fa اندازه گیری فلزات سنگین در آب، رسوب و پرنده وحشی چنگر در حاشیه جنوب شرقی دریای خزر پژوهشي-کامل Research(Original) سابقه و هدف: چنگر اوراسیاسی (Common coot) یک پرنده آبزی و بومی ایران می‌باشد و پیش‌بینی می‌شود که شاخص خوبی برای بررسی وضعیت فلزات در تالاب‌های شمال ایران باشد. هدف از این تحقیق تعیین غلظت عناصر سنگین سرب، کادمیم، کروم و روی در آب، رسوبات سطحی و بافت های کبد و کلیه پرنده چنگر بود. مواد و روش‌ها: این مطالعه در سال 1388 بر روی نمونه‌های آب، رسوب و 30 قطعه چنگر انجام گرفت. نمونه‌های آب توسط بطری روتنر و نمونه‌های رسوبات سطحی به‌وسیله اکمن گراب در 6 ایستگاه تالاب بین‌المللی گمیشان و خلیج گرگان تهیه شد. غلظت فلزات مورد مطالعه در بافت های چنگر، آب و رسوب با استفاده از دستگاه جذب اتمی کوره گرافیتی و شعله قرائت گردید. یافته‌ها: بیشترین غلظت فلزات سنگین در نمونه‌های آب متعلق به سرب (02/0 ± 154/0) و نمونه‌های رسوبات متعلق به روی (mg/L 42/0 ± 04/2) بود. در بررسی رابطه بین مقادیر فلزات در ستون آب و رسوبات مشخص گردید که همبستگی بالا و معنی داری در سطح 01/0 بین آن‌ها وجود دارد. غلظت‌های سرب، کادمیم و روی در آب و رسوبات در حد استاندارد توصیه شده بود. اما غلظت کروم در آب بالاتر از مقدار استاندارد قابل تحمل بود. بیشترین غلظت کادمیم و سرب در کبد (µg/g 2/2، 1/9) و در کلیه (µg/g 1/2، 9/8) نمونه‌های چنگر وجود داشت. در بین فلزات بیشترین غلظت متعلق به فلز روی با مقدار µg/g 24/7 ± 94/14 در کبد و کمترین غلظت متعلق به فلز کروم با مقدار µg/g56/0 ± 76/0 درکلیه‌ها بود. نتایج آماری ثابت نمود که بین مقادیر سرب، کادمیم، کروم و روی در هر یک از بافت‌های کبد و کلیه چنگر نر با ماده اختلاف معنی‌داری وجود ندارد. همچنین بین مقادیر عناصر در کبد و کلیه‌ چنگرها (بدون در نظر گرفتن جنسیت) اختلاف معنی‌دار مشاهده نشد. استنتاج: نتایج نشان می‌دهد که غلظت عنصر سرب در بافت‌های کبد و کلیه پرنده چنگر در حد معرض تماس و کادمیم در زیر حد سمی می‌باشد. سایر عناصر نیز بسیار پایین تر از حد سمی بود. Background and purpose: The Common Coot (Fulica atra) is an abundant aquatic bird in North of Iran and is anticipated to be a good indicator for metal pollution on north wetlands of Iran. The aim of this study was to determining metals concentration in water, sediment samples and two organs of Common coot (liver and kidney). Materials and methods: This study was tested on water, sediment and 30 Common coot samples, in winter 2009. The water and sediment samples were respectively collected by Rotner bottle and Ekman grab within six sites of Gomishan and Khalij Gorgan wetland. The concentration of heavy metals in samples (Bird tissues, water and sediment) was measured by GF-AAS and Flame-AAS. Results: The data indicated that maximum heavy metals concentration in water belongs to lead (0.154 ± 0.02 ppm) and in sediment to Zn (2.04 ± 0.42 ppm). There was a significantly high correlation among heavy metals in water and sediment samples (P<0.01). The metals (Cd, Pb, Zn) level in both water and sediment samples was below standard level, whereas Cr concentration in water sample was almost higher. The highest concentrations of cadmium and lead found in liver (2.2 , 9.1 µg/g) and kidney (2.1, 8.9 µg/g) of Common coots, respectivly. Among the metals, the highest concentration in liver was Zn element (14.9 ± 7.24 ppm) and the lowest level in kidney belongs to Cr (0.76 ± 0.56 ppm). Moreover, the data pshowed no any significant difference in both liver and kidney organs of both sexes. Conclusion: The result indicated that lead concentration in kidney and liver tissues of Common coot was at exposure level and cadmium found below toxicity level. Other elements were also below toxicity level. تالاب، چنگر، فلزات سنگین، رسوب Wetland, Common coot, heavy metals, Sediment 184 194 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-30-27&slc_lang=fa&sid=1 Mehdi Hassanpour مهدی حسن پور 10031947532846009369 10031947532846009369 No Msc. Student, Department of Environmental Science, Faculty of Agriculture, Birjand University, Birjand, Iran دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه محیط زیست، دانشکده محیط زیست، دانشگاه بیرجند Alirez Pourkhabbaz علی رضا پورخباز apourkhabbaz@yahoo.com 10031947532846009370 10031947532846009370 Yes Department of Environmental Science, Faculty of Agriculture, Birjand University, Birjand, Iran گروه محیط زیست، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند Rasoul Ghorbani رسول قربانی 10031947532846009371 10031947532846009371 No Gorgan University of Agriculture and Natural Resources Sciences, Gorgan, Iran دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان