fa بررسی میزان غلظت فلزات سنگین در بافت‌های مختلف ماهی کلیکا و سه خاره دریای خزر ژنتیک genetic پژوهشي-کامل Research(Original) سابقه و هدف: فلزات سنگین در اثر فاضلاب‌های صنعتی، شهری و کشاورزی به وجود می‌آیند. این فلزات معمولاًً در مقابل تصفیه شیمیایی مقاوم می‌باشند. این گونه فلزات به راحتی می‌توانند باعث آلودگی زیست محیطی آبزیان به خصوص ماهی‌ها شوند که یکی از مهم‌ترین زنجیره غذایی انسان‌ها محسوب می‌شوند. هدف از این مطالعه، بررسی غلظت فلزات سنگین از جمله سرب، کادمیوم و کروم در ماهی کلیکا و سه خاره ساحل بابلسر واقع در استان مازندران بود. مواد و روش ها: در این مطالعه توصیفی- مقطعی 50 ماهی سه خاره و 50 ماهی کلیکا که توسط تور صیادی در سال 1391 که از مناطق ساحلی بابلسر صید شده بودند، مورد بررسی بیومتری قرار گرفته و سپس نمونه‌ها را به روش هضم بافتی آماده سازی شده توسط دستگاه جذب اتمی مورد سنجش قرار گرفتند. پس از هضم نمونه‌ها با اسید نیتریک 65 درصد، سرب و کادمیوم و کروم آن‌ها با دستگاه جذب اتمی شعله اندازه‌گیری شدند. یافته ها: میانگین غلظت کلی سرب، کروم و کادمیوم در مپاهی سه خاره به ترتیب 113/0، 28/5 و 046/0 و میانگین غلظت کلی سرب، کروم و کادمیوم در ماهی کلیکا به‌ترتیب 126/0، 29/4 و 096/0 میکروگرم بر گرم وزن خشک نمونه به‌دست آمد. نتایج این تحقیق نشان داد که اختلاف معنی‌داری بین تجمع این فلزات در جنس نر و ماده وجود ندارد هم‌چنین نتایج حاصل از تعیین همبستگی نشان داد ارتباط معنی‌داری بین میزان فلزات سنگین در اندام‌های مختلف ماهی و طول بدن وجود ندارد. استنتاج: نتایج این بررسی نشان داد که غلظت فلزات سنگین سرب و کروم از استانداردهای گزارش شده توسط سازمان بهداشت جهانی کم‌تر بوده و نگران کننده نمی‌باشد. هر چند میانگین غلظت فلز کادمیوم در هر دو نوع ماهی از حداکثر مجاز برای مصارف انسانی بالاتر بوده و نیاز به بررسی‌های بیش‌تر دارد. هم‌چنین پیشنهاد می‌شود که از ماهیان کلیکا و سه خاره به عنوان بیواندیکاتور به منظور ارزیابی میزان آلودگی آب نواحی مختلف دریای خزر و حتی رودخانه‌ها استفاده شود. Background and purpose: Heavy metals are released to the environment as a result of industrial, urban and agricultural sewages. They are usually resistant to chemical dissociation. They can easily contaminate aquatic animals especially fishes which are amongst the food chains of human. This study evaluated the concentration of heavy metals in the tissues of different types of Clupeonella cultriventris and Gasterosteus aculeatus in the waters of Caspian Sea in Mazandaran Province. Material and Methods: This cross-sectional descriptive study was performed on 50 Clupeonella cultriventris and 50 Gasterosteus aculeatus obtained from Mazandaran coastal by multi mesh gill nets in 2012. The samples were digested by concentrated 65% nitric acid, and were analyzed for Pb in a graphite furnace atomic absorption spectrophotometer and for Cd and Cr in a flame atomic absorption spectrophotometer. Results: Mean concentration of Pb, Cr and Cd in Gasterosteus aculeatus was 0.113, 5.28 and 0.046 and mean concentrations of Pb, Cr and Cd in Clupeonella cultriventris were 0.126, 4.29 and 0.096 (μg/g dry weight), respectively. The results showed no significant correlation between the concentrations of these metals and length of fish and different tissues of the fish. Conclusion: We found the concentration of heavy metals including Pb and Cr in both types of the fishes less than the amounts reported by WHO, so they do not bare considerable health risk. However, the concentration of Cd is more than the recommended consumption limit for human which could lead to many diseases. We believe that these fishes could be used as a bioindicator for assessing the pollution load of sea water and rivers. ماهی سه خاره, کلیکا, فلزات سنگین, بیواندیکاتور Clupeonella cultriventris, Gasterosteus aculeatus, heavy metals, bioindicator, Caspian Sea 185 192 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-29-171&slc_lang=fa&sid=1 Mehdi Najm مهدی نجم 100319475328460037290 100319475328460037290 No علوم پزشکی مازندران Mohammad Shokrzadeh محمد شکر زاده 100319475328460037291 100319475328460037291 No علوم پزشکی مازندران Mahdi Fakhar مهدی فخار mahdif53@yahoo.com 100319475328460037292 100319475328460037292 Yes علوم پزشکی مازندران Mehdi Sharif مهدی شریف 100319475328460037293 100319475328460037293 No علوم پزشکی مازندران Seyedeh Mahbobeh Hosseini سیده محبوبه حسینی 100319475328460037294 100319475328460037294 No علوم پزشکی مازندران Bahman RahimiEsboei بهمن رحیمی اسبویی 100319475328460037295 100319475328460037295 No علوم پزشکی مازندران Farshideh Habibi فرشیده حبیبی 100319475328460037296 100319475328460037296 No علوم پزشکی مازندران