Journal of Mazandaran University of Medical Sciences

fa توانمندسازی سالمندان در مراقبت‌های سلامت: مرور دامنه‌ای عوامل زمینه‌ساز، سازوکارها و پیامدها Empowerment of Older Adults in Health Care: A Scoping Review of Antecedents, Mechanisms, and Outcomes طب سالمندان Geriatrics مروری Review سابقه و هدف: توانمندسازی در ارتقای سلامت و کیفیت زندگی سالمندان نقش دارد، اما تعریف و کاربرد آن متفاوتست. این مرور دامنه‌ای با هدف ترسیم شواهد توانمندسازی سالمندان، با تأکید بر خودمدیریتی، استقلال و سواد سلامت انجام شد. مواد و روش ‌ها: این مرور دامنه‌ای بر اساس چارچوب آرکسی و امالی (2005) و مطابق با دستورالعمل PRISMA-ScR انجام شد. جست‌وجوی نظام‌مند در پایگاه‌های PubMed، Web of Science، Scopus، SID، Magiran و Google Scholar برای مطالعات منتشرشده از سال 2015 تا ژوئن 2026 انجام گرفت. مطالعات بر اساس معیارهای ورود و خروج انتخاب و داده‌ها با استفاده از فرم استاندارد استخراج شدند. یافته‌ها با تحلیل موضوعی و بر اساس چارچوب عوامل زمینه‌ساز، ویژگی‌ها و سازوکارها، و پیامدها سازمان‌دهی شدند. یافته‌ها: در مجموع، ۲۱ منبع از ۹ کشور وارد مطالعه شدند. عوامل زمینه‌ساز توانمندسازی در سه سطح فردی، ارتباطی و نظام سلامت شناسایی شدند و ویژگی‌های اصلی شامل خودآگاهی، هدف‌گذاری و تصمیم‌گیری مشارکتی بود. پیامدها شامل بهبود خودکارآمدی، حس انسجام و خود مدیریتی بودند، در حالی که یافته‌ها درباره بهزیستی روان‌شناختی و استفاده از خدمات سلامت یکسان نبودند. همچنین، زمینه‌های فرهنگی و ویژگی‌های نظام سلامت بر نتایج مداخلات تأثیر قابل‌توجهی داشتند. استنتاج: نتایج این مرور دامنه‌ای نشان داد که توانمندسازی سالمندان فاقد تعریف و سنجش یکپارچه است و اثربخشی آن به زمینه فرهنگی، ساختار نظام سلامت و محیط ارائه خدمات بستگی دارد. پژوهش‌های آینده باید با مشارکت فعال سالمندان، رویکردهای میان‌رشته‌ای و روش‌های ترکیبی، بر پایداری پیامدهای بالینی تمرکز کنند. تحقق این هدف مستلزم تلفیق مداخلات فردمحور با اصلاحات ساختاری، هماهنگی مراقبت و ارتقای فرهنگ حرفه‌ای نظام سلامت است.   Background and purpose: Empowerment plays an important role in promoting the health and improving the quality of life of older adults, although its definition and application remain variable across different contexts. This scoping review aimed to map the existing evidence on empowerment among older adults, with a particular focus on self-management, independence, and health literacy. Materials and methods: This scoping review was conducted using the framework proposed by Arksey and O’Malley (2005) and following the PRISMA-ScR guidelines. A systematic search was performed in PubMed, Web of Science, Scopus, SID, Magiran, and Google Scholar to identify studies published from 2015 to June 2026. Studies were selected according to predefined inclusion and exclusion criteria, and data were extracted using a standardized form. The findings were synthesized through thematic analysis using a framework comprising contextual factors, attributes and mechanisms, and outcomes. Results: Twenty-one sources representing nine countries were included. Factors contributing to empowerment were identified at the individual, interpersonal, and health system levels. Key attributes included self-awareness, goal setting, and shared decision-making. Reported outcomes included improvements in self-efficacy, sense of coherence, and self-management, whereas findings regarding psychological well-being and healthcare utilization were inconsistent. Cultural contexts and health system characteristics emerged as important factors influencing the outcomes of empowerment interventions. Conclusion: This scoping review highlighted the lack of a standardized definition and measurement approach for empowerment among older adults. The implementation and effectiveness of empowerment initiatives appear to depend on cultural context, health system structure, and care delivery settings. Future research should focus on the long-term sustainability of outcomes by promoting the active involvement of older adults, adopting interdisciplinary approaches, and using mixed-methods research designs. Achieving this goal requires the integration of person-centred interventions with structural reforms, improved care coordination, and the development of a supportive professional culture within healthcare systems.   توانمند سازی, سالمندان, خودمدیریتی, استقلال, سواد سلامت, ارتقای سلامت, مرور دامنه‌ای empowerment, older adults, self-management, autonomy, health literacy, health promotion, scoping review 330 343 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-16642-1&slc_lang=fa&sid=1 Abdolhakim Jorbonyan عبدالحکیم جوربنیان Yes Assistant Professor, Department of Geriatric Health, School of Health, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran استادیار، گروه سلامت سالمندی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Maryam Khosrozadeh مریم خسروزاده No 2 MSc in Nursing, Faculty of Nursing and Midwifery, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran کارشناس ارشد پرستاری ، گروه پرستاری، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری ، ایران Masoud Gharib مسعود غریب No Associate Professor, Department of Rehabilitation, Faculty of Allied Medical Sciences, Orthopedic Research Center, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran دانشیار، گروه توانبخشی، دانشکده پیراپزشکی، مرکز تحقیقات ارتوپدی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Reza Aliakbari Khoei رضا علی اکبری خویی No Assistant Professor, Road Traffic Injury Research Center, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran استادیارآمار زیستی، مرکز تحقیقات پیشگیری از آسیب حوادث جاده‌ای،دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران