fa بررسی غلظت نیترات منابع آب زیرزمینی شرب و کشاورزی شهرستان‌های شاهرود و دامغان بهداشت محیط زیست Environmental Health پژوهشي-کامل Research(Original) <p dir="RTL">سابقه و هدف: نیترات یکی از مهم‌ترین آلاینده‌های منابع آب است که باعث بیماری متهموگلوبینمیا در کودکان و سرطان معده در بزرگسالان می‌شود. هدف این پژوهش بررسی وضعیت آلودگی آب‌های زیرزمینی شهرستان‌های شاهرود و دامغان به نیترات و تعیین الگوی مکانی تغییرات آن در آب زیرزمینی منطقه است.</p> <p dir="RTL">مواد و روش‌ها: تعداد 154 نمونه آب از چاه‌های محدوده شهرستان‌های شاهرود و دامغان برداشت شد و غلظت یون نیترات در آن‌ها اندازه‌گیری شد. آزمون کروسکال والیس به‌منظور مقایسه غلظت نیترات در مناطق شهری، روستایی و دشتی، و آزمون من‌ویتنی به‌منظور مقایسه غلظت نیترات در چاه‌های کشاورزی و شرب استفاده گردید. به‌منظور تعیین الگوی مکانی نیترات در آب زیرزمینی منطقه نیز روش کریجینگ بیزین تجربی استفاده شد.</p> <p dir="RTL">یافته‌ها: نتایج نشان داد که میانگین غلظت نیترات در چاه‌های شهری، روستایی و دشتی به ترتیب 18/29، 58/11 و 40/10 میلی‌گرم در لیتر است. غلظت نیترات در چاه‌های محدوده شهری با چاه‌های محدوده‌های روستایی و دشتی دارای اختلاف معنی‌دار بود. نتایج هم‌چنین نشان داد که غلظت نیترات در چاه‌های با مصرف شرب و کشاورزی دارای اختلاف معنی‌داری نبودند. نتایج تحلیل زمین‌آمار نیز نشان داد که غلظت نیترات در بخش جنوبی منطقه بیش‌تر از بخش شمالی است.</p> <p dir="RTL">استنتاج: اگرچه 5/4 درصد از چاه‌های مطالعاتی دارای غلظت نیترات بیش از استاندارد بودند،  اما به نظر می‌رسد در حال حاضر نیترات به‌عنوان یک مشکل حاد در منطقه مطرح نیست.</p> <p><strong>Background and purpose:</strong> Nitrate is one of the most important water pollutants contributing to methemoglobinemia in children and stomach cancer in adults. The aim of this study was to investigate the nitrate contamination of groundwater in Shahrood and Damghan and determination of the spatial pattern of its distribution.</p> <p><strong>Materials and methods:</strong> A total of 154 wells were sampled in shahrood and Damghan and the nitrate concentration was analyzed. Kruskal-Walliss test was applied to compare the concentrations of nitrate in urban, rural and plain areas. The nitrate concentrations in agricultural and drinking wells were compared using Mann-whitney test. Empirical bayesian kriging method was used to study the spatial distribution of nitrate in the groundwater.</p> <p><strong>Results:</strong> The mean concentration of nitrate in urban, rural, and plain area wells were 29.18, 11.58, and 10. 40 mgl^-1, respectively. There was a significant difference in nitrate concentration between urban areas and that of the rural and plain areas but no significant difference was found in nitrate concentration between the drinking and agricultural wells. The geostatistical analysis showed higher concentration of nitrate in southern part of the area than that of the northern part.</p> <p><strong>Conclusion:</strong> The concentration of nitrate was higher than the permissible levels in 4.5% of the studied wells however, at present this is not considered a health risk in the region.</p> <p></p> کیفیت آب, نیترات, GIS, کریجینگ بیزین تجربی Water quality, nitrate, GIS, empirical bayesian kriging 117 127 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-5029-143&slc_lang=fa&sid=1 Rouhollah Mirzaei روح اله میرزایی rmirzaei@kashanu.ac.ir Yes Assistant Professor, Department of Environment, Faculty of Natural Resources and Earth Sciences, University of Kashan, Kashan, Iran استادیار، گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران Mohamad Sakizadeh محمد ساکی زاده No Assistant Professor, Department of Environmental Sciences, Faculty of Sciences, Shahid Rajaee Teacher Training University, Tehran, Iran استادیار، گروه محیط زیست، دانشکده علوم، دانشگاه تربیت دبیر شهیدرجائی، تهران، ایران Hadi Ghorbani هادی قربانی No Associate Professor, Department of Soil Sciences, Faculty of Agriculture, Shahrood University of Technology, Shahrood, Iran دانشیار، گروه خاک شناسی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران