fa تاثیر مواد افزودنی شیمیایی خاک بر میزان جذب و تجمع سرب و کادمیم در گیاهان بومی شمال ایران پژوهشي-کامل Research(Original) سابقه و هدف : در دهه اخیر، کاربرد گیاهان جهت پاک سازی خاک‌های آلوده به ترکیبات آلاینده به ویژه فلزات سنگین افزایش چشمگیری داشته است. یکی از چالش‌های جدی در این روش، کاهش قابلیت دسترسی فلزات سنگین خاک توسط گیاهان می‌باشد. این پژوهش، جهت بررسی نقش ترکیبات شیمیایی فسفات آمونیوم، سیترات آمونیوم و EDTA بر میزان تحرک و قابلیت دسترسی سرب و کادمیم در خاک توسط گیاهان بومی استان مازندران انجام گرفته است. مواد و روش ها : دراین پژوهش از خاک اطراف بزرگراه و مناطق صنعتی و کشاورزی شهرهای آمل و بابل، به صورت کاملاً تصادفی نمونه برداری شد. از 3 گونه بومی‌گیاهان منا طق شما لی کشور با نام‌های گاوپنبه (Abutilon theophrasti)، گیاه تاج خروس وحشی (Amaranthus retroflexus) و ذرت (Zea maize)، استفاده شد. میزان غلظت سرب و کادمیم در نمونه‌های خاک و گیاه به کمک دستگاه جذب اتمی مدل Perkin-Elmer مدل 603 آزمایشگاه آنالیز دانشگاه تهران تعیین گردید. یافته ها : بیشینه غلظت سرب (5/686، 538، 5/264) بر حسب میلی‌گرم بر کیلوگرم به ترتیب در گیاهان ذرت، تاج خروس وحشی و گاو پنبه و بیشینه میزان کادمیم (66، 43، 36) به ترتیب در گیاهان تاج خروس وحشی، گاو پنبه و ذرت وجود داشته که به تیمارهای حاوی EDTA مربوط می‌باشد. کمینه سرب، 15 میلی‌گرم بر کیلوگرم در گیاه گاو پنبه و کمینه کادمیم، 5/5 میلی‌گرم بر کیلوگرم در گیاه ذرت وجود داشته که به تیمارهای دارای فسفات آمونیوم مربوط می‌باشد. میانگین سرب در اندام‌های هوایی گیاهان تاج خروس وحشی و گاو پنبه در تیمارهای EDTA و سیترات آمونیوم بیشتر از اندام‌های زیرزمینی (بر خلاف گیاه ذرت)، در حالی‌که غلظت کادمیم در کلیه تیمارها، در ریشه گیاهان بیشتر از ساقه و برگ بوده است. در این مطالعه، گیاهان ذرت و تاج خروس وحشی به ترتیب بیشترین میزان سرب و کادمیم را دارا بوده‌اند. استنتاج : با توجه به میزان جذب قابل توجه فلزات سنگین سرب و کادمیم موجود در خاک توسط گیاهان غیرخوراکی مناطق شمالی کشور (تاج خروس وحشی و گاو پنبه) و وجود غلظت‌های پایین فلزات سنگین در خاک‌های اطراف مناطق صنعتی استان‌های سرسبز شمال کشور، استفاده از تکنولوژی گیاه پالایی، گامی بسیار اساسی در راستای حفظ محیط زیست و تامین و ارتقای سطح سلامت در جامعه خواهد بود. Background and purpose: Using plants for cleaning up the soil contaminated with pollutants, especially heavy metals increased in the last decade. Decrease in the availability of heavy metals in soil by plants is one of the major challenges of phytoremediation. This study was conducted to determine the role of EDTA, ammonium citrate and ammonium phosphate in the mobility and availability of Pb and Cd in soil by native plants of Mazandaran Province. Materials and methods: In this study, sampling was randomly done from the soil around the highway and industrial and agricultural areas in two cities of Amol and Babol. Three native plants of northern areas in Iran, namely, Abutilon theophrasti, Amaranthus retroflexus, and Zea maize, were studied. Lead and cadmium concentration in the soil and plant samples was determined by Atomic Absorption Spectrometry (AAS) Perkin-Elmer 603. Results: In EDTA treatment, maximum concentration of lead in Zea maize, Amaranthus retroflexus and Abutilon theophrasti was 686.5, 538 and 264.5 mg/Kg, respectively, while maximum cadmium concentration (36, 43, 66) was observed in Amaranthus retroflexus, Abutilon theophrasti and Zea maize. Minimum lead concentration existed in Abutilon theophrasti (15 mg/Kg) and minimum cadmium was in Zea maize (5.5 mg/Kg) which was related to ammonium phosphate treatment in the studied plants. In EDTA and ammonium citrate treatments, mean concentration of lead in the shoots of Amaranthus retroflexus and Abutilon theophrasti were more than that of the roots (contrary to Zea maize), while cadmium concentration in roots of plants was more than shoots in all treatments. In this study, maximum lead and cadmium concentration existed in Zea maize and Amaranthus retroflexus, respectively. Conclusion: There is considerable amount of uptake of heavy metals such as lead and cadmium in the soil by non-edible plants (Amaranthus retroflexus and Abutilon theophrasti). Moreover, low concentration of heavy metals is observed in the soils around the industrial areas of the northern provinces of Iran. Therefore, phytoremediation technology is a fundamental step toward preserving the environment and promoting the health of the society. سرب، کادمیم، خاک، گیاهان، مواد افزودنی، گیاه پالایی Lead, cadmium, soil, plants, additives, phytoremediation 116 124 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-31-59&slc_lang=fa&sid=1 A.A Amouei عبدالایمان عموئی Ïmnamou@yahoo.com 10031947532846007772 10031947532846007772 Yes K Naddafi کاظم ندافی 10031947532846007773 10031947532846007773 No A.H Mahvi امیر حسین محوی 10031947532846007774 10031947532846007774 No