Journal of Mazandaran University of Medical Sciences

fa مدیریت مراقبت از بیماری‌های سرطان‌های شایع در بستر برنامه پزشک خانواده شهری: یک مرور دامنه‌ای همراه با ارزیابی کیفیت Title: Cancer Care Management in Urban Family Physician Programs: A Scoping Review with Quality Appraisal مديريت خدمات بهداشتي و درماني Health Services Management مروری Review سابقه و هدف: سرطان یکی از مهم‌ترین چالش‌های سلامت جهانی است و افزایش بروز آن در ایران، تحت تأثیر سالمندی جمعیت و شیوع عوامل خطر، ضرورت بازنگری در مدیریت مراقبت سرطان را افزایش داده است. این مطالعه با هدف بررسی نقش برنامه پزشک خانواده شهری در مدیریت مراقبت سرطان از طریق مرور دامنه‌ای و ارزیابی کیفیت مطالعات، انجام پذیرفت. مواد و روش ‌ها: این مطالعه با رویکرد مرور دامنه‌ای انجام شد. جست‌جوی مطالعات در پایگاه‌های PubMed، Scopus و Web of Science برای بازه زمانی 2000 تا 2025 انجام گرفت. مطالعات مرتبط با مدیریت مراقبت سرطان‌های شایع و نقش برنامه پزشک خانواده در این حوزه، بر اساس معیارهای ورود و خروج انتخاب شدند. کیفیت مطالعات با استفاده از چک‌لیست PRISMA ارزیابی و یافته‌ها با رویکرد تحلیل نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدها بررسی شد. پروتکل مطالعه در پایگاه PROSPERO با شناسه CRD420251028005 ثبت شد. یافته‌ها: از میان 6137 مقاله شناسایی‌ شده، 49 مطالعه از 18 کشور در تحلیل نهایی وارد شدند. یافته‌ها نشان داد برنامه پزشک خانواده شهری با تقویت دسترسی به خدمات پیشگیری و غربالگری و هماهنگی بین سطوح مختلف خدمات سلامت، ظرفیت برای بهبود مدیریت سرطان دارد. همچنین، بهره‌گیری از فناوری‌های دیجیتال، پرونده‌های الکترونیک و ابزارهای تشخیصی، فرصت‌هایی برای افزایش دقت تشخیص و کاهش تأخیر در شروع درمان فراهم می‌کند. در مقابل، نابرابری‌های جغرافیایی در دسترسی، مقاومت‌های فرهنگی، کمبود نیروی متخصص و ضعف هماهنگی بین‌بخشی، از مهم‌ترین موانع اجرای این برنامه بودند. استنتاج: ادغام فناوری‌های دیجیتال، آموزش پزشکان خانواده و توسعه مدل‌های مشارکتی می‌تواند به بهبود مدیریت مراقبت سرطان کمک کند. چارچوب مفهومی پیشنهادی نیازمند اعتبارسنجی و تطبیق با شرایط اجرایی، منابع و نیازهای نظام سلامت ایران است.   Background and purpose: Cancer has become a major global health challenge, and its increasing incidence in Iran, driven by population aging and the growing prevalence of risk factors, underscores the need to reassess current approaches to cancer care. This study aimed to examine the role of the urban family physician program in cancer care management through a scoping review and assessment of the available evidence. Materials and methods: This scoping review was conducted by systematically searching PubMed, Scopus, and Web of Science for studies published between 2000 and 2025. Studies that addressed the management of common cancers and the role of family physician programs in this context were selected according to predefined inclusion and exclusion criteria. Study quality was assessed using the PRISMA checklist, and the findings were analyzed using a strengths, weaknesses, opportunities, and threats (SWOT) analysis. The study protocol was registered in PROSPERO under registration number CRD420251028005. Results: Of the 6,137 records identified, 49 studies from 18 countries were included in the final analysis. The findings indicated that the urban family physician program has the potential to improve cancer care management by enhancing access to preventive and screening services and strengthening coordination between different levels of care. In addition, the use of digital technologies, electronic health records, and diagnostic tools may provide opportunities to improve diagnostic accuracy and reduce delays in treatment initiation. However, geographical inequalities in access to services, cultural barriers, shortages of specialized healthcare personnel, and inadequate intersectoral coordination were identified as major barriers to effective implementation. Conclusion: Integrating digital technologies, strengthening family physician training, and developing collaborative care models may contribute to improved cancer care management. The proposed conceptual framework requires further validation and adaptation to the local implementation context, available resources, and healthcare needs in Iran.   پزشک خانواده, مراقبت‌های اولیه سلامت, مدیریت سرطان, مرور دامنه‌ای family physician, primary health care, cancer management, scoping review 178 194 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-6165-3&slc_lang=fa&sid=1 seyed amir soltani سیدامیر سلطانی amir.s1368@yahoo.com 1003194753284600190840 1003194753284600190840 No PhD Candidate in Health Services Administration, Sar.C.,Islamic Azad University, Sari, Iran دانشجوی دکتری مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی،واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی ، ساری ، ایران Ghahraman Mahmoudi قهرمان محمودی Ghahraman48@yahoo.com 1003194753284600190841 1003194753284600190841 Yes Assistant Professor Department of health services administration, Sar.C.,Islamic Azad University, Sari, Iran استادیار، گروه مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی ، واحد ساری ،دانشگاه آزاد اسلامی ، ساری ، ایران mohammad-ali jahani محمدعلی جهانی drmajahani@yahoo.com 1003194753284600190842 1003194753284600190842 No Associate Professor, Social Determinants of Health Research Center Health Research Institute, Babol University of Medical Sciences. Babol, Iran دانشیار، مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، پژوهشکده سلامت، دانشگاه علوم پزشکی بابل، ایران Jamshid Yazdani Charati جمشید یزدانی چراتی jamshid.charati@gmail.com 1003194753284600190843 1003194753284600190843 No Professor, Department of Biostatistics, Faculty of Health, Health Scienses Research Center, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran استاد آمار زیستی، گروه آمار زیستی، دانشکده بهداشت، مرکز تحقیقات علوم بهداشتی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران