fa تعیین فون و نوسانات جمعیت پشه خاکی ها در استان خراسان جنوبی حشره شناسی پزشکی Medical Entomology پژوهشي-کامل Research(Original) سابقه و هدف: در ایران بیماری‌های مهم لیشمانیوز جلدی و تب پاپاتاسی توسط پشه‌خاکی‌ها انتقال می‌یابند. شناسایی گونه‌های مختلف پشه خاکی‌ها و نوسانات فصلی آن‌ها در استان خراسان جنوبی از ضروریات برنامه‌های مبارزه با ناقلین در این استان می‌باشد. لذا این مطالعه به منظور تعیین فون پشه‌خاکی‌های استان خراسان جنوبی انجام گردید. مواد و روش‌ها: در این پژوهش هفت شهرستان استان خراسان جنوبی در ماه‌های اردیبهشت، خرداد، تیر و مرداد سال 1391 مورد نمونه‌برداری قرار گرفتند. جمع‌آوری پشه‌خاکی‌ها به روش تله‌گذاری (تله‌ چسبان) انجام گرفت و پس از شناسایی گونه‌ها، فعالیت ماهیانه و فرکانس حضور گونه‌ها در سطح استان بررسی شد. یافته‌ها: در این مطالعه از مجموع 1294 نمونه جمع‌آوری شده از شهرستان‌های استان خراسان جنوبی، 171 عدد پشه‌خاکی شناسایی شدند. گونه‌های شناسایی شده به دو جنس Sergentomyia و Phlebotomu تعلق داشتند که شامل Phlebotomus sergenti s.l.، Ph. papatasi، Sergentomyia sintoni و S. dentate بودند. گونه فلبوتوموس سرژنتی که ناقل اصلی لیشمانیوز جلدی شهری در ایران است، به‌عنوان گونه غالب در این استان شناسایی شد. بیش‌ترین فراوانی فلبوتوموس سرژنتی در شهرستان درمیان با 2/29 درصد و کمترین فراوانی آن در شهرستان بشرویه با 1 درصد بود. استنتاج: براساس نتایج به دست آمده گونه‌های شناسایی شده در این مطالعه جزو ناقلین بیماری لیشمانیوز جلدی می‌باشند. هم‌چنین با توجه به غالب بودن گونه ناقل فلبوتوموس سرژنتی و حضور این گونه در تمام مناطق مورد مطالعه خصوصاً در تیرماه، سیستم بهداشتی استان باید مراقبت‌های لازم در مورد لیشمانیوز جلدی شهری را انجام دهد. Background and purpose: Sand flies are widespread in Iran and are vectors of leishmaniasis and pappatci fever in most parts of the country including Southern Khorasan Province. Faunistic and ecological studies of these flies are necessary in order to implement proper vector control programs. This research was conducted to determine the sand flies fauna in Southern Khorasan province. Materials and methods: Sand fly specimens were collected from seven cities in Southern Khorasan province during May to August 2012 using sticky paper traps. The specimens were identified and their monthly activity and frequency in the province were measured. Results: In this study, a total of 1294 insect specimens was collected of which 171 sand flies were identified. Species belonged to Phlebotomus and Sergentomyia genera including four species: Phlebotomus sergenti s.l., Ph. papatasi, Sergentomyia sintoni and S. dentata. Phlebotomus sergenti s.l. was the dominant species in this study which is also the main vector of cutaneous leishmaniasis in Iran. The most and the least abundances were observed in Darmian (29.2%) and Boshrooye cities (1%), respectively. Conclusion: According to the results, two vectors of cutaneous leishmaniasis were found to be active in studied area. Ph. sergenti s.l. was the dominant species in all study areas with relatively high frequency especially in July. Therefore, the health system of the province should be aware of the potential of anthroponotic cutaneous leishmaniasis (ACL) in these areas. پشه خاکی, لیشمانیوز جلدی, فون, خراسان جنوبی Sand flies, cutaneous leishmaniasis, fauna, Southern Khorasan 121 130 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-5029-27&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Youssef Mogaddam محمد یوسف مقدم 100319475328460049804 100319475328460049804 No BSc in Entomology, Darmian Health Network, Birjand University of Medical Sciences, Birjand, Iran کارشناس حشره شناسی، شبکه بهداشت شهرستان درمیان، دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، بیرجند، ایران Hossein Borna حسین برنا 100319475328460049805 100319475328460049805 No BSc in Entomology, Ghayen Health Network, Birjand University of Medical Sciences, Birjand, Iran کارشناس حشره‌شناسی، شبکه بهداشت قاین، دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، بیرجند، ایران Majid Shayesteh مجید شایسته 100319475328460049806 100319475328460049806 No General Practitioner, South Khorasan Health Center, Birjand University of Medical Sciences, Birjand, Iran پزشک عمومی، مرکز بهداشت استان خراسان جنوبی، دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، بیرجند، ایران Alireza Davari علیرضا داوری 100319475328460049807 100319475328460049807 No BSc in Entomology, Ghayen Health Network, Birjand University of Medical Sciences, Birjand, Iran کارشناس حشره‌شناسی، شبکه بهداشت قاین، دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، بیرجند، ایران Zahra Younesi زهرا یونسی 100319475328460049808 100319475328460049808 No MSc in Community Health Nursing, Faculty of Nursing and Midwifery, Birjand University of Medical Sciences, Birjand, Iran کارشناس ارشد پرستاری بهداشت جامعه، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، بیرچند، ایران Ahmad Ali Hanafi-Bojd احمد علی حنفی بجد 100319475328460049809 100319475328460049809 No Assistant Professor, Department of Medical Entomology and Vector Control, Faculty of Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran استادیار، گروه حشره شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Nasibeh Hosseini-Vasoukolaei نصیبه حسینی واسوکلایی 100319475328460049810 100319475328460049810 No Assisstant Professor, Department of Medical Entomology and Vector Control, Health Sciences Research Center, Faculty of Health, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran استادیار، گروه حشره شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، مرکز تحقیقات علوم بهداشتی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Mahmoud Fazeli-Dinan محمود فاضلی دینان fazelidinan@gmail.com 100319475328460049811 100319475328460049811 Yes Assisstant Professor, Department of Medical Entomology and Vector Control, Health Sciences Research Center, Faculty of Health, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran استادیار، گروه حشره شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، مرکز تحقیقات علوم بهداشتی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Ahmad Ali Enayati احمد علی عنایتی 100319475328460049812 100319475328460049812 No Professor, Department of Medical Entomology and Vector Control, Health Sciences Research Center, Faculty of Health, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran استاد، گروه حشره شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، مرکز تحقیقات علوم بهداشتی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران