermint, pennyroyal, and water mint was 30, 40, and 43, respectively. The most abundant compound identified in the essential oils of peppermint, pennyroyal, and water mint was menthol (23.61%), piperitenone oxide (22.63%), and 1,8-cineole (18.54%), respectively. Moreover, 1,8-cineole was observed as a common constituent in the essential oils of all three species. Conclusion: It was found that all three plants exhibited significant larvicidal effects against Anopheles stephensi larvae. Considering that plant-derived insecticides and medicines generally have fewer side effects than chemical compounds, the findings of this study provide valuable insights into the potential use of essential oils as safe and effective alternatives to conventional chemical insecticides.   آنوفل استفنسی, لاروکشی, اسانس, نعناع پونه, نعناع آبی, نعناع فلفلی Anopheles stephensi, larvicidal, essential oils, Mentha longifolia, Mentha aquatica, Mentha piperita 17 31 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3006-5&slc_lang=fa&sid=1 zahra momen زهرا مومن 1003194753284600186180 1003194753284600186180 No MSc in Medical Entomology, Neka Health Center, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran کارشناسی ارشد حشره شناسی پزشکی، کارشناس بهداشت و درمان شهرستان نکا، ایران mahmoud fazeli dinan محمود فاضلی دینان 1003194753284600186181 1003194753284600186181 Yes Associate Professor, Department of Medical Entomology and Vector Control, Health Sciences Research Centre, Faculty of Health, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran دانشیار، گروه حشره شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، مرکز تحقیقات علوم بهداشتی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران somayeh shahani سمیه شاهانی 1003194753284600186182 1003194753284600186182 No Associate Professor, Department of Pharmacognosy, Faculty of Pharmacy, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran دانشیار، گروه فارماکوگنوزی و بیوتکنولوژی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران mohammad azadbakht محمد آزادبخت 1003194753284600186183 1003194753284600186183 No Professor, Department of Pharmacognosy, Faculty of Pharmacy, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran استاد، گروه فارماکوگنوزی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران fateme mirzaee فاطمه میرزائی 1003194753284600186184 1003194753284600186184 No Assistant Professor, Department of Medical Entomology and Vector Control, Health Sciences Research Center, Addiction استادیار، مرکز تحقیقات گیاهان دارویی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران hassan nikokar سید حسن نیکوکار 1003194753284600186185 1003194753284600186185 No Assistant Professor, Department of Medical Entomology and Vector Control, Health Sciences Research Center, Addiction Institute, Faculty of Health, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran استادیار، گروه حشره شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، مرکز تحقیقات علوم بهداشتی، موسسه اعتیاد، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Ahmad Ali Enayati احمد علی عنایتی aenayati1372@gmail.com 1003194753284600186186 1003194753284600186186 No Professor, Department of Medical Entomology and Vector Control, Faculty of Health, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran استاد گروه حشره‌شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران