fa آنالیز کیفیت فیزیکی و شیمیایی آب رودخانه‌های استان مازندران با استفاده از روش‌های چند متغیره آماری پژوهشي-کامل Research(Original) سابقه و هدف: از آن جا که پایش کیفیت آب رودخانه‌ها و آگاهی از وضعیت سلامت آن‌ها در طول زمان و در نهایت شناسایی زون‌های آسیب پذیر و کلیدی، به عنوان یک گام اساسی در راستای توسعه پایدار و مدیریت بهینه محیط محسوب می‌گردد، مطالعه حاضر با استفاده از روش‌های چند متغیره آماری برای آگاهی از وضعیت و تحلیل اطلاعات موجود از کیفیت آب رودخانه‌های استان مازندران انجام شد. مواد و روش‌ها: در این مطالعه، از اطلاعات ماهانه پارامترهای کیفیت آب شامل TDS (Total dissolved solids)، EC (Electrical conductivity)، pH، -3NO، -43PO، -32CO، -3HCO، -42SO، +2Ca، +2Mg، K+، Na+، SAR (Sodium absorption rate)، درصد Na، Per.H (Permanent hardner) و Tem.H (Temporary hardner) در خلال سال‌های 91-1390 استفاده شد. از تحلیل مؤلفه‌های اصلی، تحلیل خوشه و در نهایت، نمایش مکانی تحلیل‌های ذکر شده جهت ارایه بهتر نتایج بهره‌برداری شد. یافته‌ها: بسیاری از پارامتر‌های اندازه‌گیری شده، دارای همپوشانی بودند و TDS، pH، -42SO، -3NO و -43PO به عنوان پارامتر‌های بهینه هستند که در مجموع قادرند 94/96 درصد از تغییرات واریانس جامعه را توصیف نمایند. نتایج گروه‌بندی ایستگاه‌ها، کیفیت نسبی آب رودخانه‌ها در نواحی غربی استان را پایین‌تر نمایش داد و وضعیت نسبی برخی ایستگاه‌ها (شامل بلیران، دوآب، پل مرگن، پل سفید و کرچا) را بحرانی برآورده کرده است. استنتاج: تحلیل‌‌های چند متغیره آماری قادر است حجم گسترده‌ای از داده‌ها را پردازش نماید و به عنوان راهکاری کمی در مدیریت کیفیت آب رودخانه‌های استان مطرح گردد. تعیین مهم‌ترین پارامتر‌های کیفیت آب منجر به کاهش هزینه‌ها و هدفدار نمودن پایش می‌شود و شناسایی نواحی همگن قادر است نقش به‌سزایی در مدیریت یکپارچه زیست محیطی داشته باشد. Background and purpose: Monitoring quality of rivers water and awareness of its health status over time and identifying vulnerable zones are considered as essential steps towards sustainable development and efficient management of the environment. This study used multivariate statistical methods for analyzing water quality and awareness of rivers state in the Mazandaran province, Iran. Materials and methods: The monthly data of the rivers water quality parameters including electrical conductivity (EC), pH, NO3-, PO43-, CO32-, HCO3-, SO42-, Ca2+, Mg2+, K+, Na+, sodium absorption rate (SAR), Na%, permanent hardness (Per.H) and temporary hardness (Tem.H) during the 2011-2012 was collected. The principal components analysis, cluster analysis and spatial analysis were used to provide better results. Results: There were overlapped between many of the measured parameters. TDS, pH, SO42-, NO3-, and PO43- were optimization variables that could describe the water quality with 94.96% of variance. Results of grouped stations showed the relative quality of rivers water was lower in the western areas of the Mazandaran province. Relative situation of some stations including Baliran, Doab, Pol Mergen, Pol Sefid and Kercha was critical. Conclusion: Multivariate statistical analysis is able to process vast amounts of data, simultaneously. Determining important rivers water quality parameters can reduce costs and identification of homogeneous regions can play a significant role in integrated environmental management. کیفیت آب رودخانه, تحلیل مؤلفه‌های اصلی, تحلیل خوشه‌ای, استان مازندران River water quality, principal component analysis (PCA), cluster analysis (CA), Mazandaran province, Iran 41 52 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-11-2495-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohsen Mirzayi محسن میرزایی mohsenmirzayi27@yahoo.com 100319475328460035630 100319475328460035630 No علوم پزشکی مازندران Alireza Riyahi Bakhtiyari علیرضا ریاحی بختیاری riahi@modares.ac.ir 100319475328460035631 100319475328460035631 Yes علوم پزشکی مازندران Abdolrasool Salman Mahini عبدالرسول سلمان ماهینی a_mahini@yahoo.com 100319475328460035632 100319475328460035632 No علوم پزشکی مازندران Mehdi Gholamali fard مهدی غلامعلی فرد gholamalifard@gmail.com 100319475328460035633 100319475328460035633 No علوم پزشکی مازندران