Journal of Mazandaran University of Medical Sciences

fa مقاومت به حشره‌کش‌ها در Aedes albopictus: مکانیسم‌ها، شکاف‌های دانشی و پیامدها برای کنترل ناقلین:مطالعه مروری Insecticide Resistance in Aedes albopictus: Mechanisms, Knowledge Gaps, and Implications for Vector Control حشره شناسی پزشکی Medical Entomology مروری Review سابقه و هدف: مقاومت به حشره‌کش‌ها در Aedes albopictus، یکی از ناقلین مهم بیماری‌های آربوویروسی مانند دنگی، چیکونگونیا و زیکا، یکی از چالش‌های مهم کنترل ناقلین محسوب می‌شود. سازگاری بالا و گسترش سریع این گونه در محیط‌های شهری و نیمه‌شهری، اهمیت پایش مقاومت را افزایش داده است. این مرور روایتی با هدف، بررسی مکانیسم‌های اصلی مقاومت، شکاف‌های دانشی و پیامدهای آن برای برنامه‌های کنترل ناقلین، انجام پذیرفت. مواد و روش ‌ها: مطالعات منتشر شده به زبان‌های فارسی و انگلیسی طی سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۶ در پایگاه‌های PubMed، Scopus و Google Scholar بررسی شدند. مطالعات مرتبط با مقاومت به حشره‌کش و مکانیسم‌های آن، بر اساس ارتباط موضوعی و اعتبار علمی انتخاب و داده‌های مربوط به مکانیسم‌های مولکولی و متابولیک به‌صورت توصیفی-تحلیلی جمع‌بندی شدند. یافته‌ها: مقاومت در Ae. albopictus از طریق مکانیسم‌های مختلف و اغلب همزمان ایجاد می‌شود. مهم‌ترین مکانیسم‌های مولکولی شامل جهش‌های (kdr)  knockdown resistanceدر کانال سدیمی وابسته به ولتاژ و مکانیسم‌های متابولیک شامل افزایش بیان یا تغییر فعالیت آنزیم‌های سم‌زدا، از جمله سیتوکروم P450، گلوتاتیون S-ترانسفرازها و استرازها هستند. مطالعات موجود عمدتاً بر آسیا متمرکز بوده و داده‌های برخی مناطق آفریقا و آمریکای لاتین محدود است. همچنین، تأثیر عوامل محیطی و اقلیمی و محدودیت دسترسی به راهبردهای جایگزین کنترل ناقلین از شکاف‌های مهم دانشی هستند. مقاومت می‌تواند اثربخشی کنترل شیمیایی را کاهش داده و خطر تداوم انتقال و طغیان بیماری‌های آربوویروسی را افزایش دهد. استنتاج: پایش مستمر مولکولی و بیوشیمیایی مقاومت و اجرای برنامه‌های مدیریت مقاومت به حشره‌کش‌ها (IRM) همراه با راهبردهای جایگزین کنترل ناقلین، برای کنترل پایدار Ae. albopictus ضروری است.   Background and purpose: Insecticide resistance in Aedes albopictus, an important vector of arboviral diseases such as dengue, chikungunya, and Zika, represents a major challenge for vector control. Its high adaptability and rapid spread in urban and semi-urban environments highlight the importance of resistance surveillance. This narrative review aimed to summarise the major resistance mechanisms, knowledge gaps, and consequences of insecticide resistance for vector control programmes. Materials and methods: Studies published in Persian and English between 2014 and 2026 were reviewed using PubMed, Scopus, and Google Scholar. Relevant studies addressing insecticide resistance and its underlying mechanisms were selected based on their thematic relevance and scientific quality. Data on molecular and metabolic resistance mechanisms were extracted and synthesised descriptively and analytically. Results: Insecticide resistance in Ae. albopictus develops through multiple, often co-occurring mechanisms. Major molecular mechanisms include knockdown resistance (kdr) mutations in the voltage-gated sodium channel, while metabolic resistance is associated with increased expression or altered activity of detoxification enzymes, including cytochrome P450 monooxygenases, glutathione S-transferases, and esterases. Available studies are predominantly concentrated in Asia, while data from some regions of Africa and Latin America remain limited. The influence of environmental and climatic factors and the limited availability of alternative vector control strategies represent important knowledge gaps. Insecticide resistance may reduce the effectiveness of chemical control and increase the risk of sustained arbovirus transmission and outbreaks. Conclusion: Continuous molecular and biochemical surveillance of insecticide resistance, together with Insecticide Resistance Management (IRM) and alternative vector control strategies, is essential for the sustainable control of Ae. Albopictus.   Aedes albopictus, مقاومت به حشره‌کش, جهش‌های kdr, مقاومت متابولیک, کنترل ناقلین, شکاف دانشی insecticide resistance, Aedes albopictus, kdr mutations, metabolic resistance, vector control, knowledge gaps 290 308 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-891-4&slc_lang=fa&sid=1 Faezeh Rohani فائزه روحانی sadafrohani3431@gmail.com 1003194753284600190876 1003194753284600190876 No MSc Student inVector Biology and Control, Faculty of Public Health, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran . دانشجوی کارشناسی ارشد، بیولوژی و کنترل ناقلین،گروه حشره شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Seyed Hassan Nikookar سید حسن نیکوکار nikookar_84@yahoo.com 1003194753284600190877 1003194753284600190877 No Assistant Professor, Department of Medical Entomology and Vector Control, Health Sciences Research Center, Faculty of Public Health, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran استادیار، مرکز تحقیقات علوم بهداشتی، گروه حشره شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Mahmoud Fazeli Dinan محمود فاضلی دینان fazelidinan@gmail.com 1003194753284600190878 1003194753284600190878 No Associate Professor, Department of Medical Entomology and Vector Control, Faculty of Public Health, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran دانشیار، گروه حشره شناسی پزشکی و کنترل ناقلین، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Fatemeh Bizhan Kouchi فاطمه بیژن کوچی www.fatemebizhan.77@gmail.com 1003194753284600190879 1003194753284600190879 No MSc Student inVector Biology and Control, Faculty of Public Health, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran دانشجوی کارشناسی ارشد، بیولوژی و کنترل ناقلین،گروه حشره شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Ahmadali Enayati احمدعلی عنایتی aenayati1372@gmail.com 1003194753284600190880 1003194753284600190880 Yes Professor, Department of Vector Biology and Control, Faculty of Public Health, Health Sciences Research Center, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran استاد و مدیر گروه حشره شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، دانشکده بهداشت ومرکز تحقیقات علوم بهداشتی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران