fa تعیین خطرات و حد مجاز مصرف ماهی‌های سفید، کفال و کپور از نظر فلز سرب در سواحل جنوبی دریای خزر: مطالعه مروری سیستماتیک و متا آنالیز مروری Review <p dir="RTL">سابقه و هدف: حوزه جنوبی دریای خزر به‌دلیل توانایی بالا در تولید محصولات دریایی، از اهمیت بالایی برخوردار است. فلز سرب به‌دلیل پراکنش زیاد و خاصیت تجمع زیستی، یکی از عوامل مهم تهدیدکننده سلامت مصرف‌کنندگان محصولات دریایی می‌باشد. مطالعه حاضر مروری نظام‌مند بر مطالعاتی که طی سال‌های اخیر (از سال 1382 تا 1395) به بررسی میزان سرب در ماهی‌های سفید، کفال و کپور در سواحل جنوبی دریای خزر پرداخته‌اند، می‌باشد.</p> <p dir="RTL">مواد و روش‌ها: این مطالعه یک مطالعه متاآنالیز می‌باشد که بر روی بافت عضله 1242 قطعه از ماهی‌های سفید (<em><span dir="LTR">Rutilus</span></em> <em><span dir="LTR">frisii</span></em> <em><span dir="LTR">kutum</span></em>)، کفال طلایی (<em><span dir="LTR">Liza</span></em> <em><span dir="LTR">auratus</span></em>)، کفال پوزه‌باریک (<em><span dir="LTR">Liza</span></em> <em><span dir="LTR">saliens</span></em>) و کپور معمولی (<em><span dir="LTR">Cyprinus</span></em> <em><span dir="LTR">carpio</span></em>) جمع‌آوری‌شده توسط محققان در سواحل جنوبی دریای خزر صورت گرفته است. میزان سرب در گونه&shy;های مورد مطالعه از مقالاتی که در سال‌های اخیر در مجله‌های معتبر علمی منتشر شده بودند، به‌دست آمد. درنهایت، میزان مجاز مصرف و خطر مصرف غذایی ماهی‌های مورد مطالعه از نظر فلز سرب بررسی شد.</p> <p dir="RTL">یافته‌ها<strong>:</strong> میانگین میزان سرب در بافت عضله ماهی‌های مورد مطالعه، از تعدادی از استانداردهای ملی و بین‌المللی موجود تجاوز کرده بود. میزان جذب روزانه و هفتگی سرب در اثر مصرف ماهی‌های مورد مطالعه، پایین‌تر از میزان مجاز ارائه‌شده توسط <span dir="LTR">FAO/WHO</span> مشاهده گردید. افراد بالغ از نظر سرب موجود در بافت عضله ماهی، 23/0، 43/0 و <span dir="LTR">kg/day</span> 28/0 و افراد نابالغ 048/0، 09/0 و <span dir="LTR">kg/day</span> 58/0 می‌توانند، بدون آنکه برای سلامتی آن‌ها عوارض غیرسرطان‌زایی داشته باشد، به‌ترتیب از ماهی‌های سفید، کفال و کپور استفاده کنند.</p> <p dir="RTL">استنتاج<strong>:</strong> میان ضریب تأثیر گزارش‌شده بین مطالعات گوناگون، تغییرپذیری فراوانی مشاهده شد. همچنین، خطای سوگیری در انتشار قابل‌توجه بود. باوجوداین‌، با توجه به نتایج به‌دست‌آمده به‌نظر می‌رسد استفاده از ماهی‌های سفید، کفال و کپور با میزان کنونی مصرف، خطری برای سلامت مصرف‌کنندگان آن‌ها نداشته باشد.</p> <p><strong>Background and purpose:</strong> Southern area of the Caspian Sea is an important resource of seafood products in Iran. One of the major factors affecting the health of seafood consumers is lead (Pb), due to its wide distribution and bio-accumulative property. In this study, all the studies, conducted during 2003-2016 on the amount of lead in white, mullet, and carp fish at the southeastern coast of the Caspian Sea were assessed.</p> <p><strong>Materials and methods: </strong>This meta-analysis used the data on 1242 muscle tissues of Rutilus frisii kutum, Liza auratus, Liza saliens, and Cyprinus carpio collected from the southern coast of the Caspian Sea. The level of lead concentration in samples was obtained from recently published articles in valid scientific journals. Then, dietary consumption risk and consumption limit of these fishes were assessed.</p> <p><strong>Results: </strong>In this study, mean concentrations of lead in fish muscle tissues were higher compared to levels accepted by various various national. However, daily and weekly absorption of this element through fish consumption was lower than the dose permitted by the Food and Agriculture Organization/World Health Organization. It was found that 0.23, 0.43, and 0.28 kg/day of Caspian white fish, mullet, and carp for adults, and 0.048, 0.09, and 0.58 kg/day of the these fishes can be consumed by children, respectively, without any non-carcinogenic effects.</p> <p><strong>Conclusion:</strong> According to the results of this study, a great difference was observed between various studies in terms of the reported effect factor. While publication bias was notable, it seems that the current amount of consumption of the evaluated fish has led to no serious health risks in consumers.</p> جذب غذایی, خطر غذایی, دریای خزر, سرب, ماهی, متاآنالیز absorption, Caspians Sea, fish, food risk, meta-analysis 415 432 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-4374-59&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Hosein Sinka-Karimi محمدحسین سینکاکریمی 100319475328460084632 100319475328460084632 No دانشجوی دکتری محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران Borhan Mansouri برهان منصوری borhanmansouri@yahoo.com 100319475328460084633 100319475328460084633 Yes دانشجوی دکتری سم شناسی محیط، کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی کردستان، سنندج، ایران Raziye Donyavi راضیه دنیوی 100319475328460084634 100319475328460084634 No کارشناسی ارشد محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران Namamali Azadi نمامعلی آزادی 100319475328460084635 100319475328460084635 No استادیار آمار زیستی، گروه اپیدمولوژی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران