fa ﺗﺠﻤﻊ میزان ﻓﻠﺰات ﺳﻨﮕﯿﻦ خاک زراعی با کاربرد لجن و پساب شهرک صنعتی آق قلا بهداشت محیط زیست Environmental Health پژوهشي-کامل Research(Original) سابقه و هدف: لجن و پساب فاضلاب‌های صنعتی به دلیل دارا بودن مقادیر زیادی از عناصر غذائی، به‌عنوان کود مورد استفاده قرار می‌گیرند. فلزات سنگین آلاینده‌های اصلی یافت شده در لجن و پساب‌های صنعتی هستند. هدف از انجام این پژوهش بررسی اثر لجن دفعی و پساب تصفیه خانه فاضلاب شهرک صنعتی آق قلا بر غلظت فلزات سنگین خاک می‌باشد. مواد و روش‌ها: در این مطالعه توصیفی- تحلیلی، تعداد 72 نمونه پساب، خاک و لجن طبق روش‌های استاندارد، جمع‌آوری و هضم شد. سپس غلظت فلزات سنگین در نمونه‌ها با پولاروگراف تعیین مقدار شد. کلیه داده‌ها با سطح اطمینان 95 درصد مورد تجزیه و تحلیل قرارگرفت. یافته‌ها: نتایج نشان داد که میانگین غلظت Cd، Cu ، Pb و Zn (mg/kd dw) در لجن دفعی به ترتیب 53/0، 9/15، 44/1 و 7/692 و کم‌تر از حداکثر مجازEPA بوده است. غلظت آن‌ها در پساب خروجی جهت تخلیه به آب‌های سطحی غالباً در محدوده استاندارد بوده است. میانگین غلظت این فلزات در خاک آبیاری شده با پساب بیش‌تر از خاک شاهد بوده به طوری که غلظت سرب و روی به ترتیب بیش از 130 و 4 برابر و کادمیوم و مس کم‌تر از 2 برابر در یک دوره 10 ساله افزایش داشته اند. با توجه به آزمون آنالیز واریانس یک طرفه غلظت Zn و Pb در نمونه‌های خاک، لجن و خاک شاهد با اطمینان 95درصد دارای اختلاف معنی‌داری بوده است (05/0< p). اما برغلظت Cd و Cu تاثیرگذار نبوده است (05/0> p). استنتاج: با توجه به اینکه غلظت فلزات سنگین مورد مطالعه کم‌تر از حداکثر مجاز می‌باشد، استفاده از پساب و لجن دفعی در زمین‌های کشاورزی و فضای سبز با توجه به کمبود آب در این مناطق با رعایت ضوابط زیست محیطی امکان‌پذیر می‌باشد. Background and purpose: Industrial effluent and sewage sludge are used as fertilizer since they contain high levels of nutrient. The main pollutant in industrial effluent is heavy metals. In this study an assessment was made on the impact of industrial wastewater effluent and sewage sludge on accumulation of heavy metals in agricultural soil at Agh ghallah industrial Estate. Materials and methods: In a descriptive-analytic study, 72 samples (sewage sludge, effluent and soil) were collected from the Industrial state. All sampling and tests were performed according to standard methods and concentration of heavy metals was determined using polarography method. To analyze the data, SPSS was used and 95% confidence intervals (P<0.05) were applied. Results: The mean concentrations of Cd, Cu. Pb and Zn in sewage sludge were 0.53, 15.9, 1.44 and 692.7 mg/kg dw, respectively which were found to be lower than EPA standard. The concentrations of investigated heavy metals were within normal range in wastewater effluent that was discharged into surface water. The mean concentrations of metals in soil irrigated by wastewater were higher than those of the control soil. In a 10-year period, the concentration of lead and zinc increased 130 and 4 fold and cadmium and copper concentrations increased less than two-fold. There was a significant correlation between Zn and Pb in soil, sewage sludge and control soil (P<0.05). However, the concentration of Cd and Cu were not affected (P> 0.05). Conclusion: The concentrations of heavy metal were found lower than the maximum allowable level. Therefore, in this area, wastewater and sewage sludge could be used to irrigate agricultural lands and greenspaces in shortage of water, however, environmental regulations should be taken into account. لجن, پساب صنعتی, فلزات سنگین Sludge, industrial effluent, heavy metals 217 226 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-5029-114&slc_lang=fa&sid=1 Ali Zafarzadeh علی ظفرزاده alizafarzadeh@yahoo.com 100319475328460052650 100319475328460052650 Yes Assistant Professor, Department of Environmental Health Engineering, Research Center for Environmental Sciences, Faculty of Health, Golestan University of Medical Sciences, Gorgan, Iran استادیار، گروه مهندسی بهداشت محیط، مرکز تحقیقات بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی گلستان، گرگان، ایران Mohammadhadi Mehdinejad محمدهادی مهدی نژاد 100319475328460052651 100319475328460052651 No 2Associate Professor, Department of Environmental Health Engineering, Research Center for Environmental Sciences, Faculty of Health, Golestan University of Medical Sciences, Gorgan, Iran . دانشیار، گروه مهندسی بهداشت محیط، مرکز تحقیقات بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی گلستان، گرگان،ایران Nazak Amani MSc in Environmental Health Engineeringdaz نازک امانی داز 100319475328460052652 100319475328460052652 No 3 MSc in Environmental Health Engineering, Faculty of Health, Golestan University of Medical Sciences, Gorgan, Iran کارشناسی ارشد مهندسی بهداشت محیط، دانشگاه علوم پزشکی گلستان، گرگان، ایران