Journal of Mazandaran University of Medical Sciences

fa کوکتل‌های فاژی به‌عنوان راهبردهای نوظهور ضدعفونی زیستی: مروری روایی بر کاربردها، چالش‌های فرمولاسیون و موانع انتقال به کاربرد عملی Phage Cocktails for Biological Decontamination: A Narrative Review of Applications, Formulation Challenges, and Translational Barriers ميکروبيولوژي Microbiology مروری Review سابقه و هدف: عفونت‌های مرتبط با مراقبت‌های بهداشتی و افزایش مقاومت آنتی‌بیوتیکی از مهم‌ترین چالش‌های نظام سلامت جهانی هستند. در این میان، کوکتل‌های فاژی به دلیل اختصاصیت بالا، توانایی تکثیر در محل آلودگی، کاهش احتمال ایجاد مقاومت و سازگاری با محیط ‌زیست، به‌عنوان جایگزینی امیدبخش برای روش‌های متداول مطرح شده‌اند. با وجود مطالعات متعدد، هنوز جمع‌بندی جامعی از کاربردهای این فناوری وجود ندارد. از این ‌رو، این مطالعه با هدف مرور روایی شواهد موجود درباره کاربرد کوکتل‌های فاژی در کنترل آلودگی‌های میکروبی در حوزه‌های درمانی، صنایع غذایی، دام و طیور و محیط، انجام پذیرفت. مواد و روش ‌ها: این مطالعه به‌صورت مرور روایی انجام شد. مقالات منتشرشده بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ از پایگاه‌های PubMed، Scopus، Web of Science، Google Scholar و پایگاه‌های ثبت اختراع جستجو و بررسی شدند. مطالعات بر اساس حوزه کاربرد، پاتوژن‌های هدف، ویژگی‌های ماتریکس، نوع فرمولاسیون فاژی و روش کاربرد طبقه‌بندی و تحلیل شدند. یافته‌ها: میزان کاهش بار میکروبی توسط کوکتل‌های فاژی از حدود ۱٫۵ تا بیش از ۷ log متغیر بود و به نوع پاتوژن، ویژگی‌های ماتریکس، تیتر فاژ، زمان تماس، شرایط محیطی و بار آلی وابسته بود. کوکتل‌های فاژی به دلیل دامنه میزبانی گسترده‌تر و کاهش احتمال ایجاد مقاومت، اثربخشی بیش‌تری نشان دادند. همچنین فرمولاسیون‌های محافظتی یا کپسوله‌ شده موجب افزایش پایداری و کارایی فاژها شدند. بیش‌ترین شواهد مربوط به ایمنی مواد غذایی بود، در حالی که کاربردهای بالینی و تصفیه آب و فاضلاب عمدتاً در مراحل آزمایشگاهی یا پایلوت قرار دارند. تشکیل بیوفیلم، تابش UV، خشک ‌شدن سطوح و چالش‌های رگولاتوری از مهم‌ترین محدودیت‌ها بودند. استنتاج: کوکتل‌های فاژی به‌عنوان نسل جدید ضدعفونی‌ کننده‌های زیستی، ظرفیت بالایی برای کنترل آلودگی‌های میکروبی و کاهش وابستگی به آنتی‌بیوتیک‌ها دارند. توسعه کاربرد آن‌ها مستلزم بهینه‌سازی فرمولاسیون، استانداردسازی روش‌های ارزیابی و تدوین چارچوب‌های رگولاتوری شفاف است تا این فناوری به یکی از اجزای کلیدی راهبردهای کنترل پایدار آلودگی‌های میکروبی در چارچوب One Health تبدیل شود. Background and purpose: Healthcare-associated infections and the increasing prevalence of antimicrobial resistance are among the most critical global public health challenges. In this context, bacteriophage cocktails have emerged as promising alternatives to conventional antimicrobial approaches owing to their high specificity, ability to replicate at the site of contamination, reduced likelihood of resistance development, and environmental compatibility. Despite numerous studies, a comprehensive synthesis of their applications across different fields is still lacking. Therefore, this narrative review aimed to summarize the available evidence on the application of phage cocktails for microbial contamination control in medical, food, livestock and poultry, and environmental settings. Materials and methods: This narrative review evaluated studies published between 2000 and 2025 that were retrieved from PubMed, Scopus, Web of Science, Google Scholar, and patent databases. The selected studies were categorized and analyzed according to their application field, target pathogens, matrix characteristics, phage formulation, and delivery or application methods. Results: The reported reduction in microbial load achieved by phage cocktails ranged from approximately 1.5 to more than 7 log, depending on the target pathogen, matrix characteristics, phage titre, contact time, environmental conditions, and organic load. Phage cocktails demonstrated superior efficacy owing to their broader host range and lower probability of resistance development. Furthermore, protective or encapsulated formulations improved phage stability and performance. The strongest evidence was found in food safety applications, whereas clinical and wastewater treatment applications remain largely at the laboratory or pilot stage. Biofilm formation, UV exposure, surface desiccation, and regulatory challenges were identified as the main barriers to broader implementation. Conclusion: Phage cocktails offer considerable promise as biological disinfectants for controlling microbial contamination and reducing dependence on antibiotics. However, their widespread application will require optimized formulations, standardized evaluation methods, and well-defined regulatory frameworks, allowing this technology to become a key component of sustainable microbial contamination control strategies within the One Health framework.   کوکتل‌ فاژی, ضدعفونی زیستی, مقاومت آنتی‌بیوتیکی, کنترل بیوفیلم, ضدعفونی سطوح, رویکرد سلامت واحد, ایمنی غذایی phage cocktails, biological disinfection, antimicrobial resistance, biofilm control, surface decontamination, One Health, food safety 218 235 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-9918-10&slc_lang=fa&sid=1 Golnar Rahimzadeh گلنار رحیم زاده rahimzadehgolnar@yahoo.com 1003194753284600188400 1003194753284600188400 No Assistant Professor, Pediatric Infectious Diseases Research Center, Communicable Diseases Institute, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran استادیار، مرکز تحقیقات عفونی اطفال، پژوهشکده بیماری های واگیر، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Mohammad Sadegh Rezai محمدصادق رضایی drmsrezaii@yahoo.com 1003194753284600188401 1003194753284600188401 Yes Professor, Pediatric Infectious Diseases Research Center, Communicable Diseases Institute, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran استاد، مرکز تحقیقات عفونی اطفال، پژوهشکده بیماری های واگیر، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران