1403 34 236 0 211

بررسی تأثیر آمیگدالین پوشش شده با نانوذرات کیتوزان بر حافظه اجتنابی غیر فعال موش سوری نر نژاد NMRI Investigating the Effect of Amygdalin Encapsulated in Nano-Chitosan on the Passive Avoidance Memory in Male NMRI Mice 1 1 چکیده سابقه و هدف: مطالعات مختلفی جهت درمان اختلالات حافظه و یادگیری با استفاده از گیاهان دارویی و ترکیبات مختلف صورت گرفته است. آمیگدالین به‌عنوان ترکیب اصلی دانه گیاهان تیره گل سرخیان، هر چند دارای ویژگی‌های سودمند متنوعی است ولی می‌تواند در بدن ترکیب سیانیدی آزاد کند. از طرف دیگر، دارو رسانی در محل با کمک نانوذرات می‌تواند عوارض کم‌تری به همراه داشته باشد. کیتوزان یکی از ترکیباتی است که از نانوذرات آن در سیستم دارورسانی استفاده می‌شود. لذا در مطالعه حاضر تأثیر آمیگدالین پوشش نشده و پوشش شده با نانوذرات کیتوزان بر حافظه اجتنابی غیرفعال مورد بررسی قرار گرفته است. ‌ مواد و روش‌ها: در این مطالعه تجربی 150 سر موش سوری نر نژاد NMRI با سن 5-6 هفته‌ای و وزن 30-25 گرم مورد استفاده قرارگرفت. تمامی تزریقات به صورت درون صفاقی صورت گرفت. این مطالعه در سه مرحله جداگانه انجام گرفت. در مرحله اول تزریق دوزهای مختلف اتانول (0.25 ، 0/5، 0/75 و 1 گرم در هر کیلوگرم وزن بدن) به منظور به‌دست آوردن دوز مناسب برای تخریب حافظه اجتنابی غیر فعال انجام گرفت. در مرحله دوم پس از تخریب حافظه با استفاده از اتانول، تاثیردوزهای مختلف (mg/kg 6/25، 12/5، 25 و50) آمیگدالین پوشش نشده بر حافظه اجتنابی غیر فعال مورد ارزیابی قرار گرفت و در مرحله سوم تاثیر دوزهای مختلف آمیگدالین مرحله قبل ولی پوشش شده با نانوذرات کیتوزان مورد ارزیابی قرار گرفت. فرایند بررسی حافظه اجتنابی غیرفعال طی دو روز پشت سر هم شامل روز آموزش و روز آزمون با استفاده از دستگاه شاتل باکس انجام گرفت. میانگین و انحراف معیار داده‌های حافظه اجتنابی در نرم‌افزار گراف پد پریسم وارد و توسط آنالیز واریانس یک طرفه(ANOVA) و تست توکی درسطح معنی‌داری 05/0P< تجزیه و تحلیل شدند. یافته‌ها: نتایج آزمایش مرحله اول نشان داد که اتانول با دوزهای 0/75 و 1 گرم در هر کیلوگرم وزن بدن در 0/001P< و با دوز  0/5 گرم در هر کیلوگرم وزن بدن در 0/01P< به‌طور معنی‌داری باعث ایجاد فراموشی می‌شود. نتایج آزمایش مرحله دوم نشان داد که تمامی دوزهای آمیگدالین پوشش نشده نه تنها باعث تخریب حافظه نمی‌شوند؛ بلکه با اختلاف معنی‌داری (0/0001>P) باعث بهبود فراموشی ناشی از اتانول می‌شوند. در مرحله سوم نتایج نشان دادکه آمیگدالین پوشش شده با نانو ذرات کیتوزان هر چند در همه دوزها با اختلاف معنی‌داری (0/01P<) باعث ایجاد فراموشی می‌شوند ولی در دوزهای mg/kg 25 و50 توانستند در یک الگوی وابسته به وضعیت باعث بهبود فراموشی ناشی از اتانول شوند. هم‌چنین مقایسه تاثیر دو به دو دوزهای آمیگدالین پوشش نشده و پوشش شده با نانوذرات کیتوزان بر حافظه اجتنابی نشان دادکه تفاوت معنی‌داری بین هیچ‌کدام از دوزها وجود ندارد و هردو می توانند باعث بهبود حافظه تخریب شده ناشی از اتانول شوند. استنتاج: آمیگدالین دریافت شده به روش درون صفاقی در این مطالعه توانست حافظه اجتنابی تخریب شده را بهبود ببخشد و به‌صورت پوشش شده در نانوکیتوزان الگوی یادگیری وابسته به وضعیت را به نمایش بگذارد؛ احتمالا به این دلیل که تحت تاثیر فلور میکروبی دستگاه گوارش سیانید آزاد نشده است. بنابراین بنظر می‌رسد بررسی تاثیر مصرف خوراکی آمیگدالین بر حافظه اجتنابی، حافظه فضایی یا دیگر فعالیت‌های شناختی ضروری باشد.   2 Background and purpose: Various studies have been conducted to treat memory and learning disorders using medicinal plants and other compounds. Amygdalin, as the main compound of the seeds of Rosaceae plants, has multiple beneficial properties but can release cyanide compounds in the body. On the other hand, local drug delivery using nanoparticles has created the ability to release the drug with fewer side effects. Chitosan is one of the compounds whose nanoparticles are used in drug delivery systems. In the present study, the impact of non-capsulated and encapsulated amygdalin in chitosan nano-particles on passive avoidance memory has been studied. Materials and methods: In this experimental research, 150 male NMRI mice aged 5-6 weeks weighing 25-30 gr were used. All injections were done intraperitoneally. This study was conducted in three separate phases. In the first stage, different doses of ethanol were injected (0.25, 0.5, 0.75, and 1 gram per kilogram of body weight) to obtain the appropriate dose for passive avoidance memory impairment. In the second phase, after memory impairment using ethanol, the effect of different doses (6.25, 12.5, 25, and 50 mg/kg) of uncoated amygdalin on passive avoidance memory was evaluated. In the third phase, the effect of the same doses of amygdalin in the previous phase but encapsulated in chitosan nanoparticles was evaluated. The process of investigating passive avoidance memory was carried out on two consecutive days, including the training day and the test day, using the shuttle box device. Data mean and standard deviation was analyzed in GraphPad Prism software via one-way analysis of variance (ANOVA) and Tukey's test in a P< 0.05 significant level. Results: The results of the first phase showed that ethanol by doses of 0.75 and 1 gram per kilogram body weight at P<0.001 and by dose of 0.5 grams per kilogram body weight at P<0.01 significantly caused amnesia. The results of the second phase showed that all doses of uncoated amygdalin not only did not cause memory impairment but also significantly (P<0.0001) improved ethanol-induced amnesia. In the third phase, the results showed that although all doses of amygdalin encapsulated in chitosan nanoparticles significantly(P<0.01) cause amnesia in doses of 25 and 50 mg/kg, they can improve amnesia in a state-dependent pattern. Comprising the effect of match doses of non-capsulated and encapsulated amygdalin on the passive avoidance memory revealed no significant difference between any of the matched doses so both of them can improve the impaired memory caused by ethanol. Conclusion: In this study, amygdalin received by the intraperitoneal method was able to improve the impaired avoidance memory and encapsulated in nano chitosan showed a state-dependent learning pattern, probably because cyanide was not released under the influence of the microbial flora of the digestive tract. Therefore, it seems necessary to investigate the effect of oral consumption of amygdalin on avoidance memory, spatial memory, or other cognitive activities.   1 13 2024/03/11 1402/12/21 2024/08/24 1403/6/3 یعقوب احمدی Yaghoub Ahmadi کارشناسی ارشد فیزیولوژی، گروه زیست شناسی، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران ایران yaghoub.ya77@gmail.com نسرین سادات اعظمی Nasrinsadat Azami استادیار، گروه زیست شناسی، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران ایران Na.azami@iau.ac.ir محمود حیدری Mahmoud Heidari استادیار، گروه زیست شناسی، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران Mahmoud.heidari@iau.ac.ir گل محمد کلته Golmohammad Kalteh کارشناسی ارشد فیزیولوژی، گروه زیست شناسی، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران ایران amygdalin amnesia chitosan memory nano-particle آمیگدالین حافظه فراموشی کیتوزان نانوذرات 1. Stern SA, Alberini CM. Mechanisms of memory enhancement. Wiley Interdiscip Rev Syst Biol Med 2013; 5(1): 37-53. ##2. Eysenck M, Eysenck MW. Simply Psychology. 2nd Ed. London: Psychology Press; 2012.##3. Knopman DS, Amieva H, Petersen RC, Chételat G, Holtzman DM, Hyman BT, et al. Alzheimer disease. Nat Rev Dis Prim 2021; 7(1): 33.##4. Burns A, Iliffe S. Alzheimer ’ s disease. BMJ 2009; 338: b158.##5. Tackenberg C, Kulic L, Nitsch RM. Familial Alzheimer’s disease mutations at position 22 of the amyloid β-peptide sequence differentially affect synaptic loss, tau phosphorylation and neuronal cell death in an ex vivo system. PLoS One 2020; 15(9): e0239584. ##6. Del Ciampo LA, Del Ciampo IRL. Binge drinking and the risks to adolescent health. J Drug Deliv Ther 2024; 14(4): 170-172.##7. World Health Organization. Reporting about alcohol: a guide for journalists. World Health Organization 2023. Available from: https:// www.who.int/publications/i/item/9789240071490.##8. Eashwar VMA, Umadevi R, Gopalakrishnan S. Alcohol consumption in India–An epidemiological review. J Family Med Prim Care 2020; 9(1): 49-55.##9. Bakhtazad A, Taei AA, Parvizi F, Kadivar M, Farahmandfar M. Repeated pre-exposure to morphine inhibited the amnesic effect of ethanol on spatial memory: Involvement of CaMKII and BDNF. Alcohol 2024; 114: 9-24.##10. Bagheri F, Goudarzi I, Lashkarbolouki T, Elahdadi Salmani M, Goudarzi A, Morley-Fletcher S. Improving behavioral deficits induced by perinatal ethanol and stress exposure in adolescent male rat progeny via maternal melatonin treatment. Psychopharmacology (Berl) 2024; 241(1): 153-169.##11. Wang J, Akbari A, Chardahcherik M, Wu J. Ginger(Zingiber Officinale Roscoe) ameliorates ethanol-induced cognitive impairment by modulating NMDA and GABA-A receptors in rat hippocampus. Metab Brain Dis 2024; 39(1): 67-76.##12. Zavvari F, Karimzadeh F. A Review on the Behavioral Tests for Learning and Memory Assessments in Rat. Shefaye Khatam 2017; 5(4): 110-124.##13. Palombo P, Maeda R, Zaniboni CR, Engi SA, Yokoyama T, Bertagna NB, et al. Unlocking the role of dorsal hippocampal α4β2 nicotinic acetylcholine receptors in Ethanol-Induced conditioned place preference in mice. Neurosci Lett 2024; 824: 137666.##14. Reitz NL. The Emergence of Unique Spatial and Hippocampal Dysfunction Following Adolescent Intermittent Ethanol Exposure and Aging [dissertation]. NewYork: State University of New York at Binghamton, 2020.##15. Kipp BT, Nunes PT, Galaj E, Hitchcock B, Nasra T, Poynor KR, et al. Adolescent ethanol exposure alters cholinergic function and apical dendritic branching within the orbital frontal cortex. Neuroscience 2021; 473: 52-65.##16. Karimi M, Pakpur B, Dastpak A, Ahmadi R. The effect of ethanolic Narcissus tazetta L. bulb extract in ethanol-induced amnesia in rat. Plant cell molecul biolog 2013. (Persian).##17. Iri G, Azami N, Heidari M, Eabdi M. Effect of chitosan nanoparticle enclosed curcumin on ethanol induced amnesia in NMRI mice. RJMS 2020; 27: 26-36. ##18. Liczbiński P, Bukowska B. Molecular mechanism of amygdalin action in vitro: review of the latest research. Immunopharmacol Immunotoxicol 2018; 40(3): 212-218. ##19. He XY, Wu LJ, Wang WX, Xie PJ, Chen YH, Wang F. Amygdalin-A pharmacological and toxicological review. J Ethnopharmacol 2020; 254: 112717.##20. Chen YU, Ma J, Wang F, Hu J, Cui A, Wei C, et al. Amygdalin induces apoptosis in human cervical cancer cell line HeLa cells. Immunopharmacol Immunotoxicol 2013; 35(1): 43-51.##21. Nguyen-Thi PT, Ho TT, Nguyen TT, Van Vo G. Nanotechnology-based Drug Delivery for Alzheimer’s and Parkinson’s Diseases. Curr Drug Deliv 2024; 1(7): 917-931. ##22. Heidari M, Azami NS, Ebadi M. Effects of Nano-Chitosan Loaded with Donepezil on Ethanol Induced Amnesia in Swiss-type Mice. Iran South Med J 2020; 23(5): 431-441 (Persian).##23. Azami N, Heidari M, Jahanshahi M. The Evaluation of Amnesia Induced by Scopolamine on the Astrocytes Number in Rats Dentate Gyrus. J Babol Univ Med Sci 2012; 14(1): 36-44 (Persian). ##24. Hajizadeh E, Khezri S, Piri M. Influence Of Ethanol On Amnesia And State-Dependent Learning Induced By Scopolamine In Male Mouse. Anim Biolog 2013; 6(4): 1-11. ##25. Azami NS, Piri M, Oryan S, Jahanshahi M, Babapour V, Zarrindast MR. Involvement of dorsal hippocampal α-adrenergic receptors in the effect of scopolamine on memory retrieval in inhibitory avoidance task. Neurobiol Learn Mem 2010; 93(4): 455-462. ##26. Seifhosseini S, Jahanshahi M, Moghimi A, Aazami NS. The effect of scopolamine on avoidance memory and hippocampal neurons in male Wistar rats. Basic Clin Neurosci 2011; 3(1): 9–15.##27. Piri M, Moshfegh A, Raoufi N, Shahin MS. The Influence of L-arginine in the Improving Effect of Nicotine on Ethanol-induced Amnesia. J Anim Biol 2012; 4(2). ##28. Raoufi N, Piri M, Moshfegh A, Shahin MS. Nicotine improves ethanol-induced impairment of memory: possible involvement of nitric oxide in the dorsal hippocampus of mice. Neuroscience 2012; 219: 82-91.##29. Pakpour B, Hadidi Ah, Navaeian M, Jafari P, Ghobadnia B, Mohammadi B. Repair Ethanol Induced Amnesia With Iranian Lactobacillus Brevis In Rats. J Apld Microbiolo Food Indust 2015; 1(1): 1-11.##30. Ahmadi-Soleimani SM, Ghasemi S, Rahmani MA, Gharaei M, Mohammadi Bezanaj M, Beheshti F. Oral administration of coenzyme Q10 ameliorates memory impairment induced by nicotine-ethanol abstinence through restoration of biochemical changes in male rat hippocampal tissues. Sci Rep 2024; 14(1): 11413.##31. haudhary S, Sarkar DK. Fetal alcohol exposure impairs learning and memory functions and elevates levels of various biochemical markers of Alzheimer’s disease in the brain of 12‐month‐old rats. Alcohol Clin Exp Res (Hoboken) 2023; 47(5): 882-892.##32. Fodale V, Mafrica F, Caminiti V, Grasso G. The cholinergic system in Down’s syndrome. J Intellect Disabil 2006; 10(3): 261-274.##33. Mesulam M. The cholinergic lesion of Alzheimer’s disease: pivotal factor or side show? Learn Mem 2004; 11(1): 43-49.##34. Marucci G, Buccioni M, Dal Ben D, Lambertucci C, Volpini R, Amenta F. Efficacy of acetylcholinesterase inhibitors in Alzheimer’s disease. Neuropharmacology 2021; 190: 108352.##35. Iwasa K, Yagishita S, Yagishita-Kyo N, Yamagishi A, Yamamoto S, Yamashina K, et al. Long term administration of loquat leaves and their major component, ursolic acid, attenuated endogenous amyloid-β burden and memory impairment. Sci Rep 2023; 13(1): 16770.##36. Lee SS, Kim CJ, Shin MS, Lim BV. Treadmill exercise ameliorates memory impairment through ERK-Akt-CREB-BDNF signaling pathway in cerebral ischemia gerbils. J Exerc Rehabil 2020; 16(1): 49-57.##37. Cheng Y, Yang C, Zhao J, Tse HF, Rong J. Proteomic identification of calcium-binding chaperone calreticulin as a potential mediator for the neuroprotective and neuritogenic activities of fruit-derived glycoside amygdalin. J Nutr Biochem 2015; 26(2): 146-154. ##38. Kolesar E, Tvrda E, Halenar M, Schneidgenova M, Chrastinova L, Ondruska L, et al. Assessment of rabbit spermatozoa characteristics after amygdalin and apricot seeds exposure in vivo. Toxicol Rep 2018; 5: 679-686. ##39. Lee SK, Rhee JS, Yum HS. Cyanide poisoning deaths detected at the national forensic service headquarters in seoul of korea: A six year survey (2005~2010). Toxicol Res 2012; 28(3): 195-199. ##40. Rajaei F, Moghaddam-shad M, Salehi Z. The effects of amygdalin on the morphologic structure of mouse cerebellar cortex. J Shahrekord Univ Med Sci 2013; 15(3): 26-32 (Persian).##41. Halenà M, MedveÄ ovà M, Maruniaková N, Kolesà A. Amygdalin and its effects on animal cells. J Microbiol Biotechnol food Sci 2013; 2(2): 2217-2226.##42. Van der JG. Estimation of the LD50 (Oral, Rat) Bitter Almonds by Kinetic Computer Models’ 4.3. J Toxic 2005; Available from: http://members.tele2.nl/galien8/amygdalin/amygdalin.html.##43. Jafari-Sabet M, Mofidi H, Attarian-Khosroshahi MS. NMDA receptors in the dorsal hippocampal area are involved in tramadol state-dependent memory of passive avoidance learning in mice. Can J Physiol Pharmacol 2018; 96(1): 45-50. ##44. Iyer M, Elangovan A, Sennimalai R, Babu HWS, Thiruvenkataswamy S, Krishnan J, et al. Chitosan–An alternative drug delivery approach for neurodegenerative diseases. Carbohydr Polym Technol Appl 2024; 7: 100460.##45. Manek E, Darvas F, Petroianu GA. Use of biodegradable, chitosan-based nanoparticles in the treatment of Alzheimer’s disease. Molecules 2020; 25(20): 4866.## ##

بررسی تاثیر فعالیت فیزیکی بر عملکرد شناختی و تغییرات ساختاری در هیپوکمپ و میزان BDNF در قشر پره فرونتال در موش‌های بزرگ آزمایشگاهی SPS Effects of Physical Activity on Cognitive Function and Neuroplasticity in SPS Rats: Hippocampal Changes and BDNF Level 1 1 سابقه و هدف: عارضه استرس پس از تروما(PTSD) نوعی بیماری روانپریشی است که به دنبال جنگ، آزار و اذیت‌های دوران کودکی، تجاوز، حوادث و بلایای طبیعی چون زلزله، و سایر حوادث ناگوار زندگی به وجود می آید. این استرس‌ها می‌توانند باعث آسیب نواحی مختلف مغزی و در نتیجه رفتارهای مرتبط با این نواحی شوند. استرس مزمن منجر به تشدید فعالیت سلول‌های میکروگلیا و در نتیجه از دست دادن خارهای دندریتی در قشر پره فرونتال میانی و هیپوکمپ می‌شود. هم‌چنین تخریب شکل‌گیری حافظه به دنبال مواجهه با استرس مشاهده می‌گردد، لذا ناتوانی در جایگزینی خاطرات جدید به جای خاطرات آزار دهنده قبلی به‌وجود می‌آید. پاتوفیزیولوژی PTSD شامل تغییرات در مناطق و مدارهای آناتومیک خاص مغز است. آسیب به قشر جلوی مغز (PFC) می‌تواند مانع از فراموشی خاطرات نامناسب و آزار دهنده شود. PFC نقش مهمی در پاسخ‌های فیزیولوژیک مغز ایفا کرده و عملکرد لازم برای ایجاد پاسخ‌های آرام، منطقی و انعطاف‌پذیر را فراهم می‌کند. مطالعات نشان داده است که استرس حاد باعث تضعیف قشر پره فرونتال می‌شود. داروهای مرتبط با بیماری‌های روانپریشی دارای اثرات جانبی می‌باشند و احتمال برگشت بیماری در برخی از بیماران وجود دارد پیدا کردن راه‌های درمانی جدید با سودمندی بیش‌تر و کم‌ترین اثرات جانبی از اهمیت بسیار برخوردار است. ورزش به‌عنوان یک روش درمانی کمکی قادر به بهبود تغییرات ساختمانی و عملکردی ایجاد شده به‌وسیله استرس می‌باشد. مواد و روش‌ها: در این آزمایش از موش‌های نر آزمایشگاهی نژاد ویستار و مدل حیوانی single prolonged stress به‌عنوان یه مدل معتبر برای القای PTSD استفاده شد. پس از انجام مداخله ورزشی با تردمیل به‌مدت 4 هفته (ورزش اجباری با شدت متوسط) (دو هفته اول با سرعت 10 متر بر دقیقه به مدت نیم ساعت در روز و دو هفته دوم با سرعت 15 متر بر دقیقه به مدت نیم ساعت در روز و 5 روز در هفته)، حافظه شناختی و خاموشی ترس به‌وسیله تست‌های رفتاری (ORMT و ٍExtinction) مورد ارزیابی قرار گرفت. سپس حیوانات تحت بیهوشی عمیق با کتامین و زایلازین و با استفاده از بی‌دردی کشته و مغزها خارج شده و هیپوکمپ جهت انجام مطالعات بافتی به روش رنگ‌آمیزی گلژی فیکس شد. قشر پره‌فرونتال نیز جهت اندازه‌گیری BDNF در 80- درجه فریز گردید. یافته‌ها: نتایج این بررسی نشان داد رت‌های مبتلا به PTSD کاهش خاموشی ترس به‌عنوان یک توانایی برای فراموشی خاطرات آزار دهنده و افزایش فریزینگ و کاهش حافظه شناختی و هم‌چنین کاهش میزان BDNF در قشر پره فرونتال و کاهش انشعابات دندریتی را نشان می‌دهند. برنامه ورزشی انتخاب شده قادر به بهبود معنی‌دار آسیب‌های رفتاری ایجاد شده (حافظه‌شناختی و خاموشی ترس و هم‌چنین کاهش رفتار فریزینگ به عنوان معیاری از ترس) و افزایش سطح BDNF در قشر پره‌فرونتال بود. هم‌چنین افزایش نسبی اشعابات دندریتی در هیپوکمپ پس از این پروتکول ورزشی مشاهده شد. استنتاج: تاثیر یک دوره منظم 4 هفته‌ایی از ورزش با شدت متوسط قادر است آسیب‌های ناشی از استرس اعمال شده توسط یک مدل حیوانی PTSD را بر ساختمان بافتی و عملکرد نواحی هیپوکمپ و قشر پره فرونتال بهبود ببخشیده و آسیب‌های وارده به حافظه شناختی و خاموشی ترس را کاهش دهد.   2 Background and Purpose: Post-traumatic stress disorder (PTSD) is a type of psychotic illness that can occur after traumatic events such as war, childhood abuse, rape, natural disasters like earthquakes, and other unfortunate life events. These stresses can damage different brain areas, leading to behavioral changes associated with these regions. Chronic stress increases the activity of microglial cells, resulting in the loss of dendritic spines in the medial prefrontal cortex and hippocampus. Additionally, memory formation is impaired after stress exposure, leading to the inability to replace new memories with previous disturbing ones. The pathophysiology of PTSD involves changes in specific anatomical regions and circuits of the brain. Damage to the prefrontal cortex (PFC) can hinder the ability to forget inappropriate and disturbing memories. The PFC plays a crucial role in the brain's physiological response, providing the necessary functions to create calm, rational, and flexible responses. Studies have shown that acute stress weakens the prefrontal cortex. Medications for psychotic disorders have side effects, and there is a risk of relapse in some patients. Finding new treatment methods with greater benefits and minimal side effects is essential. Exercise, as an adjunctive treatment, may improve the structural and functional changes caused by stress. Materials and Methods: In this experiment, Wistar male laboratory rats and a single prolonged stress animal model were used as valid models for PTSD induction. Following a 4-week exercise intervention on a treadmill (forced exercise at moderate intensity) — the first two weeks at a speed of 10 m/min for half an hour a day and the second two weeks at a speed of 15 m/min for half an hour a day, 5 days per week — cognitive memory and fear extinction were evaluated using behavioral tests (ORMT and Extinction). The animals were then euthanized under deep anesthesia with ketamine and xylazine. The brains were removed, and the hippocampus was fixed for histological studies using the Golgi staining method. The prefrontal cortex was also frozen at -80°C for BDNF measurement. Results: The results of this study showed that rats suffering from PTSD exhibited a decrease in fear extinction (the ability to forget disturbing memories), an increase in freezing behavior, a reduction in cognitive memory, a decrease in BDNF levels in the prefrontal cortex, and a reduction in dendritic branches. The selected exercise program significantly improved behavioral deficits (cognitive memory and fear extinction) and reduced freezing behavior as a measure of fear. Additionally, BDNF levels in the prefrontal cortex increased, and a relative increase in dendritic branches in the hippocampus was observed after the exercise protocol. Conclusion: A regular 4-week course of moderate-intensity exercise can improve the structural and functional damage caused by stress in an animal model of PTSD, particularly in the hippocampus and prefrontal cortex, as well as ameliorate deficits in cognitive memory and reduce fear responses.   14 28 2024/03/112024/05/5 1403/2/16 2024/08/242024/08/13 1403/5/23 سکینه شفیعا Sakineh Shafia دانشیار، گروه فیزیولوژی، مرکز تحقیقات ایمنوژنتیک، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران srshafia@yahoo.com مهرزاد مردانی Mehrzad Mardani دانشجوی پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران initiative98@gmail.com منصوره میرزایی Mansooreh Mirzaee دکترای بافت شناسی مقایسه ای، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران mirzaee@yahoo.com فرشته طالب پور امیری Fereshteh Talebpour Amiri استاد، گروه علوم تشریح، مرکز تحقیقات بیولوژی سلولی و مولکولی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران ftaleb2001@yahoo.co.uk Post-traumatic stress disorder cognitive memory fear extinction Golgi staining brain-derived neurotrophic factor عارضه استرس پس از تروما حافظه شناختی خاموشی ترس رنگ‌آمیزی گلژی فاکتور نوروتروفیک مشتق از مغز 1. Beidel DC, Frueh BC, Neer SM, Bowers CA, Trachik B, Uhde TW, et al. Trauma management therapy with virtual-reality augmented exposure therapy for combat-related PTSD: A randomized controlled trial. J Anxiety Disord 2019; 61: 64-74.##2. Teshome AA, Abebe EC, Mengstie MA, Seid MA, Yitbarek GY, Molla YM, et al. Post-traumatic stress disorder and associated factors among adult war survivors in Northwest Ethiopia: community-based, cross-sectional study. Front Psychiatry 2023; 14: 1083138..##3. Rady A, Elsheshai A, Elkholy O, Abou el Wafa H. Psychogenetics of post-traumatic stress disorder: a short review. Appl Clin Genet 2010; 3: 103-108.##4. Richter-Levin G, Stork O, Schmidt MV. Animal models of PTSD: a challenge to be met. Mol Psychiatry 2019; 24(8): 1135-1156.##5. Hayes JP, Hayes S, Miller DR, Lafleche G, Logue MW, Verfaellie M. Automated measurement of hippocampal subfields in PTSD: evidence for smaller dentate gyrus volume. J Psychiatr Res 2017; 95: 247-252. ##6. Sripada RK, King AP, Welsh RC, Garfinkel SN, Wang X, Sripada CS, et al. Neural dysregulation in posttraumatic stress disorder: evidence for disrupted equilibrium between salience and default mode brain networks. Psychosom Med 2012; 74(9): 904-911.##7. Heun-Johnson H, Levitt P. Differential impact of Met receptor gene interaction with early-life stress on neuronal morphology and behavior in mice. Neurobiolog Stress 2018; 8: 10-20##8. Mehta D, Binder EB. Gene× environment vulnerability factors for PTSD: the HPA-axis. Neuropharmacology 2012; 62(2): 654-662.##9. Zhu J, Wang C, Wang Y, Guo C, Lu P, Mou F, et al. Electroacupuncture alleviates anxiety and modulates amygdala CRH/CRHR1 signaling in single prolonged stress mice. Acupunct Med 2022; 40(4): 369-378.##10. Manohar S, Lockwood P, Drew D, Fallon SJ, Chong TTJ, Jeyaretna DS, et al. Reduced decision bias and more rational decision making following ventromedial prefrontal cortex damage. Cortex 2021; 138: 24-37.##11. Schrimpf M, Blank IA, Tuckute G, Kauf C, Hosseini EA, Kanwisher N, et al. The neural architecture of language: Integrative modeling converges on predictive processing. Proc Natl Acad Sci U S A 2021; 118(45): e2105646118.##12. Cooper JA, Nuutinen MR, Lawlor VM, DeVries BAM, Barrick EM, Hossein S, et al. Reduced adaptation of glutamatergic stress response is associated with pessimistic expectations in depression. Nat Commun 2021; 12(1): 3166..##13. Singh S, Topolnik L. Inhibitory circuits in fear memory and fear-related disorders. Front Neural Circuits 2023; 17: 1122314. ##14. Binette AN, Liu J, Bayer H, Crayton KL, Melissari L, Sweck SO, et al. Parvalbumin-Positive Interneurons in the Medial Prefrontal Cortex Regulate Stress-Induced Fear Extinction Impairments in Male and Female Rats. J Neurosci 2023; 43(22): 4162-4173.##15. Angelucci F, Ricci V, Gelfo F, Martinotti G, Brunetti M, Sepede G, et al. BDNF serum levels in subjects developing or not post-traumatic stress disorder after trauma exposure. Brain Cogn 2014; 84(1): 118-22.##16. Zhang L, Li X-X, Hu X-Z. Post-traumatic stress disorder risk and brain-derived neurotrophic factor Val66Met. World J Psychiatry 2016; 6(1): 1-6.##17. Leschik J, Lutz B, Gentile A. Stress-Related Dysfunction of Adult Hippocampal Neurogenesis—An Attempt for Understanding Resilience?. Int J Mol Sci 2021; 22(14): 7339.##18. Verma M, Lizama BN, Chu CT. Excitotoxicity, calcium and mitochondria: a triad in synaptic neurodegeneration. Transl Neurodegener 2022; 11(1): 3. ##19. Cenkner DP, Asnaani A, DiChiara C, Harb GC, Lynch KG, Greene J, et al. Neurocognitive Predictors of Treatment Outcomes in Cognitive Processing Therapy for Post-traumatic Stress Disorder: Study Protocol. Front Psychol 2021; 12: 625669.##20. Shi H-J, Wang S, Wang X-P, Zhang R-X, Zhu L-J. Hippocampus: Molecular, Cellular, and Circuit Features in Anxiety. Neurosci Bull 2023; 39(6): 1009-1026. ##21. Anderson EH, Shivakumar G. Effects of exercise and physical activity on anxiety. Front Psychiatry 2013; 4:27. ##22. Oppizzi LM, Umberger R. The Effect of Physical Activity on PTSD. Issues Ment Health Nurs 2018; 39(2): 179-187. ##23. Hegberg NJ, Hayes JP, Hayes SM. Exercise Intervention in PTSD: A Narrative Review and Rationale for Implementation. Front Psychiatry 2019; 10: 133.##24. Mirjalili R, Shokouh E, Dehkordi NS, Afsari R, Shafia S, Rashidy-Pour A. Prior short-term exercise prevents behavioral and biochemical abnormalities induced by single prolonged stress in a rat model of posttraumatic stress disorder. Behav Brain Res 2022; 428: 113864.##25. Silverman MN, Deuster PA. Biological mechanisms underlying the role of physical fitness in health and resilience. Interface focus 2014; 4(5): 20140040. ##26. Mirjalili R, Shokouh E, Dehkordi NS, Afsari R, Shafia S, Rashidy-Pour A. Prior short-term exercise prevents behavioral and biochemical abnormalities induced by single prolonged stress in a rat model of posttraumatic stress disorder. Behavioural Brain Research 2022; 428: 113864.##27. Yakhkeshi R, Roshani F, Akhoundzadeh K, Shafia S. Effect of treadmill exercise on serum corticosterone, serum and hippocampal BDNF, hippocampal apoptosis and anxiety behavior in an ovariectomized rat model of post-traumatic stress disorder (PTSD). Physiol Behav 2022; 243: 113629.##28. Zare Z, Zarbakhsh S, Tehrani M, Mohammadi M. Neuroprotective Effects of Treadmill Exercise in Hippocampus of Ovariectomized and Diabetic Rats. Neuroscience 2022; 496: 64-72. ##29. Chen Y-F, Song Q, Colucci P, Maltese F, Siller-Pérez C, Prins K, et al. Basolateral amygdala activation enhances object recognition memory by inhibiting anterior insular cortex activity. Proc Natl Acad Sci U S A 2022; 119(22): e2203680119. ##30. Barker TH, George RP, Howarth GS, Whittaker AL. Assessment of housing density, space allocation and social hierarchy of laboratory rats on behavioural measures of welfare. PloS one 2017; 12(9): e0185135.##31. Pan H-Q, Liu X-X, He Y, Zhou J, Liao C-Z, You W-J, et al. Prefrontal GABAA (δ) R promotes fear extinction through enabling the plastic regulation of neuronal intrinsic excitability. J Neurosci 2022; 42(29): 5755-5770.##32. Zaqout S, Kaindl AM. Golgi-cox staining step by step. Front Neuroanat 2016; 10 :38.##33. Jia Y, Han Y, Wang X, Han F. Role of apoptosis in the Post-traumatic stress disorder model-single prolonged stressed rats. Psychoneuroendocrinology 2018; 95: 97-105.##34. Han F, Yan S, Shi Y. Single-prolonged stress induces endoplasmic reticulum-dependent apoptosis in the hippocampus in a rat model of post-traumatic stress disorder. PLoS One 2013; 8(7): e69340.##35. Ding J, Han F, Shi Y. Single-prolonged stress induces apoptosis in the amygdala in a rat model of post-traumatic stress disorder. J Psychiatr Res 2010; 44(1): 48-55. ##36. Wen L, Han F, Shi Y, Li X. Role of the endoplasmic reticulum pathway in the medial prefrontal cortex in post-traumatic stress disorder model rats. J Mol Neurosci 2016; 59(4): 471-82.##37. Zhao W, Han F, Shi Y. IRE1α pathway of endoplasmic reticulum stress induces neuronal apoptosis in the locus coeruleus of rats under single prolonged stress. Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry 2016; 69: 11-18.##38. Ressler KJ, Berretta S, Bolshakov VY, Rosso IM, Meloni EG, Rauch SL, et al. Post-traumatic stress disorder: clinical and translational neuroscience from cells to circuits. Nat Rev Neurol 2022; 18(5): 273-288.##39. Fetzner MG, Asmundson GJ. Aerobic Exercise Reduces Symptoms of Posttraumatic Stress Disorder: A Randomized Controlled Trial. Cogn Behav Ther 2015; 44(4): 301-313.##40. Oppizzi LM, Umberger R. The Effect of Physical Activity on PTSD. Issues in Mental Health Nursing 2018; 32(2): 179-187. ##41. Kurilova E, Sidorova M, Tuchina O. Single Prolonged Stress Decreases the Level of Adult Hippocampal Neurogenesis in C57BL/6, but Not in House Mice. Curr Issues Mol Biol 2023; 45(1): 524-537.##42. Orsini CA, Maren S. Neural and cellular mechanisms of fear and extinction memory formation. Neurosci Biobehav Rev 2012; 36(7): 1773-1802.##43. Chang S-H, Yu YH, He A, Ou CY, Shyu BC, Huang ACW. BDNF protein and BDNF mRNA expression of the medial prefrontal cortex, amygdala, and hippocampus during situational reminder in the PTSD animal model. Behav Neurol 2021; 6657716. ##44. Shafia S, Vafaei AA, Samaei SA, Bandegi AR, Rafiei A, Valadan R, et al. Effects of moderate treadmill exercise and fluoxetine on behavioural and cognitive deficits, hypothalamic-pituitary-adrenal axis dysfunction and alternations in hippocampal BDNF and mRNA expression of apoptosis–related proteins in a rat model of post-traumatic stress disorder. Neurobiol Learn Mem 2017; 139: 165-178.##45. Moya NA, Tanner MK, Smith AM, Balolia A, Davis JK, Bonar K, et al. Acute exercise enhances fear extinction through a mechanism involving central mTOR signaling. Neurobiol Learn Mem 2020; 176: 107328.##46. Crombie KM, Sartin-Tarm A, Sellnow K, Ahrenholtz R, Lee S, Matalamaki M, et al. Aerobic exercise and consolidation of fear extinction learning among women with posttraumatic stress disorder. Behav Res Ther 2021; 142: 103867.##47. Baranowski BJ, MacPherson RE. Acute exercise induced BDNF-TrkB signalling is intact in the prefrontal cortex of obese, glucose-intolerant male mice. Appl Physiol Nutr Metab 2018; 43(10): 1083-1089.##48. Wang D-C, Lin H-T, Lee Y-J, Yu H-F, Wu S-R, Qamar MU. Recovery of BDNF and CB1R in the prefrontal cortex underlying improvement of working memory in prenatal DEHP-exposed male rats after aerobic exercise. Int J Mol Sci 2020; 21(11): 3867.##49. Shah Z, Ahmad F, Zahra M, Zulfiqar F, Aziz S, Mahmood A. Effect of Single Bout of Moderate and High Intensity Interval Exercise on Brain Derived Neurotrophic Factor and Working Memory in Young Adult Females. Brain Plast 2022; 8(1): 35-42.##50. Yeebo MF. Ethnic differences in BDNF Val66Met polymorphism. British J Psychiatr 2015; 207(4): 363-363.##51. Kataoka T, Fuchikami M, Nojima S, Nagashima N, Araki M, Omura J, et al. Combined brain‐derived neurotrophic factor with extinction training alleviate impaired fear extinction in an animal model of post‐traumatic stress disorder. Genes Brain Behav 2019; 18(7): e12520. ##52. Jacquart J, Roquet RF, Papini S, Powers MB, Rosenfield D, Smits JA, et al. Effects of acute exercise on fear extinction in rats and exposure therapy in humans: null findings from five experiments. J Anxiety Disord 2017; 50: 76-86.##53. Walsh JJ, Tschakovsky ME. Exercise and circulating BDNF: Mechanisms of release and implications for the design of exercise interventions. Appl Physiol Nutr Metab 2018; 43(11): 1095-1104.##54. Brunelli A, Dimauro I, Sgrò P, Emerenziani GP, Magi F, Baldari C, et al. Acute exercise modulates BDNF and pro-BDNF protein content in immune cells. Med Sci Sports Exerc 2012; 44(10): 1871-1880. ##55. Serra-Millàs M. Are the changes in the peripheral brain-derived neurotrophic factor levels due to platelet activation?. World J Psychiatry. 2016; 6(1): 84-101. ##56. Smith KL, Kassem MS, Clarke DJ, Kuligowski MP, Bedoya-Pérez MA, Todd SM, et al. Microglial cell hyper-ramification and neuronal dendritic spine loss in the hippocampus and medial prefrontal cortex in a mouse model of PTSD. Brain Behav Immun 2019; 80: 889-899.##57. Moench KM, Wellman CL. Stress-induced alterations in prefrontal dendritic spines: implications for post-traumatic stress disorder. Neurosci Lett 2015; 601: 41-45.##58. Lattanzi D, Savelli D, Pagliarini M, Cuppini R, Ambrogini P. Short-term, voluntary exercise affects morpho-functional maturation of adult-generated neurons in rat hippocampus. Int J Mol Sci 2022; 23(12): 6866.##59. Liu PZ, Nusslock R. Exercise-mediated neurogenesis in the hippocampus via BDNF. Front Neurosci 2018; 12: 52.##60. de Sousa Fernandes MS, Ordônio TF, Santos GCJ, Santos LER, Calazans CT, Gomes DA, et al. Effects of physical exercise on neuroplasticity and brain function: a systematic review in human and animal studies. Neural Plast 2020; 2020: 8856621.## ##

بررسی اثرات محافظتی اسید آمینه ال-آرژنین بر سمیت سلولی، ژنتیکی و استرس اکسیداتیو ناشی از سیس پلاتین در سلول‌های نرمال کلیوی و لنفوسیت‌های خونی انسان Evaluating the Protective Effects of L-Arginine against Cisplatin-Induced Cytotoxicity, Genotoxicity, and Oxidative Stress in Normal Kidney Cells and Human Blood Lymphocytes 1 1 سابقه و هدف: ال-آرژنین به‌عنوان یک اسید آمینه ضروری است و برای سنتز گلوتاتیون استفاده می‌شود و از آن‌جایی‌که پیش‌ساز نیتریک اکساید نیز می‌باشد می‌تواند به‌عنوان پاک‌کننده‌ی رادیکال‌های آزاد و مهارکننده‌ی پراکسیداسیون لیپیدی عمل کند. از این‌رو مطالعه حاضر با هدف بررسی اثرحفاظتی ال-آرژنین بر سمیت سلولی، ژنتیکی و استرس اکسیداتیو ناشی از سیس پلاتین در سلول‌های نرمال کلیوی و لنفوسیت‌های خونی انسان انجام شد. مواد و روش‌ها: در این مطالعه تجربی، از سلول‌های نرمال کلیوی رده سلولیvero و لنفوسیت‌های خونی انسان استفاده شد. سلول‌های vero با غلظت‌های مختلف ال-آرژنین (9/35، 18/75، 37/5، 75، 150 و 300 میکروگرم بر میلی‌لیتر) با دوز آسیب‌زای سیس پلاتین (1/7 میکروگرم بر میلی‌لیتر) به‌صورت پیش تیمار بررسی شدند. ارزیابی بقا و زنده مانی سلولی و تعیین IC50 (غلظت مهاری) توسط تست MTT انجام شد. جهت بررسی سمیت ژنتیکی، با استفاده از سرنگ هپارینه 5 میلی‌لیترنمونه خون وریدی از یک داوطلب سالم غیر سیگاری و غیر الکلی گرفته شد و بعد از جداسازی لنفوسیت‌ها، غلظت‌های مختلف ال-آرژنین با سیس پلاتین در دوز بهینه القاکنندگی سمیت پیش درمانی شدند. جهت ارزیابی تولید میکرونوکلئوس در لنفوسیت‌های دو هسته‌ای مهار شده در ستوکینز لام تهیه و توسط میکروسکوپ نوری بررسی شد. هم‌چنین تست‌های استرس اکسیداتیو (ارزیابی میزان ROS و MDA) مورد سنجش قرار گرفتند که انـدازه‌گیری میزان ROS سلول با دستگاه فلـوریمتری و بــا اســتفاده از معرف DA-DCFH انجام شـد. برای سنجش میزان مالون دی‌آلدهید(MDA) تولید شده در فرآیند لیپید پراکسیداسیون از معرف تیوباربیتوریک اسید(TBA) استفاده شد. بررسی داده‌ها با استفاده از آنالیز واریانس یک طرفه توسط نرم‌افزار GraphPad Prism.8 مورد تجزیه و تحلیل قرارگرفت. یافته‌ها: اثرات سمیت سلولی سیس پلاتین در انکوباسیون 48 ساعته با غلظت‌های مختلف (0/39، 0/78، 1/56، 3/12، 6/25، 12.5، 25 و 50 میکروگرم بر میلی‌لیتر) به‌صورت وابسته به دوز مشخص شد و میزان IC50 7/1 میکروگرم بر میلی‌لیتر به‌دست آمد. براساس نتایج این مطالعه، پیش درمانی با ال-آرژنین در غلظت‌های 18/75، 37/5، 75، 150 و 300 میکروگرم برمیلی‌لیتر با سیس پلاتین 1/7 میکروگرم بر میلی‌لیتر، به‌طور قابل توجهی اثرات سیتوتوکسیک را کاهش داد به‌طوری‌که با افزایش غلظت ال-آرژنین، حیات سلول‌های نرمال ریوی در مقایسه با سیس پلاتین به تنهایی به‌عنوان گروه کنترل مثبت افزایش یافت. از سوی دیگر نتایج حاصل از تست میکرونوکلئوس نشان داد که ال-آرژنین به‌طور معناداری سبب مهار سمیت ژنتیکی سیس پلاتین درلنفوسیت‌های خونی انسان شد. به‌طوری‌که درغلظت 75/18 دارای اختلاف معنادار با گروه کنترل مثبت بود(0/05P<) و در غلظت‌های 37/5الی 300 میکروگرم بر میلی‌لیتراین اختلاف معناداری مشهود بود(0/001P<). هم‌چنین با تجویز ال-آرژنین در غلظت‌های مختلف، میزان استرس اکسیداتیو ناشی از سیس پلاتین از طریق کاهش تولید گونه‌های فعال اکسیژن (ROS) و مالون دی‌آلدهید(MDA) مشاهده شد. از لحاظ آماری، ال-آرژنین در تمامی غلظت‌ها دارای اختلاف معنادار با گروه کنترل مثبت بود(0/001P<). استنتاج: نتایج مطالعه حاضر نشان داد، ال-آرژنین به‌عنوان یک ترکیب آنتی‌اکسیدان، سمیت سلولی و ژنتیکی و استرس اکسیداتیو ناشی از سیس پلاتین را در سلول‌های نرمال ریوی کلیوی(vero) و لنفوسیت‌های خونی انسان تعدیل کرد و اثرات محافظتی قابل ملاحظه‌ای را از خود نشان داد. از این‌رو می‌توان این امید را داشت که به‌عنوان یک ماده پیشگیری‌کننده مورد استفاده قرارگیرد.   2 Background and purpose: L-arginine is an essential amino acid used for glutathione synthesis and as a precursor to nitric oxide, it can act as a free radical scavenger and inhibitor of lipid peroxidation. Therefore, this study aimed to investigate the protective effect of L-Arginine on cisplatin-induced cytotoxicity, genotoxicity, and oxidative stress in normal kidney cells and human blood lymphocytes. Materials and methods: In this experimental study, normal kidney cells (Vero cell line) and human blood lymphocytes were used. Vero cells were pre-treated with various concentrations of L-Arginine (9.35, 18.75, 37.5, 75, 150, and 300 µg/mL) and a damaging dose of cisplatin (1.7 µg/mL). Cell viability and IC50 (inhibitory concentration) were evaluated using the MTT assay. For genotoxicity assessment, 5 mL of venous blood sample was collected from a healthy, non-smoking, non-alcoholic volunteer using a heparin syringe and after isolating lymphocytes, different concentrations of L-Arginine were pre-treated with cisplatin at an optimal genotoxic dose. To evaluate micronucleus formation in cytokinesis-blocked binucleated lymphocytes, the slide was prepared and was evaluated by light microscopy. Oxidative stress tests, including ROS and MDA levels, were conducted. ROS levels were measured using a fluorimeter device and DA-DCFH reagent. To measure the amount of malondialdehyde (MDA) produced during the lipid peroxidation process Thiobarbituric acid (TBA) was used as a reagent. Data analysis was performed using one-way ANOVA with GraphPad Prism.8 software. Results: Cisplatin exhibited dose-dependent cytotoxicity at concentrations (0.39, 0.78, 1.56, 3.12, 6.25, 12.5, 25, and 50 μg/ml) after 48 hours incubation, with an IC50 of 1.7 μg/mL. Based on the results of this study, Pre-treatment with L-arginine at concentrations of 18.75, 37.5, 75, 150, and 300 μg/ml with 1.7 μg/ml cisplatin significantly reduced cytotoxic effects, so that with the increase of L-arginine concentration, increasing the viability of normal lung cells compared to cisplatin alone as a positive control group. On the other hand, micronucleus test results showed that L-arginine significantly inhibited the genotoxicity of cisplatin in human blood lymphocytes. So in the concentration of 18.75 µg/mL, there was a significant difference with the positive control group (P<0.05), and in concentrations 37.5 to 300 µg/ml this significant difference was evident (P<0.001). Also, L-arginine in different concentrations, reduced oxidative stress caused by cisplatin by decreasing reactive oxygen species (ROS) and malondialdehyde (MDA) production. Statistically, L-arginine had a significant difference with the positive control group in all concentrations (P<0.001). Conclusion: The study demonstrated that L-Arginine, as an antioxidant compound, moderated cisplatin-induced cytotoxicity, genotoxicity, and oxidative stress in normal kidney (Vero) cells and human blood lymphocytes, showing significant protective effects. Therefore, it can be hoped for potential use as a preventive agent.   29 41 2024/03/112024/05/52024/04/27 1403/2/8 2024/08/242024/08/132024/07/14 1403/4/24 محبوبه رحمتی Mahboube Rahmati دکترای تخصصی سم شناسی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران mahboube.rahmati@gmail.com شیوا جورابلو Shiva Jourablou دانشجوی داروسازی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران shiva.joorabloo1372@gmail.com الهه قره خانی Elahe Gharehkhani دکترای تخصصی سم شناسی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران egh199012@gmail.com حورالعین عرب Hourolein Arab دکترای تخصصی بیوشیمی بالینی، دانشکده داروسازی و علوم دارویی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران ایران hourolein.arab@yahoo.com محمد شکرزاده Mohammad Shokrzadeh استاد، گروه سم شناسی و داروشناسی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران Mslamuki@gmail.com L-arginine cisplatin micronucleus assay cytotoxicity oxidative stress ال آرژنین سیس پلاتین سنجش میکرونوکلئوس سمیت سلولی استرس اکسیداتیو 1. Sadeghi F, Etebari M, Roudkenar MH, Jahanian-Najafabadi A. Lipocalin2 protects human embryonic kidney cells against cisplatin– induced genotoxicity. Iranian Journal of Pharmaceutical Research: IJPR 2018; 17(1): 147.##2. Yang Y, Liu L, Tian Y, Gu M, Wang Y, Ashrafizadeh M, et al. Autophagy-driven regulation of cisplatin response in human cancers: Exploring molecular and cell death dynamics. Cancer Letters 2024: 216659.##3. Ghosh S. Cisplatin: The first metal based anticancer drug. Bioorganic Chemistry 2019; 88: 102925.##4. Zhang J, Ye Z-w, Tew KD, Townsend DM. Cisplatin chemotherapy and renal function. Advances in Cancer Research 2021; 152: 305-327.##5. Wang X, Zhou Y, Wang D, Wang Y, Zhou Z, Ma X, et al. Cisplatin-induced ototoxicity: From signaling network to therapeutic targets. Biomedicine & Pharmacotherapy. 2023; 157: 114045.##6. Perše M. Cisplatin mouse models: Treatment, toxicity and translatability. Biomedicines 2021; 9(10): 1406.##7. Volarevic V, Djokovic B, Jankovic MG, Harrell CR, Fellabaum C, Djonov V, et al. Molecular mechanisms of cisplatin-induced nephrotoxicity: a balance on the knife edge between renoprotection and tumor toxicity. Journal of Biomedical Science 2019; 26(1): 1-14.##8. Qi L, Luo Q, Zhang Y, Jia F, Zhao Y, Wang F. Advances in toxicological research of the anticancer drug cisplatin. Chemical Research in Toxicology 2019; 32(8): 1469-1486.##9. Mohammadi MM, Rismanchi H, Farahani A, Hedayati N, Alimohammadi M, Mafi A, et al. The emerging role of circular RNAs in cisplatin resistance in ovarian cancer: From Molecular mechanism to future potential. Non-coding RNA Research. 2024.##10. Fang C-y, Lou D-y, Zhou L-q, Wang J-c, Yang B, He Q-j, et al. Natural products: potential treatments for cisplatin-induced nephrotoxicity. Acta Pharmacologica Sinica. 2021; 42(12): 1951-1969.##11. Nazari A, Mirian M, Aghaei M, Aliomrani M. 4-Hydroxyhalcone effects on cisplatin-induced genotoxicity model. Toxicology Research 2021;10(1):11-7.##12. Cisplatin Ghosh S. The first metal based anticancer drug. Bioorg Chem 2019; 88: 102925.##13. Zhang K, Weng H, Yang J, Wu C. Protective effect of Liuwei Dihuang Pill on cisplatin-induced reproductive toxicity and genotoxicity in male mice. Journal of Ethnopharmacology 2020; 247: 112269.##14. Han M, Zhang Z, Liu S, Sheng Y, Waigi MG, Hu X, et al. Genotoxicity of organic contaminants in the soil: A review based on bibliometric analysis and methodological progress. Chemosphere 2023; 313: 137318.##15. Dong J, Wang J-q, Qian Q, Li G-c, Yang D-Q, Jiang C. Micronucleus assay for monitoring the genotoxic effects of arsenic in human populations: a systematic review of the literature and meta-analysis. Mutation Research/Reviews in Mutation Research 2019; 780: 1-10.##16. Luzhna L, Kathiria P, Kovalchuk O. Micronuclei in genotoxicity assessment: from genetics to epigenetics and beyond. Frontiers in Genetics 2013; 4: 131.##17. Curry JN, McCormick JA. Cisplatin-induced kidney injury: delivering the goods. Journal of the American Society of Nephrology: JASN 2022; 33(2): 255.##18. Al-Eitan LN, Alzoubi KH, Al-Smadi LI, Khabour OF. Vitamin E protects against cisplatin-induced genotoxicity in human lymphocytes. Toxicology In Vitro 2020; 62: 104672.##19. Uchida Y, Torisu K, Aihara S, Imazu N, Ooboshi H, Kitazono T, et al. Arginase 2 promotes cisplatin-induced acute kidney injury by the inflammatory response of macrophages. Laboratory Investigation 2023; 103(10): 100227.##20. Gonzalez AM, Townsend JR, Pinzone AG, Hoffman JR. Supplementation with nitric oxide precursors for strength performance: A review of the current literature. Nutrients 2023; 15(3): 660.##21. Fagiani MdAB, Fluminhan A, de Azevedo Mello F, Yabuki D, Gonçalves GV, Tsujigushi LK, et al. L-arginine minimizes immunosuppression and prothrombin time and enhances the genotoxicity of 5-fluorouracil in rats. Nutrition 2019; 66: 94-100.##22. Gonzalez AM, Trexler ET. Effects of citrulline supplementation on exercise performance in humans: A review of the current literature. The Journal of Strength & Conditioning Research 2020; 34(5): 1480-1495.##23. Izzo R, Trimarco V, Mone P, Aloè T, Marzani MC, Diana A, et al. Combining L-Arginine with vitamin C improves long-COVID symptoms: The LINCOLN Survey. Pharmacological Research 2022; 183: 106360.##24. Tosato M, Calvani R, Picca A, Ciciarello F, Galluzzo V, Coelho-Júnior HJ, et al. Effects of l-arginine plus vitamin c supplementation on physical performance, endothelial function, and persistent fatigue in adults with long COVID: A single-blind randomized controlled trial. Nutrients 2022; 14(23): 4984.##25. Forzano I, Avvisato R, Varzideh F, Jankauskas SS, Cioppa A, Mone P, et al. L-Arginine in diabetes: clinical and preclinical evidence. Cardiovascular Diabetology 2023; 22(1): 1-7.##26. Meghji KA, Memon TF, Ahmed I, Memon SG, Noor N, Abbas A. Nephroprotective effects of L-Arginine against chemotherapy induced acute kidney injury in wistar rats. Journal of Islamabad Medical & Dental College 2020; 9(4): 249-255.##27. El-Sayed RM, Ahmed HI, Abd El-Lateef AES, Ali AA. Apoptosis perturbations and expression of regulatory inflammatory factors in cisplatin-depleted rat livers under l-arginine protection. Can J Physiol Pharmacol 2019; 97(5): 359-369.##28. Ozcan Yildirim S, Colakoglu N, Ozer Kaya S. Protective effects of L-arginine against aluminium chloride-induced testicular damage in rats. Andrologia 2022; 54(11): e14569.##29. Kuhestani S, Shokrzadeh M, Aghajanshakeri S, Shokrzadeh S. Protective Effects of Simvastatin on Cytotoxicity and Oxidative Stress in Human Gingival Fibroblasts Cells Exposed to Venlafaxine. J Mazandaran Univ Med Sci 2022; 31(205): 81-88 (Persian).##30. Zhao Y, Jiang Q, Zhang X, Zhu X, Dong X, Shen L, et al. l-Arginine alleviates LPS-induced oxidative stress and apoptosis via activating SIRT1-AKT-nrf2 and SIRT1-FOXO3a signaling pathways in C2C12 myotube cells. Antioxidants 2021; 10(12): 1957.##31. Artanti AN, Prihapsara F, Susanto RK. Cytotoxic effects of parijoto(Medinilla speciosa Reinw. Ex. Bl.) methanol extract combined with cisplatin on WiDr colon cancer cells through apoptosis induction. Indonesian Journal of Biotechnology 2022; 27(2): 99-110.##32. Shokrzadeh M, Rahmati M, Gharehkhani E, Zare R, Pourmohammadi P, Aghajanshakeri S. Pretreatment with Cilostazol Attenuates Carboplatin Induced Cytotoxicity and Genotoxicity in Bronchial Epithelial Cells (Beas-2B) and Human Blood Lymphocytes. J Mazandaran Univ Med Sci 2023; 33(227): 24-36 (Persian).##33. Shokrzadeh M, Dashti A, Aghajanshakeri S, Pourabbas B, Ghassemi Barghi N, Ogunkunle A. Prevention effects of Foeniculum vulgare (Fennel) hydroalcoholic extract for threatened abortion by misoprostol induction in experimental mice. Int J Trad Nat Med 2019; 9(1): 1-16.##34. Shokrzadeh M, Habibi E, Shadboorestan A, Chabra A, Ahmadi A. The protective effects of Origanum vulgare L. extract on genetic damage of cyclophosphamide in mice blood lymphocytes using micronucleus test. Pharmaceutical and Biomedical Research. 2020.##35. Shokrzadeh M, Tasdighi A, Modanlo M, Shaki F. Evaluating and comparing genotoxicity mechanism of copper nanoparticles and copper sulfate. J Mazandaran Univ Med Sci 2018; 28(163): 1-9 (Persian).##36. Dasari S, Njiki S, Mbemi A, Yedjou CG, Tchounwou PB. Pharmacological effects of cisplatin combination with natural products in cancer chemotherapy. Int J Mol Sci 2022; 23(3): 1532.##37. Crona DJ, Faso A, Nishijima TF, McGraw KA, Galsky MD, Milowsky MI. A systematic review of strategies to prevent cisplatin‐ induced nephrotoxicity. The Oncologist 2017; 22(5): 609-619.##38. Dang JH, Jin ZJ, Liu XJ, Hu D, Wang J, Luo Y, et al. Metformin in combination with cisplatin inhibits cell viability and induces apoptosis of human ovarian cancer cells by inactivating ERK 1/2. Oncology Letters. 2017; 14(6): 7557-7564.##39. Azab B, Alassaf A, Abu-Humdan A, Dardas Z, Almousa H, Alsalem M, et al. Genotoxicity of cisplatin and carboplatin in cultured human lymphocytes: a comparative study. Interdisciplinary Toxicology 2019; 12(2): 93-97.##40. Shruthi S, Bhasker Shenoy K. Genoprotective effects of gallic acid against cisplatin induced genotoxicity in bone marrow cells of mice. Toxicology Research 2018; 7(5): 951-958.##41. Cheki M, Jafari S, Najafi M, Mahmoudzadeh A. Glucosamine protects rat bone marrow cells against cisplatin-induced genotoxicity and cytotoxicity. Anti-Cancer Agents in Medicinal Chemistry (Formerly Current Medicinal Chemistry-Anti-Cancer Agents). 2019; 19(14): 1695-1702.##42. Fetoni AR, Paciello F, Troiani D. Cisplatin chemotherapy and cochlear damage: otoprotective and chemosensitization properties of polyphenols. Antioxidants & Redox Signaling 2022; 36(16-18): 1229-1245.##43. Abdel-Latif R, Fathy M, Anwar HA, Naseem M, Dandekar T, Othman EM. Cisplatin-induced reproductive toxicity and oxidative stress: ameliorative effect of kinetin. Antioxidants 2022; 11(5): 863.##44. Zhang J, Fang Y, Tang D, Xu X, Zhu X, Wu S, et al. Activation of MT1/MT2 to protect testes and leydig cells against cisplatin-induced oxidative stress through the SIRT1/Nrf2 signaling pathway. Cells 2022; 11(10): 1690.##45. Ijaz MU, Hayat MF, Almutairi BO, Almutairi MH, Riaz MN, Anwar H. Evaluation of possible palliative role of tamarixetin against cisplatin-induced renal toxicity by modulation of oxidative stress, inflammation and apoptosis in rats. Journal of King Saud University-Science 2023; 35(6): 102787.##46. Bozdereli Berikol G, Berikol G, Ayrik C, Kose A, Bozkurt Babus S, Tamer Gumus L, et al. Antioxidant and Neuroprotective Effects of L-arginine Administration After Traumatic Brain Injury and Hemorrhagic Shock in Rats. Turk Neurosurg 2022; 33(3): 379-385.##47. Liu T, Liu G, Zhang J, Ding Z, Li Y, Sigdel K, et al. L-Arginine based polyester amide/ hyaluronic acid hybrid hydrogel with dual anti-inflammation and antioxidant functions for accelerated wound healing. Chinese Chemical Letters 2022; 33(4): 1880-1884.##48. Sayed MM, Abd El-Rady NM, Gomaa WMS, Hosny A, Gomaa AMS. Antioxidant, antiapoptotic, and antifibrotic abilities of L-Arginine ameliorate the testicular dysfunction in diabetic rats. Tissue Cell 2023; 82: 102036.##49. Qiu Y, Yang X, Wang L, Gao K, Jiang Z. L-Arginine Inhibited Inflammatory Response and Oxidative Stress Induced by Lipopolysaccharide via Arginase-1 Signaling in IPEC-J2 Cells. Int J Mol Sci 2019; 20(7): 1800.##50. Yang JY, Zhang YF, Li YX, Meng XP, Bao JF. l‐arginine protects against oxidative damage induced by T‐2 toxin in mouse Leydig cells. J Biochem Mol Toxicol 2018; 32(10): e22209.## ##

بررسی فعالیت کاتالیستی و ضدباکتریایی نانوذرات مگنتیت آهن در حذف سیپروفلوکساسین The Antibacterial and Catalytic Activity of Iron Magnetite Nanoparticles in the Removal of Ciprofloxacin 1 1 سابقه و هدف: آنتی‌بیوتیک‌ها یکی از پرمصرف‌ترین ترکیبات دارویی در علوم مختلف مانند پزشکی و دامپزشکی می‌باشند. در میان این دسته دارویی، سیپروفلوکساسین آنتی‌بیوتیکی پرمصرف در درمان عفونت‌ها است که تقریباً بخش عمده آن به‌صورت غیرمتابولیزه دفع می‌شود و در نهایت از طریق تخلیه فاضلاب‌ها و پساب‌ها به منابع آبی وارد می‌شود. حضور حتی مقادیر بسیار پایین سیپروفلوکساسین در فاضلاب و پساب‌ها می تواند آسیب‌های اکولوژیکی در پی داشته و عامل تهدید جدی برای سلامت انسان باشد، از این رو یافتن راهکارهای عملی جهت حذف این آنتی بیوتیک امری ضروری است. در بین روش‌های حذف آتی‌بیوتیک‌ها در محیط‌های آبی، فرایندهای اکسیداسیون پیشرفته جایگاه ویژه‌ای دارد. در این مطالعه خاصیت ضدباکتریایی و کاتالیستی نانوذرات مگنتیت (MNPs) (Fe3O4)  سنتز شده در حذف سیپروفلوکساسین مورد بررسی قرار گرفت. مواد و روش‌ها: در این مطالعه تجربی نانوذرات مغناطیسی آهن Fe3O4 (MNPs) به روش هم ترسیبی سنتز شدند. سپس بعد از تهیه نانو ذرات، مشخصات فیزیکی و ساختاری این نانوذرات با استفاده از روش‌های استاندارد میکروسکوپ الکترونی رویشی (SEM:Scanning Electron Microscope)، پراش اشعه ایکس(X-ray powder diffraction: XRD)، میکروسکوپ الکترونی عبوری (TEM:Transmission Electron Microscopy) و اندازه‌گیری سطح ویژه (Brunauer, Emmett and Teller: BET) مشخص گردید. در گام اول خاصیت کاتالیستی نانوذرات برای سیپروفلوکساسین طی فرایند سونو فنتون مورد بررسی قرار گرفت. در این مطالعه پارامترهای تجربی مانند دوز کاتالیست Fe3O4، pHاولیه محلول و غلظت پراکسید هیدروژن، زمان واکنش و غلظت اولیه آنتی‌بیوتیک بررسی شدند. بررسی کارایی فرایندهای مختلف جهت حذف سیپروفلوکساسین شامل اولتراسوند/پراکسید هیدروژن/ نانوذرات مگنتیت در مقابل فرایندهای اولتراسوند به تنهایی(US)، پراکسید هیدروژن به تنهایی(hydrogen peroxide)، نانوذرات مگنتیت به تنهایی (MNPs)، اولتراسوند/پراکسید هیدروژن (hydrogen peroxide/US)، پراکسید هیدروژن/ نانوذرات مگنتیت (MNPs/hydrogen peroxide) و نانوذرات مگنتیت/ اولتراسوند(MNPs/US)در شرایط مشابه آزمایشات جداگانه انجام شد. در گام دوم خاصیت ضدباکتریایی نانوذره به روش ماکرو دیلوشن براث بر روی باکتری اشرشیاکلی و استافیلوکوکوس اورئوس تعیین گردید. در انتها نتایج حاصل از این مطالعه با استفاده از آنالیز واریانس یک طرفه(ANOVA) و نرم‌افزار SPSS نسخه 22تجزیه و تحلیل شدند. یافته‌ها: یافته‌های مشخصات نانوذرات سنتز شده مشخص کرد که میانگین اندازه نانوذرات مگنتیت تقریبا30-20 نانومتر می‌باشد. یافته‌های TEM ،یکنواخت بودن سایز و ساختار نانوذرات سنتز شده را تایید کرد. بالاترین راندمان حذف، مربوط به فرایند تلفیقی MNPs/hydrogen peroxide/US با راندمان حذف88/36 درصد بوده است که این راندمان بالا ناشی از اثر مستقیم واکنش بین عوامل فنتون با امواج اولتراسونیک بوده که منجر به تولید رادیکال‌های هیدروکسیل بسیار زیادی می‌شود. حداکثر حذف سیپروفلوکساسین در غلظت 0/5گرم در لیتر کاتالیست،3 pH=، غلظت 5 میلی‌مولار پراکسیدهیدروژن، قدرت اولتراسونیک 550 وات و زمان واکنش 60 دقیقه به دست آمد. برای اشرشیاکلی و استافیلوکوکوس اورئوس حداقل غلظت مهارکنندگی و کشندگی به ترتیب3/125 ، 6/25 و 1/56 ،3/125 میکروگرم بر میلی‌لیتر به‌دست آمد. استنتاج: براساس یافته‌های مطالعه حاضر نانوذرات آهن مگنتیت سنتز شده دارای خواص ضدباکتریایی بالایی علیه سویه‌های باکتریایی می‌باشند و هم‌چنین دارای ویژگی کاتالیستی بسیاری در فرایند سونوفنتون برای حذف سیپروفلوکساسین بودند، بنابراین این فرایند می‌تواند روشی موثر برای حذف فاضلاب بیمارستانی و دارویی باشد.   2 Background and purpose: Antibiotics are crucial in various scientific fields, including human and veterinary medicine, and are widely utilized medicinal compounds. Ciprofloxacin is a widely used antibiotic in the treatment of infections, most of which is excreted unmetabolized and finally enters water sources through the discharge of sewage and effluents. Even at low concentrations, ciprofloxacin in sewage and effluents can cause ecological harm and pose significant risks to human health. It is crucial to devise effective solutions for the removal of this antibiotic. Advanced Oxidation Processes (AOPs) are a promising method for the future removal of antibiotics, particularly in aquatic solutions, due to their potential to effectively remove ciprofloxacin. This study investigated the antibacterial and catalytic activity of synthesized magnetite nanoparticles (MNPs) (Fe3O4) in removing ciprofloxacin. Materials and methods: In this experimental research, Fe3O4 magnetic nanoparticles (MNPs) were prepared using the co-precipitation method. The nanoparticles were then examined for their physical and structural characteristics using scanning electron microscopy(SEM), X-ray powder diffraction (XRD), transmission electron microscopy (TEM), and BET technique. Fe3O4 magnetic nanoparticles (MNPs) were initially synthesized, and their properties were determined. We performed separate investigations to assess the effectiveness of various methods for removing ciprofloxacin. This included evaluating ultrasound alone (US), hydrogen peroxide alone, magnetite nanoparticles alone (MNPs), and combinations such as ultrasound with hydrogen peroxide, hydrogen peroxide with magnetite nanoparticles, and magnetite nanoparticles with ultrasound. All tests were conducted under the same conditions. The first step assessed the catalytic activity of synthesized nanoparticles for ciprofloxacin through the Fenton process. In this study, experimental parameters such as Fe3O4 catalyst dosage, initial pH of the solution, Hydrogen peroxide concentration, reaction time, and initial antibiotic concentration were investigated. In the second step, the antibacterial efficacy of synthesized nanoparticles against Escherichia coli and Staphylococcus aureus was determined via the Broth Macro dilution method. Results: The examination of the characteristics of synthesized nanoparticles showed that the average size of magnetite nanoparticles is approximately 20-30 nm. TEM results confirmed that the synthesized nanoparticles have a uniform size and structure. The combined process of MNPs/hydrogen peroxide/US exhibited the highest removal efficiency at 88.36%. This high efficiency can be attributed to the direct effect of the reaction between Fenton agents and ultrasonic waves, leading to the generation of numerous hydroxyl radicals. The maximum removal of ciprofloxacin was achieved in 0.5 g/L catalyst, pH=3, five mM hydrogen peroxide concentration, 550 W ultrasonic power, and 60 min reaction time. For Escherichia coli and Staphylococcus aureus, the Minimum Inhibitory and Minimum bactericidal concentrations were 3.125, 6.25, and 1.56, 3.125 μg/mL, respectively. Conclusion: Synthesized iron magnetite nanoparticles have high antibacterial properties against bacterial strains and many catalytic properties in the Sono Fenton process to remove ciprofloxacin, so this process can be an effective method for eliminating hospital and pharmaceutical wastewater.   42 56 2024/03/112024/05/52024/04/272023/10/10 1402/7/18 2024/08/242024/08/132024/07/142024/08/19 1403/5/29 نیما فیروزه Nima Firouzeh استادیار، مرکز تحقیقات بیماری‌های منتقله بوسیله ناقلین، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی، بجنورد، ایران ایران Nimafirouzeh4@gmail.com علی پاسبان Ali Pasban استادیار، گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی، بجنورد، ایران ایران alipasban@gmail.com حامد قاسم زاده مقدم Hamed Ghasemzadeh-moghaddam استادیار، مرکز تحقیقات بیماری‌های منتقله بوسیله ناقلین، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی، بجنورد، ایران ایران مونا فانی Mona Fani استادیار، گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی، بجنورد، ایران ایران رضا بشارتی Reza Besharati مربی، گروه پاتولوژی و علوم آزمایشگاهی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی، بجنورد، ایران ایران سیده نسترن اسدزاده Seyedeh Nastaran Asadzadeh استادیار، گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی، بجنورد، ایران ایران snasadzadeh3@gmail.com ultrasound Fe3O4 nanoparticles antibacterial properties ciprofloxacin اولتراسوند نانوذرات Fe3O4 خواص ضدباکتریایی سیپروفلوکساسین 1. Al-Buriahi AK, Al-shaibani MM, Mohamed RMSR, Al-Gheethi AA, Sharma A, Ismail N. Ciprofloxacin removal from non-clinical environment: A critical review of current methods and future trend prospects. J Water Process Eng 2022; 47(6): 102725.##2. Halling-Sørensen B, Nors Nielsen S, Lanzky PF, Ingerslev F, Holten Lützhøft HC, Jørgensen SE. Occurrence, fate and effects of pharmaceutical substances in the environment- A review. Chemosphere 1998; 36(2): 357-393.##3. Tolls J. Sorption of veterinary pharmaceuticals in soils: A review. Environ Sci Technol 2001; 35(17): 3397-3406.##4. Gilliver MA, Bennett M, Begon M, Hazel SM, Hart CA. Antibiotic resistance found in wild rodents. Nature 1999; 401(6750): 233-234.##5. Sarmah AK, Meyer MT, Boxall ABA. A global perspective on the use, sales, exposure pathways, occurrence, fate and effects of veterinary antibiotics (VAs) in the environment. Chemosphere 2006; 65(5): 725-759.##6. Boxall ABA, Kolpin DW, Halling-Sørensen B, Tolls J. Are veterinary medicines causing environmental risks? Environ Sci Technol 2003; 37(15): 286A-294A.##7. Elmolla ES, Chaudhuri M. Comparison of different advanced oxidation processes for treatment of antibiotic aqueous solution. Desalination 2010; 256(1-3): 43-47.##8. Ericson JF, Laenge R, Sullivan DE. Comment on “Pharmaceuticals, hormones, and other organic wastewater contaminants in U.S. streams,1999-2000:a national reconnaissance”. Environ Sci Technol 2002; 36(18): 1202-1211.##9. Halling-Sorensen B, Holten Lutzhoft HC, Andersen HR, Ingerslev F. Environmental risk assessment of antibiotics: Comparison of mecillinam, trimethoprim and ciprofloxacin. J Antimicrob Chemother 2000; 46(SUPPL 1): 53-58; discussion 63-65.##10. Javan F, Zazouli MA, Babanezhad E, Gholami-Borujeni F. Removal efficiency of enzyme horseradish peroxidase in removal of tetracycline and ciprofloxacin from synthetic wastewater. J Mazandaran Univ Med Sci 2020; 30(189): 95-106 (Persian).##11. Martins AF, Vasconcelos TG, Henriques DM, Frank C da S, König A, Kümmerer K. Concentration of ciprofloxacin in Brazilian hospital effluent and preliminary risk assessment: A case study. Clean - Soil, Air, Water 2008; 36(3): 264-269.##12. Hayes A, May Murray L, Catherine Stanton I, Zhang L, Snape J, Hugo Gaze W, et al. Predicting selection for antimicrobial resistance in UK wastewater and aquatic environments: Ciprofloxacin poses a significant risk. Environ Int 2022; 169: 107488.##13. Kelly KR, Brooks BW. Global Aquatic Hazard Assessment of Ciprofloxacin: Exceedances of Antibiotic Resistance Development and Ecotoxicological Thresholds. Prog Mol Biol Transl Sci 2018; 159: 59-77.##14. Lima VB, Goulart LA, Rocha RS, Steter JR, Lanza MRV. Degradation of antibiotic ciprofloxacin by different AOP systems using electrochemically generated hydrogen peroxide. Chemosphere 2020; 247: 125807.##15. Igwegbe CA, Ahmadi S, Rahdar S, Ramazani A, Mollazehi AR. Efficiency comparison of advanced oxidation processes for ciprofloxacin removal from aqueous solutions: Sonochemical, sono-nano-chemical and sono-nano-chemical/ persulfate processes. Environ Eng Res 2020; 25(2): 178-185.##16. Jun LZ, Quan WJ, Cheng YZ, Wang Y, Wen MY. Efficient removal of ciprofloxacin by heterogeneous electro-Fenton using natural air–cathode. Chem Eng J 2022; 433: 133767.##17. Yao B, Luo Z, Yang J, Zhi D, Zhou Y. FeIIFeIII layered double hydroxide modified carbon felt cathode for removal of ciprofloxacin in electro-Fenton process. Environ Res 2021; 197: 111144.##18. Santhosh C, Kollu P, Doshi S, Sharma M, Bahadur D, Vanchinathan MT, et al. Adsorption, photodegradation and antibacterial study of graphene-Fe 3O4 nanocomposite for multipurpose water purification application. RSC Adv 2014; 4(54): 28300-28308.##19. Shahzeidi ZS, Amiri G. Antibacterial activity of Fe 3 O 4 nanoparticles. Int J Bio-Inorg Hybrid Nanomater 2015; 4(3): 135-140.##20. Zaman MM, Karal MAS, Khan MNI, Tareq ARM, Ahammed S, Akter M, et al. Eco-Friendly Synthesis of Fe3O4 Nanoparticles Based on Natural Stabilizers and Their Antibacterial Applications. Chemistry Select 2019; 4(27): 7824-7831.##21. González Labrada K, Alcorta Cuello DR, Saborit Sánchez I, García Batle M, Manero MH, Barthe L, et al. Optimization of ciprofloxacin degradation in wastewater by homogeneous sono-Fenton process at high frequency. J Environ Sci Heal-Part A Toxic/Hazardous Subst Environ Eng 2018; 53(13): 1139-1148.##22. Pirsaheb M, Moradi S, Shahlaei M, Wang X, Farhadian N. Ultrasonic Enhanced Zero-Valent Iron-Based Fenton Reaction for Ciprofloxacin Removal under Aerobic Condition. Environ Process 2020; 7(1): 227-241.##23. Abdili T, Fazlzadeh M, Alighadri M, Rahmani K. Efficiency of sonofenton degradation in removal of sulfacetamide from aqueous solutions using nanoscale zerovalent iron particles. J Mazandaran Univ Med Sci 2017; 27(154): 130-146 (Persian).##24. Hu Y, Wang G, Huang M, Lin K, Yi Y, Fang Z, et al. Enhanced degradation of metronidazole by heterogeneous sono-Fenton reaction coupled ultrasound using Fe 3 O 4 magnetic nanoparticles. Environ Technol 2017; (just-accepted): 1-22.##25. Wang J, Zheng S, Shao Y, Liu J, Xu Z, Zhu D. Amino-functionalized Fe3O4@SiO2 core-shell magnetic nanomaterial as a novel adsorbent for aqueous heavy metals removal. J Colloid Interface Sci 2010; 349(1): 293-299.##26. Firouzeh N, Malakootian M, Asadzadeh SN, Khatami M, Makarem Z. Degradation of Ciprofloxacin Using Ultrasound/ZnO/Oxone Process from Aqueous Solution-Lab-Scale Analysis and Optimization. Bionanoscience 2021; 11(2): 306-313.##27. Pourshaban-Mazandarani M, Ahmadian M, Nasiri A, Poormohammadi A. CuCoFe2O4@AC magnetic nanocomposite as a novel heterogeneous Fenton-like nanocatalyst for Ciprofloxacin degradation from aqueous solutions. Appl Water Sci 2023; 13(179).##28. Jaafarzadeh N, Takdastan A, Jorfi S, Ghanbari F, Ahmadi M, Barzegar G. The performance study on ultrasonic/Fe3O4/H2O2 for degradation of azo dye and real textile wastewater treatment. J Mol Liq 2018; 256: 462-470.##29. Khatami M, Aflatoonian MR, Azizi H, Mosazade F, Hooshmand A, Lima Nobre MA, et al. Evaluation of Antibacterial Activity of Iron Oxide Nanoparticles Against Escherichia coli. Int J Basic Sci Med 2017; 2(4): 166-169.##30. Kumari M, Pittman CU, Mohan D. Heavy metals [chromium (VI) and lead (II)] removal from water using mesoporous magnetite (Fe3O4) nanospheres. J Colloid Interface Sci 2015; 442: 120-132.##31. Hou B, Han H, Jia S, Zhuang H, Xu P, Wang D. Heterogeneous electro-Fenton oxidation of catechol catalyzed by nano-Fe3O4: Kinetics with the Fermi’s equation. J Taiwan Inst Chem Eng 2015; 56: 138-147.##32. Wei H, Hu D, Su J, Li K. Intensification of levofloxacin sono-degradation in a US/H2O2 system with Fe3O4 magnetic nanoparticles. Chinese J Chem Eng 2015; 23(1): 296-302.##33. Özdemir C, Öden MK, Şahinkaya S, Güçlü D. The sonochemical decolorisation of textile azo dye CI Reactive Orange 127. Color Technol 2011; 127(4): 268-273.##34. Wang N, Zheng T, Zhang G, Wang P. A review on Fenton-like processes for organic wastewater treatment. J Environ Chem Eng 2016; 4(1): 762-787.##35. Katsumata H, Kobayashi T, Kaneco S, Suzuki T, Ohta K. Degradation of linuron by ultrasound combined with photo-Fenton treatment. Chem Eng J 2011; 166(2): 468-473.##36. Zhou T, Zou X, Wu X, Mao J, Wang J. Synergistic degradation of antibiotic norfloxacin in a novel heterogeneous sonochemical Fe0/tetraphosphate Fenton-like system. Ultrason Sonochem 2017; 37: 320-327.##37. Wang N, Zhu L, Wang M, Wang D, Tang H. Sono-enhanced degradation of dye pollutants with the use of H2O2 activated by Fe3O4 magnetic nanoparticles as peroxidase mimetic. Ultrasonics Sonochemistry 2010; 17(1): 78-83.##38. Munoz M, de Pedro ZM, Casas JA, Rodriguez JJ. Preparation of magnetite-based catalysts and their application in heterogeneous Fenton oxidation- A review. Appl Catal B Environ 2015; 176-177: 249-265.##39. Khataee A, Gholami P, Vahid B. Heterogeneous sono-Fenton-like process using nanostructured pyrite prepared by Ar glow discharge plasma for treatment of a textile dye Ultrasonics Sonochemistry 2016; 29: 213-225.##40. Zhang Z, Zheng H. Optimization for decolorization of azo dye acid green 20 by ultrasound and H2O2 using response surface methodology. J Hazard Mater 2009; 172(2-3): 1388-1393.##41. Monteagudo JM, Durán A, San Martín I. Mineralization of wastewater from the pharmaceutical industry containing chloride ions by UV photolysis of H2O2/Fe(II) and ultrasonic irradiation. J Environ Manage 2014; 141: 61-69.##42. Basturk I, Varank G, Murat-Hocaoglu S, Yazici-Guvenc S, Can-Güven E, Oktem-Olgun EE, et al. Simultaneous degradation of cephalexin, ciprofloxacin, and clarithromycin from medical laboratory wastewater by electro-Fenton process. J Environ Chem Eng 2021; 9(1): 104666.##43. Hakimi M, Alikhani M. Characterization of α-Fe2O3 Nanoparticles Prepared from a New [Fe(Ofloxacin)2Cl2] Precursor: A Heterogeneous Photocatalyst for Removal of Methylene Blue and Ciprofloxacin in Water. J Inorg Organomet Polym Mater 2020; 30(2): 504-512.##44. Liu Z, Wan J, Ma Y, Wang Y. In situ synthesis of FeOCl@MoS2 on graphite felt as novel electro-Fenton cathode for efficient degradation of antibiotic ciprofloxacin at mild pH. Chemosphere 2021; 273: 129747.##45. Aseman-Bashiz E, Rezaee A, Moussavi G. Ciprofloxacin removal from aqueous solutions using modified electrochemical Fenton processes with iron green catalysts. Journal of Molecular Liquids 2021; 324: 114694.##46. Elmolla E, Chaudhuri M. Optimization of Fenton process for treatment of amoxicillin, ampicillin and cloxacillin antibiotics in aqueous solution. J Hazard Mater 2009; 170(2-3): 666-672.##47. De Lima Perini JA, Perez-Moya M, Nogueira RFP. Photo-Fenton degradation kinetics of low ciprofloxacin concentration using different iron sources and pH. J Photochem Photobiol A Chem 2013; 259: 53-58.##48. Mondal SK, Saha AK, Sinha A. Removal of ciprofloxacin using modified advanced oxidation processes: Kinetics, pathways and process optimization. J Clean Prod 2018; 171: 1203-1214.##49. Giri AS, Golder AK. Ciprofloxacin degradation from aqueous solution by Fenton oxidation: Reaction kinetics and degradation mechanisms. RSC Adv 2014; 4(13): 6738-6745.##50. Shoorangiz M, Nikoo MR, Salari M, Rakhshandehroo GR, Sadegh M. Optimized electro-Fenton process with sacrificial stainless steel anode for degradation/mineralization of ciprofloxacin. Process Saf Environ Prot 2019; 132: 340-350.##51. Wang A, Zhang Y, Zhong H, Chen Y, Tian X, Li D, et al. Efficient mineralization of antibiotic ciprofloxacin in acid aqueous medium by a novel photoelectro-Fenton process using a microwave discharge electrodeless lamp irradiation. J Hazard Mater 2018; 342: 364-374.##52. Ji R, Dong Y, Zhao H, Pan C, Wang G, Zhu Y, Li J. Z-scheme cobalt-iron oxide/perylene diimide supermolecule heterojunction for high-efficiency ciprofloxacin removal in a photocatalysis-self-Fenton system. J Colloid Interface Sci 2023; 648: 623-632.##53. Salari M, Nikoo MR, Al-Mamun A, Rakhshandehroo GR, Mooselu MG. Optimizing Fenton-like process, homogeneous at neutral pH for ciprofloxacin degradation: Comparing RSM-CCD and ANN-GA. J Environ Manage 2022; 317: 115469.##54. Bremner DH, Carlo S Di, Chakinala AG, Cravotto G. Mineralisation of 2,4-dichlorophenoxyacetic acid by acoustic or hydrodynamic cavitation in conjunction with the advanced Fenton process. Ultrasonics Sonochemistry 2008; 15(4): 416-419.##55. Subhi H. Activity of Iron Oxide Nanoparticles-Chitosan Composite on Bacterial Biofilm Formation. International Conference on Pure and Applied Sciences 2018: 7-10.##56. Wang X, Cai A, Wen X, Jing D, Qi H, Yuan H. Graphene oxide-Fe3O4 nanocomposites as high-performance antifungal agents against Plasmopara viticola. Sci China Mater 2017; 60(3): 258-268.##57. Brahmchari RK, Kumari P, Kumar S, Sharma R, Pani Prasad K, Srivastava PP, et al. Antiparasitic effect of biogenic iron nanoparticles against the ish ectoparasite Argulus siamensis: In vitro study. Indian J Fish 2023; 70(3): 107-115.## ##

بررسی کیفیت آبچوریشن سیلر Endoseal MTA در کانال ریشه دندان انسان با استفاده از رادیوگرافی داخل دهانی دیجیتال و مقایسه آن با 2 سیلر MTA Fillapex و Adsea Radiographic Comparison Quality of Obturation Three Sealers Endoseal MTA, MTA Fillapex and Adseal in the Root Canal of Human Teeth 1 1 سابقه و هدف: جهت دستیابی به درمان ریشه موفق کانال دندان، وجود سیلر با خصوصیات ایده‌آل که منجر به سیل دائمی کانال دندان شود، ضروری است. در طی زمان سیلرهای مختلفی با ترکیبات متفاوت، جهت افزایش کیفیت آبچوریشن کانال‌های ریشه دندان معرفی شده و مطالعات متعدد جهت یافتن سیلر ایده‌آل هم‌چنان ادامه دارد. این مطالعه با هدف، ارزیابی کیفیت آبچوریشن سیلر Endoseal MTA براساس حباب و رد اسپریدر موجود در کانال ریشه با استفاده از رادیوگرافی دیجیتال داخل دهانی (PSP) و مقایسه آن با دو سیلر Adseal وMTA Fillapex می‌باشد. مواد و روش‌ها: این مطالعه آزمایشگاهی بر روی 36 دندان سانترال ماگزیلا تک کانال دائمی انسان با شکل و سایز یکسان در پری کلینیک دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مازندران انجام شد. آماده‌سازی کانال ریشه با سیستم روتاری Denco تا سایز 3F براساس دستورات کارخانه سازنده انجام شد. حین آماده سازی از هیپو کلریت سدیم 5/25 درصد جهت شستشو استفاده شد و در نهایت جهت حذف لایه اسمیر از 17 EDTA درصد و کلریت سدیم 5/25 درصد استفاده شد. دندان‌ها با کن کاغذی خشک شد. نمونه‌ها به صورت اتفاقی به 3 گروه تقسیم شدند و با گوتاپرکا و سیلرهای MTA Fillapex،  Endoseal MTAو Adseal به روش تراکم جانبی با استفاده از ماستر کن 35 و کن فرعی 20 آبچوره شدند. پس از ست شدن کامل سیلرها به مدت 24 ساعت، تصویربرداری PSP با تکنیک موازی و به‌صورت باکولینگوالی و مزیودیستالی از کانال ریشه دندان‌ها انجام شد و وجود حباب و گپ به شکل رد اسپریدر در سه منطقه اپیکال، میانی و کرونال، توسط 3 ناظر مستقل مورد ارزیابی قرار گرفت. داده‌ها با آزمون کای دو و یا دقیق فیشر مورد ارزیابی قرار گرفت و موارد کم‌تر از 0/05 معنی‌دار در نظر گرفته شد. یافته‌ها: در مطالعه حاضر کیفیت آبچوریشن سیلرهای MTA Fillapex،  Endoseal MTAو Adseal براساس حباب و گپ به صورت رد اسپریدر بر روی 36 دندان مورد بررسی قرار گرفت. این ارزیابی‌ها بر حسب جهت و محل به تفکیک سیلرها انجام شد. در این ارزیابی‌ها سیلر Adseal دارای کم‌ترین و MTA Fillapex دارای بیش‌ترین شیوع رد اسپریدر بود؛ البته این تفاوت‌ها براساس آزمون کای دو معنی‌دار نبود و اختلاف معنی‌داری میان شیوع رد اسپریدر در میان سه سیلر وجود نداشت. حباب فقط در گروه Endoseal در دو ناحیه کرونال (میانگین، 0/5) و اپیکال (میانگین، 0/7) مشاهده شد. نتایج آزمون کای دو نشان داد در سیلر Endoseal ارتباط معنی‌داری بین شیوع حباب با محل‌های کرونال، میانی و اپیکال نداشت (0/05>P). استنتاج: در این مطالعه، تفاوتی میان سه سیلر از نظر وجود حباب و گپ‌های موجود در کانال ریشه مشاهده نشد و براساس نتایج این مطالعه کیفیت آبچوریشن سه سیلر فوق تفاوتی با هم ندارند. وجود حباب بیش‌تر در سیلر Endoseal MTA اگرچه معنی‌دار نبود ولی می‌تواند نشان‌دهنده این موضوع باشد که هندلینگ این ماده سخت است و از طرفی طبق توصیه شرکت سازنده این سیلر برای روش سینگل کن توصیه شده است و برای استفاده در روش تراکم جانبی مناسب نمی‌باشد.   2 Background and purpose: To achieve a successful root canal treatment, it is necessary to have a sealer with ideal characteristics that seal the permanent filling of the tooth canal. Over time, various sealers with different compositions have been introduced to increase the obturation quality of tooth root canals, and many studies are still ongoing to find the ideal sealer. This study aims to evaluate the obturation quality of Endoseal MTA sealer based on the void and spreader track in the root canal using intraoral digital radiography (PSP) and compare it with Adseal and MTA Fillapex. Materials and methods: This laboratory study was conducted on 36 central maxillary single-canal permanent human teeth with the same shape and in the pre-clinic of the dental school of Mazandaran University of Medical Sciences. Root canal preparation was done with the Denco rotary system up to size F3 according to the manufacturer's instructions. During preparation, sodium hypochlorite 5.25% was used for washing, and finally  EDTA 17% and sodium chlorite 5.25%  were used to remove the smear layer. The teeth were dried with a paper cone. The samples were randomly divided into 3 groups and were filled with gutta-percha and sealers; MTA Fillapex, Endoseal MTA, and Adseal by lateral compaction method using Master Cone 35 and cone 20. After the sealers were set completely for 24 hours, PSP imaging was done with a parallel technique, buccolingually and mesiodistally, from the root canal of the teeth, and the presence of void and gaps in the form of spreader track in the three apical, middle and coronal regions, was evaluated with 3 independent observers. The data were evaluated with chi-square or Fisher's exact test, and items less than 0.05 were considered significant. Results: In the current study, the obturation quality of MTA Fillapex, Endoseal MTA, and Adseal sealers was investigated on 36 teeth based on void and gap in the form of spreader track. These evaluations were done according to the direction and location of the sealers. In these evaluations, Adseal sealer had the lowest and MTA Fillapex had the most prevalence of spreader track prevalence, although these differences were not significant based on the chi-square test and there was no significant difference between the prevalence of Spreader track among the three sealers. The void was observed only in the Endoseal group in coronal (mean: 0.5) and apical (mean: 0.7) areas. The results of the Chi-square test showed that there was no significant relationship between the prevalence of void with coronal, middle, and apical sites in Endoseal (P<0.05). Conclusion: No difference was observed between the three sealers in the voids and gaps in the root canal. Based on the results of this study, the obturation quality of the above three sealers isn't different from each other. Although the presence of more void in Endoseal MTA sealer was not significant, it can indicate that the handling of this material is difficult, on the other hand, according to the manufacturer's recommendation, this sealer is recommended for single cone method and is not suitable for use in lateral compression method.   57 65 2024/03/112024/05/52024/04/272023/10/102024/01/6 1402/10/16 2024/08/242024/08/132024/07/142024/08/192024/08/21 1403/5/31 غزاله سرایلو Ghazaleh Sarayloo دانشجوی دندانپزشکی، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران ghazaleh.sarayloo@yahoo.com سلما امیدی Salma Omidi استادیار، گروه اندو، مرکز تحقیقات دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران Somidi@mazums.ac.ir مونا علیمحمدی Mona Alimohammadi استادیار، گروه رادیولوژی دهان و فک و صورت، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران mona_y28@yahoo.com ابوالفضل حسین نتاج Abolfazl Hossein Nataj استادیار، گروه آمار زیستی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران hosseinnataj.a@gmail.com Dental Digital radiography voids sealer Gap Root Canal treatment سیلر رادیوگرافی دیجیتال حباب گپ درمان ریشه 1. Bhandi S, Mashyakhy M, Abumelha AS, Alkahtany MF, Jamal M, Chohan H, et al. Complete Obturation—Cold Lateral Condensation vs. Thermoplastic Techniques: A Systematic Review of Micro-CT Studies. Materials 2021; 14(14): 4013.##2. Zhang P, Yuan K, Jin Q, Zhao F, Huang Z. Presence of voids after three obturation techniques in band‐shaped isthmuses: a micro‐computed tomography study. BMC Oral Health 2021; 21(1): 1-8. ##3. Silva EJ, Rosa TP, Herrera DR, Jacinto RC, Gomes BP, Zaia AA. Evaluation of cytotoxicity and physicochemical properties of calcium silicate-based endodontic sealer MTA Fillapex. J Endod 2013; 39(2): 274-277.##4. Lim E-S, Park Y-B, Kwon Y-S, Shon W-J, Lee K-W, Min K-S. Physical properties and biocompatibility of an injectable calcium-silicate-based root canal sealer: in vitro and in vivo study. BMC oral health 2015; 15(1): 129.##5. Kim RJY, Shin JH. Cytotoxicity of a novel mineral trioxide aggregated-based root canal sealer. Erratum in: Dent Mater J 2014; 33(3): 313-318.##6. Rawtiya M, Verma K, Singh S, Munuga S, Khan S. MTA-based root canal sealers. J Orofacial res 2013; 3(1): 16-21.##7. Moazami F, Naseri M, Malekzade P. Different application methods for endoseal MTA sealer: a comparative study. Iran Endod J 2020; 15(1): 44-49.##8. Yoo YJ, Baek SH, Kum KY, Shon WJ, Woo KM, Lee W. Dynamic intratubular biomineralization following root canal obturation with pozzolan‐based mineral trioxide aggregate sealer cement. Scanning 2016; 38(1): 50-56.##9. Kim RJY, Shin JH. Cytotoxicity of a novel mineral trioxide aggregated based root canal sealer. Erratum in: Dent Mater J 2014; 33(4):576.##10. Ahmed SM, Gawali KS, Paul P, Ismail PMS, Alkhelaiwi AA, Alkhelaiwi MA. Comparative evaluation of apical sealing efficacy of guttaflow bioseal, super-bond Rc sealer and adseal root canal sealer. J Pharm Bioallied Sci 2022; 14(Suppl 1): S962-S964. ##11. Patel S, Brown J, Pimentel T, Kelly R, Abella F, Durack C. Cone beam computed tomography in Endodontics–a review of the literature. Int Endod J 2019; 52(8): 1138-1152.##12. Aghdasi MM, Asnaashari M, Aliari A, Fahimipour F, Soheilifar S. Conventional versus digital radiographs in detecting artificial voids in root canal filling material. Iran Endod J 2011; 6(3): 99-102.##13. Nouroloyouni A, Samadi V, Salem Milani A, Noorolouny S, Valizadeh-Haghi H. Single Cone Obturation versus Cold Lateral Compaction Techniques with Bioceramic and Resin Sealers: Quality of Obturation and Push-Out Bond Strength. Int J Dent 2023; 2023: 3427151.##14. Peak J, Hayes S, Bryant S, Dummer P. The outcome of root canal treatment. A retrospective study within the armed forces (Royal Air Force). Br Dent J 2001; 190(3): 140-144.##15. Saeidi A, Hajipour R, Mahmoudi E, Feizi F, Khafri S. Comparison of the apical seal obtained by Adseal, Proseal, and AH26 sealers in root canal obturation with lateral compaction technique. Dent Res J (Isfahan) 2023; 20(1): 94.##16. Taşdemir T, Yesilyurt C, Yildirim T, Er K. Evaluation of the radiopacity of new root canal paste/sealers by digital radiography. J Endod 2008; 34(11): 1388-1390.##17. Abdallah Y, Nagi M, Hussein S. fracture resistance of two different sealers (in vitro study). Egpt Dent J 2023; 69(1):793-800.##18. Neelakantan P, Grotra D, Sharma S. Retreatability of 2 mineral trioxide aggregate–based root canal sealers: a cone-beam computed tomography analysis. J Endod 2013; 39(7): 893-896. ##19. Jafarzadeh M, Saatchi M, Jafarnejadi P, Gooran M. Digital radiographic evaluation of the quality of different root canal obturation techniques in deciduous mandibular molars after preparation with rotary technique. J Dent (Shiraz) 2019; 20(3): 152-158. ##20. Jho W, Park J-W, Kim E, Song M, Seo D-G, Yang D-K, et al. Comparison of root canal filling quality by mineral trioxide aggregate and gutta percha cones/AH plus sealer. Dent Mater J 2016; 35(4): 644-650. ##21. Iglecias EF, Freire LG, de Miranda Candeiro GT, Dos Santos M, Antoniazzi JH, Gavini G. Presence of voids after continuous wave of condensation and single-cone obturation in mandibular molars: a micro-computed tomography analysis. J Endod 2017; 43(4): 638-642.##22. Whitworth J. Methods of filling root canals: principles and practices. Endod topic 2005; 12(1): 2-24.##23. Ørstavik D, Nordahl I, Tibballs JE. Dimensional change following setting of root canal sealer materials. Dent Mater 2001; 17(6): 512-519.##24. Venskutonis T, Plotino G, Juodzbalys G, Mickevičienė L. The importance of cone-beam computed tomography in the management of endodontic problems: a review of the literature. J Endod 2014; 40(12): 1895-1901..##25. Jin H-R, Jang Y-E, Kim Y. Comparison of obturation quality between calcium silicate-based sealers and resin-based sealers for endodontic re-treatment. Materials 2021; 15(1): 72.##26. Al-Anazi MH, Mathew ST, Assery MK. Assessment of Interfacial Adaptation of New Endodontic Sealers to Root Canal Dentin with and Without a Main Guttaperch Cone: An SEM Analysis. J Res Med Dent Sci 2020; 8(3): 184-192.##27. Kumar A, Pai AV. Comparative assessment of the area of sealer voids in single cone obturation done with mineral trioxide aggregate, epoxy resin, and zinc-oxide eugenol based sealers. Saudi Endod J 2016; 6(2): 61-65.##28. Donnermeyer D, Bunne C, Schäfer E, Dammaschke T. Retreatability of three calcium silicate-containing sealers and one epoxy resin-based root canal sealer with four different root canal instruments. Clin Oral Investig 2018; 22: 811-817. ##29. Torabinejad M, Fouad AF, Shabahang S. Endodontics: Principles and practice. 6th ed. Amsterdam: Elsevier Health Sciences; 2020.## ##

بررسی کیفیت زندگی بیماران مبتلا به استوماتیت آفتی راجعه مینور با استفاده از پرسشنامه COMDQ Investigating the Quality of Life of Patients with Minor Recurrent Aphthous Stomatitis (RAS) Using the COMDQ Questionnaire 1 1 سابقه و هدف: استوماتیت آفتی راجعه یا RAS (Recurrent Aphthous Stomatitis) از شایع‌ترین ضایعات مخاط دهانی است که ماهیت راجعه و دردناکی دارد. تاکنون عوامل متعددی به عنوان فاکتورهای مستعد کننده به این بیماری شناخته شده‌اند اما درمان مشخصی برای آن وجود ندارد. اضطراب و استرس از جمله عوامل بروز این ضایعات هستند. کیفیت زندگی، میزان رضایت و احساس تندرستی را در افراد نشان می‌دهد. از آن‌جایی که تصور می‌شود این ضایعات به دلیل ماهیت مزمن و دردناک خود کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار می‌دهند، مطالعه حاضر با هدف ارزیابی کیفیت زندگی بیماران مبتلا به استوماتیت آفتی راجعه دهانی با استفاده از پرسشنامه COMDQ صورت گرفت. مواد و روش‌ها: در این مطالعه توصیفی- تحلیلی و مقطعی ابزار سنجش کیفیت زندگی، پرسشنامه COMDQ بود. این پرسشنامه کیفیت زندگی بیماران با بیماری‌های مزمن مخاطی را با استفاده از ۲۶ سؤال در چهار زیرگروه شامل زیرگروه‌های درد و محدودیت‌ فانکشنال، درمان و دارو، وضعیت روحی- روانی و اجتماعی و حمایت بیمار بررسی می‌کند. در سیستم امتیازدهی برای استوماتیت آفتی عودکننده مشخصات ضایعات در سه ماه گذشته و فاکتورهایی مثل تعداد ضایعات، میزان عود ضایعات و هم‌چنین مناطق درگیر برای تعیین شدت بیماری باید در نظر گرفته شود. بدین منظور از سیستم USS استفاده شد که از ترکیب آیتم‌های بالا به دست می‌آید. سیستم USS شامل ۶ زیرگروه از جمله تعداد زخم‌های آفتی در سه ماه گذشته، اندازه، طول مدت، دوره بدون زخم، مکان زخم‌های آفتی ودرد می‌باشد. برای محاسبه همبستگی بین سن و شدت و طول مدت بیماری با کیفیت زندگی از ضریب همسبتگی پیرسون استفاده شد. برای مقایسه میانگین نمرات ابعاد این پرسشنامه به صورت کلی در دو جنس از تی مستقل و در صورت نرمال نبودن داده‌ها از من ویتنی استفاده گردید. تجزیه و تحلیل داده‌ها توسط نرم‌افزار SPSS ver 25 انجام شد. یافته‌ها: در این مطالعه، ۲۵۱ پرسشنامه با روش نمونه‌گیری سرشماری تکمیل گردید. از بین شرکت‌کنندگان در مطالعه، ۱۱۶ نفر (46/22 درصد) مرد و 135 نفر (53/78 درصد) زن بودند. میانگین کل نمره COMDQ برابر با 13/78± 43/34 بود و در هیچ یک از ابعاد کیفیت زندگی و نمره کل کیفیت زندگی، تفاوت معنی‌داری بین دو جنس زن و مرد و هم‌  چنین سن مشاهده نشد. ). P>0.05(    همبستگی بین نمره کل COMDQ و سلامت عمومی (0/014=P) و نیز در قیاس با سلامت دهانی معنی‌دار بود (0/014=P). همچنین، شدت ضایعات (نمره USS) (0/001P<)، تعداد زخم‌های آفتی در سه ماه گذشته (0/001P<)، طول مدت (0/001P<)، دوره بدون زخم (0/001P<) و نمره پایین‌تر در زیرگروه مکان زخم‌های دهانی (0/033=P) نیز با نمره کل پرسشنامه کیفیت زندگی ارتباط معنی‌دار داشتند. استنتاج: ضایعات استوماتیت آفتی راجعه دردناک هستند و دوره درمان طولانی دارند. به علاوه، علل مختلفی در بروز این ضایعات دخیل هستند و بیماران مکرراً دچار این ضایعات می‌شوند. از این رو، این ضایعات بیماران را آزار داده و طبق نتایج مطالعه حاضر کیفیت زندگی بیماران را متأثر می‌سازند. بنابراین افز ایش آگاهی نسبت به ماهیت این ضایعات و پیگیری آنان باید در دستور کار قرار بگیرد. هم‌چنین جنبه‌های روحی و روانی سلامت بیماران نیز بایستی در رویکردهای درمانی مورد توجه قرار گیرد 2 Background and purpose: Recurrent aphthous stomatitis or RAS is one of the most common lesions of the oral mucosa, which is recurrent and painful. So far, several factors have been known as predisposing factors to this disease. However, there is no specific treatment for it. Anxiety and stress are among the causes of these lesions. Quality of life reflects the level of satisfaction and sense of well-being in individuals. Since it is believed that these lesions affect the quality of life due to their chronic and painful nature, the present study aimed to evaluate the quality of life of patients with recurrent oral aphthous stomatitis using the COMDQ questionnaire. Materials and methods: The tool used to measure quality of life in this study was the COMDQ questionnaire. This questionnaire examines the quality of life of patients with chronic mucosal diseases using 26 questions in four subgroups, including pain and functional limitations, treatment and medication, psychological and social status, and patient support. In the scoring system for recurrent aphthous stomatitis, the characteristics of lesions in the last three months and factors such as the number of lesions, the rate of recurrence of lesions, and the affected areas should be considered to determine the severity of the disease. Thus, the USS system, which is derived from the combination of the above items, was used. The USS system includes 6 subgroups, including the frequency of the aphthous lesions in the last three months, diameter, duration, ulcer-free period, location of aphthous lesions, and pain. Pearson's correlation coefficient was used to calculate the correlation between age severity and duration of the disease with quality of life. To compare the average scores of this questionnaire in two genders, an independent t-test was used, and the Mann-Whitney test was used if the data were not normal. Data analysis was done by SPSS ver 25 software. Results: In this study, 251 questionnaires were completed using the census sampling method. Among the study participants, 116 (46.22%) were men and 135 (53.78%) were women. The average total COMDQ score was 43.34±13.78 and no significant difference was observed between men and women in any of the dimensions of quality of life and the total quality of life score, as well as age (P>0.05). The correlation between COMDQ total score and general health (P=0.014) and also in comparison with oral health was significant (P=0.014). Also, the severity of lesions (USS score) (P<0.001), the number of aphthous ulcers in the last three months (P<0.001), duration (P<0.001), ulcer-free period (P<0.001) and a lower score in the subgroup of the location of oral ulcers (P=0.033), there was a significant relationship with the total score of the quality of life questionnaire. Conclusion: Lesions of recurrent aphthous stomatitis are painful and have a long treatment period. In addition, various factors contribute to the occurrence of these lesions, and patients often suffer from them. Therefore, these lesions bother the patients and according to the results of the present study, they affect the quality of life of the patients. Raising awareness about the nature of these lesions and their follow-up should be on the agenda. Also, the mental and psychological aspects of the health of the patients should be taken into consideration in the treatment approaches.   66 76 2024/03/112024/05/52024/04/272023/10/102024/01/62023/11/11 1402/8/20 2024/08/242024/08/132024/07/142024/08/192024/08/212024/08/12 1403/5/22 مائده صالحی Maedeh Salehi دانشیار، گروه بیماری‌های دهان، فک و صورت، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران Salehimade1165@gmail.com علی سلیمانی Ali Soleimani دندانپزشک، ساری، ایران ایران soleimanialii990@gmail.com علی جعفری Ali Jafari دندانپزشک، ساری، ایران ایران alijafari.aj61@gmail.com جمشید یزدانی چراتی Jamshid Yazdani-Charati استاد، گروه آمار زیستی و اپیدمیولوژی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران jamshid.charati@gmail.com طاهره ملانیا Tahereh Molania دانشیار، گروه بیماری‌های دهان، فک و صورت، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران ایران t_molania117@yahoo.com COMDQ quality of life RAS recurrent aphthous stomatitis استوماتیت آفتی راجعه کیفیت زندگی COMDQ Recurrent Aphthous Stomatitis 1. Preeti L, Magesh K, Rajkumar K, Karthik R. Recurrent aphthous stomatitis. J Oral Maxillofac Pathol 2011; 15(3): 252-256.##2. Chavan M, Jain H, Diwan N, Khedkar S, Shete A, Durkar S. Recurrent aphthous stomatitis: a review. J Oral Pathol Med 2012; 41(8): 577-583.##3. Scully C, Gorsky M, Lozada-Nur F. The diagnosis and management of recurrent aphthous stomatitis: a consensus approach. J Am Dent Assoc 2003; 134(2): 200-207.##4. Doddamani LG, Khan M, Gupta N, Vijayalakshmi KR, Nisha Kampasi. Association of Psychological Factors like Stress, Anxiety and Depression in Recurrent Apthous Stomatitis. Int J Oral Health Med Res 2017; 3(5): 18-23.##5. Shirzad A, Bijani A, Mehryari M, Motallebnejad M, Mohsenitavakoli S. Validity and reliability of the persian version of the chronic oral mucosal diseases questionnaire. Caspian J Intern Med 2018; 9(2): 127-133.##6. Riordain RN, Meaney S, McCreary C. Impact of chronic oral mucosal disease on daily life: preliminary observations from a qualitative study. Oral Dis 2011; 17(3): 265-269.##7. Heydarnejad MS, Hassanpour DA, Solati DK. Factors affecting quality of life in cancer patients undergoing chemotherapy. Afr Health Sci 2011; 11(2): 266-270.##8. López-Jornet P, Camacho-Alonso F, Berdugo ML. Measuring the impact of oral mucosa disease on quality of life. Eur J Dermatol 2009; 19(6): 603-606.##9. Hapa A, Aksoy B, Polat M, Aslan U, Atakan N. Does recurrent aphthous stomatitis affect quality of life? A prospective study with 128 patients evaluating different treatment modalities. J Dermatolog Treat 2011; 22(4): 215-220.##10. Kürklü-Gürleyen E, Öğüt-Erişen M, Çakır O, Uysal Ö, Ak G. Quality of life in patients with recurrent aphthous stomatitis treated with a mucoadhesive patch containing citrus essential oil. Patient Prefer Adherence 2016; 10: 967-973.##11. Namrata M, Kumar VJ. Assessment of quality of life in patients with chronic oral mucosal diseases: A questionnaire-based study. Int J Orofac Biol 2017; 1(1): 24-27.##12. Greenberg M, Glick M. Burket's oral medicineDiagnosis and Treatment. 10th ed. hamilton: BC Decker Inc; 2003.##13. Hadian Z, Moghadamnia AA, Kazemi S, Shirzad A. Effect of Omega-3 on Recurrent Aphthous Stomatitis and Improvement Quality of Life. Int J Dent 2021; 2021: 1-9.##14. Tappuni AR, Kovacevic T, Shirlaw PJ, Challacombe SJ. Clinical assessment of disease severity in recurrent aphthous stomatitis. J Oral Pathol Med 2013; 42(8): 635-641.##15. Delgado DA, Lambert BS, Boutris N, McCulloch PC, Robbins AB, Moreno MR, et al. Validation of digital visual analog scale pain scoring with a traditional paper-based visual analog scale in adults. J Am Acad Orthop Surg Glob Res Rev 2018; 2(3): e088.##16. Yang C, Liu L, Shi H, Zhang Y. Psychological problems and quality of life of patients with oral mucosal diseases: a preliminary study in Chinese population. BMC Oral Health 2018; 18(1): 1-7. ##17. Bijina Rajan JA, Shenoy N, Denny C, Ongole R, Binnal A. Assessment of quality of life in patients with chronic oral mucosal diseases: a questionnaire-based study. Perm J 2014; 18(1): e123-e127.##18. Liu L-J, Xiao W, He Q-B, Jiang W-W. Generic and oral quality of life is affected by oral mucosal diseases. BMC Oral health 2012; 12(1): 1-6.##19. de Oliveira LJC, Torriani DD, Correa MB, Peres MA, Peres KG, Matijasevich A, et al. Oral mucosal lesions’ impact on oral health‐related quality of life in preschool children. Community Dent Oral Epidemiol 2015; 43(6): 578-585.##20. Hegarty A, McGrath C, Hodgson T, Porter S. Patient-centred outcome measures in oral medicine: are they valid and reliable?. Int J Oral Maxillofac Surg 2002; 31(6): 670-674. ##21. Riordain RN, McCreary C. The use of quality of life measures in oral medicine: a review of the literature. Oral Dis 2010; 16(5): 419-430.## ##

اولویت‌های آموزشی خود مراقبتی مبتنی بر نیاز سنجی سفیران سلامت خانوار Educational Priorities of Self-Care Based on Needs Assessment of Household Health Ambassadors 1 1 سابقه و هدف: خودمراقبتی به عنوان یک رویکرد اساسی در زمینه تامین، حفظ، و ارتقاء سلامت در افراد، خانواده، و جامعه شناخته شده است. ارائه‌ی آموزش‌های ضروری در زمینه ی خود مراقبتی از جمله وظایف مهم سیستم‌های خدمات بهداشتی اولیه به جامعه از جمله سفیران سلامت خانوار می‌باشد. از طرفی تعیین نیازهای آموزشی خود مراقبتی در هر جامعه باید براساس نیازسنجی آموزشی در همان جامعه باشد. لذا مطالعه‌ی حاضر با هدف تعیین اولویت‌های آموزشی خود مراقبتی با استفاده از نیازسنجی آموزشی سفیران سلامت، انجام پذیرفت. مواد و روش‌ها: مطالعه‌ی حاضر از نوع مطالعات مقطعی (توصیفی- تحلیلی)، است. جامعه مورد پژوهش شامل سفیران سلامت خانوار ساکن در استان‌های گلستان و مازندران بودند. معیارهای ورود شامل سفیران سلامت خانوار بودن، قرار داشتن در بازه سنی 20 تا 60 سال، و داوطلب بودن برای ورود به برنامه در نظر گفته شد. هم‌چنین معیارهای خروج نیز شامل عدم تمایل سفیر سلامت برای مشارکت در ارزیابی قرار داده شد. ابزارهای مطالعه شامل پرسشنامه دموگرافیک و پرسشنامه محقق ساخته "نیازسنجی آموزشی خود مراقبتی" برای سفیران سلامت بود. پرسشنامه‌ی نیازسنجی سفیران سلامت حاصل اولویت‌های آموزشی خود مراقبتی مبتنی بر نظرسنجی عمومی از جامعه بود، که به‌وسیله سفیران سلامت، امتیازدهی شد. آنالیز داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه 20 انجام شد. برای آنالیز داده‌ها از آزمون‌های یو من ویتنی و کروسکال والیس استفاده گردید. یافته‌ها: نتایج مطالعه نشان داد میانگین سن سفیران سلامت شرکت‌کننده در مطالعه برابر با9/64±38/11 سال بود. تعداد 987 نفر (57/8 درصد) از آن‌ها از سفیران سلامت استان گلستان و 721 نفر (42/2 درصد) از آنان از سفیران سلامت استان مازندران بودند. هم‌چنین از نظر جنسیت شرکت‌کنندگان در مطالعه، 1439 نفر (84/3درصد) زن و 269 نفر (15/7 درصد) مرد بودند. نیازسنجی آموزشی نشان داد 10 اولویت برتر از بین موضوعات آموزش خود مراقبتی که توسط سفیران سلامت خانوارها تعیین گردید شامل استرس و اضطراب، تغذیه سالم، مهارت‌های زندگی، مهارت فرزندپروری، بهداشت آب، کم‌ تحرکی، افسردگی، مشکلات اسکلتی، کمبود ویتامین‌ها، و سلامت دهان و دندان بودند. هم‌چنین نشان داده شد که بین زیرگروه‌های مختلف شرکت‌کنندگان همچون جنسیت، محل سکونت، سطح تحصیلات، شغل، و قومیت با اولویت‌های آموزشی خود مراقبتی در سفیران سلامت خانوار از نظر آماری تفاوت معنی‌دار وجود دارد(0/05>P). استنتاج: یافته‌های مطالعه نشان داد که موضوعات حوزه سلامت روان همچون استرس، اضطراب، و افسردگی و هم‌چنین موضوعات مربوط به سبک زندگی افراد نظیر تغذیه سالم، کم تحرکی، و مشکلات اسکلتی جزو اولویت‌های نیازسنجی شده برای آموزش جامعه تعیین گردیدند. با توجه محدودیت در منابع مالی و نیروی انسانی، ضروری است تا آموزش‌های خود مراقبتی بر پایه نیاز سنجی جامعه صورت گیرد؛ چرا که از یک طرف بخش مهمی از نیازهای بهداشتی جامعه پاسخ داده خواهد شد و از طرف دیگر موضوعات آموزشی که دارای اولویت هستند مورد هدف برنامه‌های آموزشی قرار خواهند گرفت.   2 Background and purpose: Self-care is recognized as a fundamental approach in the field of providing, maintaining, and promoting health in individuals, families, and society. Providing essential training in the field of self-care is one of the important tasks of primary health service systems to the community, including household health ambassadors. On the other hand, determining the educational needs of self-care in each society should be based on the educational needs assessment in the same society. Therefore, the present study was conducted to determine the educational priorities of self-care using the educational needs assessment of health ambassadors. Materials and methods: The current study is a cross-sectional study (descriptive-analytical). The research community included household health ambassadors living in the Golestan and Mazandaran provinces. Entry criteria included being family health ambassadors, being between the ages of 20 and 60, and volunteering to enter the program. Also, the exclusion criteria included the health ambassador's unwillingness to participate in the evaluation. The study tools included a demographic questionnaire and a researcher-made questionnaire on "self-care educational needs" for health ambassadors. The health ambassadors' needs assessment questionnaire was the result of self-care educational priorities based on a general survey of the community, which was scored by the health ambassadors. Data analysis was done using SPSS version 20 software. U-Mann-Whitney and Kruskal-Wallis tests were used to analyze the data. Results: Results showed that the average age of health ambassadors participating in the study was 38.11±9.64 years. 987 people (57.8 percent) of them were health ambassadors of Golestan province and 721 people (42.2 percent) of them were health ambassadors of Mazandaran province. Also, concerning the participants' gender, 1439 people (84.3%) were women and 269(15.7%) were men. The educational needs assessment showed the top 10 priorities among self-care education topics determined by household health ambassadors, including stress and anxiety, healthy eating, life skills, parenting skills, water hygiene, inactivity, depression, skeletal problems, and lack of vitamins. , and oral and dental health. It was also shown that there is a statistically significant difference between different subgroups of participants such as gender, place of residence, education level, occupation, and ethnicity with self-care educational priorities in household health ambassadors (P<0.05). Conclusion: The findings of the study showed that mental health issues such as stress, anxiety, and depression, as well as issues related to people's lifestyles, such as healthy eating, inactivity, and skeletal problems, were determined among the needs-based priorities for community education. Due to the limitation in financial and human resources, it is necessary to conduct self-care training based on the needs assessment of the society, because, on the one hand, an important part of the health needs of the society will be answered. On the other hand, the educational subjects that have priority will be the target of educational programs. 77 86 2024/03/112024/05/52024/04/272023/10/102024/01/62023/11/112024/05/29 1403/3/9 2024/08/242024/08/132024/07/142024/08/192024/08/212024/08/122024/08/6 1403/5/16 فاطمه جعفریان Fatemeh Jafarian دانشجوی کارشناسی ارشد آموزش و ارتقاء سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران jafarian.fateme@gmail.com مریم خزائی پول Maryam Khazaee-Pool دانشیار، گروه آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران khazaie_m@yahoo.com سید ابوالحسن نقیبی Seyed Abolhassan Naghibi دانشیار، گروه آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران anaghibi1345@yahoo.com علی اصغر نادی قرا Ali Asghar Nadi Ghara مرکز تحقیقات علوم بهداشتی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران statistic.nadi@gmail.com امیر فقیه Amir Faghih دانشجوی دکتری حرفه ای، کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی گلستان، گرگان، ایران ایران Self-care need assessment health ambassadors health priorities educational priorities خود مراقبتی نیاز سنجی سفیران سلامت اولویت های بهداشتی اولویت های آموزشی 1. Montgomery HE, Haines A, Marlow N, Pearson G, Mythen MG, Grocott M, et al. The future of UK healthcare: problems and potential solutions to a system in crisis. Ann Oncol 2017; 28(8): 1751-1755. ##2. Bell J, Dziekan G, Pollack C, Mahachai V. Self-care in the twenty first century: a vital role for the pharmacist. Adv Ther 2016; 33: 1691-1703.##3. Validabady Z, Lotfi M. The needs of self-care and community mental health education. SJSPH 2022; 20(1): 81-96.##4. World Health Organization. Self-care for health and well-being. 2024. Available from: https://www.who.int/health-topics/self-care#t ab=tab_1. Accessed June 2, 2024.##5. Valizadeh s, Soheili A, Moghbeli G, Aliafsari E. Applicablity of orem’s self-care model in Iran: an integrated review. Nursing Midwifery J 2017; 15(4): 313-328.##6. Jahanpeyma P, Akbari M. The effect of Orem's self-care education on interdialytic weight and blood pressure changes in hemodialysis patients. Int J Med Res Health Sci 2016; 5(7): 294-299.##7. Zareipour M, Jadgal M, Movahed E. Health ambassadors role in self-care during COVID-19 in Iran. J Miltry Med 2020; 22(6): 672-674 (Persian).##8. Fallah M, Barkhordari-Sharifabad M, Nasiriani K. Effect of mindfulness-based self-care education on the quality of female nurses’ life. Avicenna J Nursing Midwifery Care 2022; 30(3): 181-190.##9. Smelser NJ, Baltes PB. International encyclopedia of the social & behavioral sciences. 1st ed. Amsterdam: Elsevier; 2001.##10. Glanz K, Rimer BK, Lewis FM. Health Behavior and Health Education: Theory, Research, and Practice. 3rd ed. Mumbai: Medknow; 2004.##11. Gharibi F, Kokhaei P, Kassaeian SS, Kahouei M, Moshiri E. The Impact of “Each Home as a Health Post” Program on Community Self-care Based on a Knowledge, Attitudes, and Practice Survey: A Study Protocol. Journal of Rehabilitation and Health Studies, 2022, 9.2.##12. Golestan University of medical sciences; Health Deputy. Vebda.gums.ac.ir. https://gou ms.ac.ir//page_arch.php?slc_lang=fa&sid=70##13. Solhi M, Hazrati S, Shabani M, Nejaddadgar N. Use of PRECEDE model for self-care educational need assessment among diabetic patients. J Diabetes Nurs 2017; 5(4): 295-306 (Persian).##14. Shakiba E, Shahabadi S, Marzbani B, Barkhordar Poor Eayvazi N. The effect of self-care training for health ambassadors on the number of doctor appointment due to the treatment of minor ailments. Iran J Health Educ Health Promot 2021; 9(1): 68-79 (Persian).##15. Rahmati M, Malekian F, Kaviani E. Needs assessment and presentation of a comprehensive model of mental and social health education for the families of Kermanshah prison staff. Islamic-Iran Family Stud J 2022; 2(1): 17-39 (Persian).##16. Farhadian A, Khorsandi M, Shamsi M, Almasi Hashiani A. The effect of health education based on the health belief model on influenza preventive behaviors in family health delegates in Bakhrez city. Daneshvar Med 2021; 29(5): 83-92 (Persian).##17. Motlagh ME, Rejaei L, Jonidi-Jafari A, Ardalan G, Dorouzi J, Sartipizadeh M, et al. Priorities in health education needs of youth based on needs assessment and stakeholder involvement, in areas covered by the health departments of Iran university of medical sciences. J Educ Community Health 2016; 3(1): 51-57 (Persian).##18. i Y, Cao J, Lin H, Li D, Wang Y, He J. Community health needs assessment with precede-proceed model: a mixed methods study. BMC Health Serv Res 2009; 9: 1-14.##19. Rahimi-Movaghar A, Amin-Esmaeili M, Hefazi M, Rafiey H, Shariat S V, Sharifi V, et al. National priority setting for mental health in Iran. IJPCP 2014; 20(3): 189-200.##20. Mokhtari M, Banaye Jeddi M, Majidi A, Jafari Khoenagh A, Holakoi Naeeni K. Community Assessment For Identification and Prioritization of Problems to Establish Health Promotion Operational Plans. J Res Health 2013; 3(1): 295-302.##21. Archer N, Martin K, Johnston L. Oral health ambassador scheme: training needs analysis in the community setting. Br Dent J 2022: 1-5.## ##

بررسی اثر مواد مختلف پوشش پالپی بر ترشح اینترلوکین-۶ از سلول‌های بنیادی پالپ دندان انسان: یک مطالعه آزمایشگاهی Evaluation of the effect of different pulp capping materials on the secretion of Interleukin-6 from human dental pulp stem cells: an in vitro study 1 1 سابقه و هدف: درمان‌های رژنراتیو در اندودانتیکس، درمان‌‌هایی بیولوژیک به منظور مدیریت دندان‌‌های نابالغ، حذف بافت ملتهب و نکروتیک و ایجاد محیط مناسب برای ترمیم بافت هستند. در این درمان‌‌ها موادی با خاصیت ترمیم‌کنندگی پالپ دندان وعاج روی بافت پالپی قرار داده می‌‌شوند. اینترلوکین-۶ یکی از سایتوکاین‌‌هایی است که در پاسخ به بسیاری از فعالیت‌های ایمنی بدن ترشح می‌‌شود و مطالعات نقش حیاتی آن را در القای مینرالیزاسیون و تشکیل بافت‌‌های سخت نشان داده‌‌اند. امروزه سمان‌‌های کلسیم سیلیکاتی به دلیل زیست سازگاری و القای ساخت بافت سخت بالا به‌طور گسترده‌‌‌ای در دندانپزشکی استفاده می‌‌شوند. با توجه به نقش IL-6 در تنظیم سلول‌‌های بنیادی، این مطالعه با هدف مقایسه اثر سمان‌‌های CEM cement، Biodentine، TheraCal LC و MTA بر میزان ترشح IL-6 توسط سلول‌‌های بنیادی پالپ دندان، انجام پذیرفت. مواد و روش‌ها: در این مطالعه آزمایشگاهی از ۴ سمان به عنوان گروه‌‌های اصلی و ۱ گروه کنترل که حاوی محیط کشت فاقد سمان بود، استفاده شده است. دیسک‌‌ها تحت شرایط استریل در پلیت‌‌های شش خانه‌‌ای به قطر ۳۵ میلی‌متر و ارتفاع ۲ میلی‌متر تهیه شدند و به آن‌‌ها زمان داده شد تا به‌مدت ۴۸ ساعت ست شوند. سلول‌های بنیادی پالپ انسان از مرکز منابع زیستی ایران تهیه شدند و در محیط کشت حاوی DMEM با ۱۵ درصد FBS و ۱ درصد پنی‌سیلین- استرپتومایسین (۱۰۰۰۰ واحد/ میلی‌لیتر) به‌عنوان آنتی‌بیوتیک کشت شدند. سلول‌های بنیادی پالپ در پاساژ ۵-۳ برای آزمایش‌ها مورد استفاده قرار گرفتند. دیسک‌‌هایی از هر سمان تحت شرایط استریل و براساس دستورالعمل کارخانه سازنده تهیه شدند. به منظور تهیه عصاره هر سمان، محیط کشت سلولی DMEM به مدت 24 ساعت با این دیسک‌ها مجاورت داده شدند. سپس سلول‌های بنیادی پالپ دندان انسانhDPSCs  به مدت ۷۲ ساعت در مجاورت عصاره دیسک‌‌ها کشت داده شدند. پس از آن، این عصاره جمع‌آوری شد و میزان ترشح IL-6 در آن به روش ELISA اندازه‌گیری شد. آزمایش‌ها ۳ بار تکرار شدند. سپس داده‌‌های به‌دست آمده وارد نرم‌‌افزار SPSS16 شدند و با استفاده از آنالیز واریانس و آزمون کروسکال والیس مورد آنالیز قرار گرفتند. یافته‌ها: نتایج نشان داد که بیش‌ترین میزان ترشح IL-6 توسط سلول‌ها به‌ترتیب در حضور TheraCal LC، Biodentine و CEM بود؛ اما اختلاف معنی‌داری بین گروه‌ها مشاهده نشد. میانگین میزان ترشح IL-6 در حضور MTA از سایر گروه‌‌ها کم‌تر بود و این اختلاف معنی‌دار بود (0/01P<). استنتاج: نتایج حاصل از مطالعه حاضر نشان‌دهنده میزان پایین‌تر ترشح سایتوکاین IL-6 توسط سلول‌های بنیادی پالپی در حضور MTA در مقایسه با سمان‌های TheraCal، CEM، Biodentine بود. با توجه به نقشی که IL-6 در فعالیت‌های استئوژنیک و ادونتوژنیک می‌تواند داشته باشد، نتایج این مطالعه در پایه‌گذاری اطلاعاتی در زمینه معرفی مناسب‌ترین سمان‌ها برای اقدامات کلینیکی می‌تواند مفید باشد.   2 Background and purpose: Regenerative treatments in endodontics are biological treatments to manage immature teeth, remove inflamed and necrotic tissue, and create a suitable environment for tissue repair. In these treatments, substances with reparative properties of dental pulp and dentin are placed on the pulpal tissue. Interleukin-6 is one of the cytokines secreted in response to various immune activities of the body and studies have demonstrated its vital role in mineralization induction and hard tissue formation. Recently, calcium silicate-based materials have been widely implemented in dentistry due to their great biocompatibility and hard tissue formation induction. Considering the role of IL-6 in the regulation of stem cells, the purpose of this study is to compare the effect of CEM cement, Biodentine, TheraCal LC, and MTA on the level of IL-6 secretion by dental pulp stem cells. Materials and methods: In this laboratory study, 4 types of cement were used as the main groups, and 1 control group contained culture medium without cement. Discs were prepared under sterile conditions in six-well plates with a diameter of 35 mm and a height of 2 mm and they were given time to set for 48 hours. Human pulp stem cells were obtained from Iran's Center for Biological Resources and cultured in a culture medium containing DMEM with 15% FBS and 1% penicillin-streptomycin (10,000 units/ml) as antibiotics. Pulp stem cells at passages 3-5 were used for experiments. Discs of each cement were prepared under sterile conditions and according to the manufacturer's instructions. To prepare the extract of each cement, the DMEM cell culture medium was placed near these discs for 24 hours. Then, human dental pulp stem cells (hDPSCs) were cultured in the vicinity of the disc extract for 72 hours. After that, this extract was collected and the level of IL-6 secretion in it was measured by the ELISA method. The experiments were repeated 3 times. Then the obtained data were entered into SPSS 16 software and analyzed using analysis of variance and the Kruskal-Wallis test. Results: The results showed that the highest level of IL-6 secretion by cells was in the presence of TheraCal LC, Biodentine, and CEM, respectively; But there was no significant difference between the groups. The average level of IL-6 secretion in the presence of MTA was lower than in other groups and this difference was significant (P<0.01). Conclusion: The results of the present study showed a lower level of IL-6 cytokine secretion by pulpal stem cells in the presence of MTA compared to TheraCal, CEM, and Biodentine types of cement. Considering the role that IL-6 can have in osteogenic and odontogenic activities, the results of this study can be useful in establishing information in the field of introducing the most suitable cements for clinical procedures.   87 93 2024/03/112024/05/52024/04/272023/10/102024/01/62023/11/112024/05/292023/12/9 1402/9/18 2024/08/242024/08/132024/07/142024/08/192024/08/212024/08/122024/08/62024/08/21 1403/5/31 نغمه احمدیان کیا Naghmeh Ahmadiankia دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شاهرود، شاهرود، ایران ایران ahmadiankia@gmail.com آناهیتا لطفی زاده Anahita Lotfizadeh دندانپزشک، ساری، مازندران، ایران ایران anahitalotfizadeh@gmail.com مهدی باقری Mehdi Bagheri بخش ارتقای پژوهش بالینی، بیمارستان امام حسین، دانشگاه علوم پزشکی شاهرود، شاهرود، ایران ایران bagherimehdi60@yahoo.com مژگان فضلی Mozhgan Fazli دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شاهرود، شاهرود، ایران ایران fazlimozhgan@yahoo.com سلما امیدی Salma Omidi استادیار، گروه اندو، مرکز تحقیقات دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران Somidi@mazums.ac.ir Biodentine CEM cement Interleukin-6 MTA TheraCal LC Vital Pulp Therapy Biodentine CEM cement اینترلوکین-۶ MTA TheraCal LC Vital Pulp Therapy 1. Christie B, Musri N, Djustiana N, Takarini V, Tuygunov N, Zakaria M, et al. Advances and challenges in regenerative dentistry: a systematic review of calcium phosphate and silicate-based materials on human dental pulp stem cells. Mater Today Bio 2023; 23: 100815. ##2. Shokrzadeh M, Motafeghi FS, Lotfizadeh A, Ghorbani M, Haddadi Kohsar A. Cytotoxicity and Mineralization Activity of Calcium Silicate-Based Root Canal Sealers Compared to Conventional Resin-Based Sealer in Human Gingival Fibroblast Cells. Int J Dent 2023; 2023: 4376579.##3. Akhlaghi N, Khademi A. Outcomes of vital pulp therapy in permanent teeth with different medicaments based on review of the literature. Dent Res J (Isfahan) 2015; 12(5): 406-417.##4. Omidi S, Bagheri M, Fazli M, Ahmadiankia N. The effect of different pulp-capping materials on proliferation, migration and cytokine secretion of human dental pulp stem cells. Iran J Basic Med Sci 2020; 23(6): 768-775.##5. Hunter CA, Jones SA. IL-6 as a keystone cytokine in health and disease. Erratum in: Nat Immunol 2015; 16(5): 448-457. ##6. Nowwarote N, Sukarawan W, Kanjana K, Pavasant P, Fournier BP, Osathanon T. Interleukin 6 promotes an in vitro mineral deposition by stem cells isolated from human exfoliated deciduous teeth. R Soc Open Sci 2018; 5(10): 180864.##7. Parirokh M, Torabinejad M. Mineral trioxide aggregate: a comprehensive literature review— part I: chemical, physical, and antibacterial properties. J Endod 2010; 36(1): 16-27.##8. Cao Y, Bogen G, Lim J, Shon W-J, Kang MK. Bioceramic materials and the changing concepts in vital pulp therapy. J Calif Dent Assoc 2016; 44(5): 279-290. ##9. uo Z, Li D, Kohli MR, Yu Q, Kim S, He W-x. Effect of Biodentine™ on the proliferation, migration and adhesion of human dental pulp stem cells. J Dent 2014; 42(4): 490-497.##10. Saberi E, Farhad-Mollashahi N, Sargolzaei Aval F, Saberi M. Proliferation, odontogenic/osteogenic differentiation, and cytokine production by human stem cells of the apical papilla induced by biomaterials: a comparative study. Clin Cosmet Investig Dent 2019: 181-193.##11. Arandi NZ, Rabi T. TheraCal LC: From Biochemical and Bioactive Properties to Clinical Applications. Int J Dent 2018; 2018: 3484653.##12. Asgary S, Nazarian H, Khojasteh A, Shokouhinejad N. Gene expression and cytokine release during odontogenic differentiation of human dental pulp stem cells induced by 2 endodontic biomaterials. J Endod 2014; 40(3): 387-392. ##13. Beegum MF, George S, Anandaraj S, Issac JS, Khan SN, Habibullah MA. Comparative evaluation of diffused calcium and hydroxyl ion release from three different Indirect pulp capping agents in permanent teeth–An in vitro study. The Saudi Dental Journal 2021; 33(8): 1149-1153.##14. Guidance Document on Using In Vitro Data to Estimate In Vivo Starting Doses for Acute Toxicity. NIH Publication. 2001; Available from: https://ntp.niehs.nih.gov/sites/default/files/ iccvam/docs/acutetox_docs/guidance0801/iv_guide.pdf.##15. Gaudin A, Tolar M, Peters OA. Cytokine production and cytotoxicity of calcium silicate–based sealers in 2-and 3-dimensional cell culture models. J Endod 2020; 46(6): 818-826.##16. Chung M, Lee S, Chen D, Kim U, Kim Y, Kim S, et al. Effects of different calcium silicate cements on the inflammatory response and odontogenic differentiation of lipopolysaccharide-stimulated human dental pulp stem cells. Materials 2019; 12(8): 1259.##17. Omidi S, Bagheri M, Fazli M, Ahmadiankia N. Effects of Two Calcium Silicate Cements on Transforming Growth Factor-β1 Secretion from Human Dental Pulp Stem Cells. Iran Endod J 2018; 13(4): 522. ##18. Hosseini E, Lomee M, Charati JY, Hosseinnataj A, Omidi S. Comparative Evaluation of Cytotoxicity of Fluoride Varnish as Root Canal Sealer against L929 Mouse Fibroblasts with Conventional Endodontic Sealers. J Dent Materials Techniq 2021; 10(3): 133-141.##19. Javidi M, Zarei M, Omidi S, Ghorbani A, Gharechahi M, Rad MS. Cytotoxicity of a new nano zinc-oxide eugenol sealer on murine fibroblasts. Iran Endod J 2015; 10(4): 231-235.##20. Sonmez Kaplan S, Sazak Ovecoglu H, Genc D, Akkoc T. TNF-α, IL-1B and IL-6 affect the differentiation ability of dental pulp stem cells. BMC Oral Health 2023; 23(1): 555.##21. Liu B, Li J, Chen B, Shuai Y, He X, Liu K, et al. Dental pulp stem cells induce anti-inflammatory phenotypic transformation of macrophages to enhance osteogenic potential via IL-6/GP130/STAT3 signaling. Ann Transl Med 2023; 11(2): 90. ##22. Sanz JL, Forner L, Almudéver A, Guerrero-Gironés J, Llena C. Viability and stimulation of human stem cells from the apical papilla (hscaps) induced by silicate-based materials for their potential use in regenerative endodontics: A systematic review. Materials 2020; 13(4): 974.##23. Peters OA, Galicia J, Arias A, Tolar M, Ng E, Shin S. Effects of two calcium silicate cements on cell viability, angiogenic growth factor release and related gene expression in stem cells from the apical papilla. Int Endod J 2016; 49(12): 1132-1140. ##24. Chang S-W, Bae W-J, Yi J-K, Lee S, Lee D-W, Kum K-Y, et al. Odontoblastic differentiation, inflammatory response, and angiogenic potential of 4 calcium silicate–based cements: Micromega MTA, ProRoot MTA, RetroMTA, and experimental calcium silicate cement. J Endod 2015; 41(9): 1524-1529.## ##

رابطه بین اختلالات خواب، افسردگی و اضطراب با شدت علائم وسواسی- جبری در بیماران مبتلا به OCD The Relationship between Sleep Disorders, Anxiety, and Depression with Obsessive-Compulsive Severity of Symptoms in Patients with OCD 1 1 سابقه و هدف: همراهی اختلالات خواب همچون بیخوابی، تاخیر فاز خواب و بیداری و نیز اضطراب و افسردگی با اختلال وسواسی جبری(OCD) در بیماران مبتلا به OCD شایع هستند. با این حال پژوهش چندانی در مورد رابطه اختلالات خواب با شدت علائم در بیماران وسواسی جبری صورت نگرفته است. مقاله حاضر فراوانی و رابطه بین اختلالات خواب، افسردگی، اضطراب را با شدت علائم وسواسی- جبری در بیماران مبتلا به OCD را مورد بررسی قرار داده است. مواد و روش‌ها: در این مطالعه مقطعی از روش نمونه‌گیری در دسترس استفاده شد. شرکت‌کنندگان در مطالعه از مراجعه‌کنندگان به درمانگاه یک بیمارستان روانپزشکی و درمانگاه روانپزشکی یک مجتمع درمانگاهی در شهر ساری بودند. تشخیص اختلال وسواسی جبری شرکت‏کنندگان توسط روان‏پزشک و بر مبنای معیارهای تشخیصی DSM-5 تایید شده بود. 88 بیمار پس از کسب رضایت آگاهانه در مطالعه شرکت کردند. از آن‌ها خواسته شد پرسشنامه‏های دموگرافیک، شدت علائم وسواسی جبری یال بران(Y-BOCS)، پرسشنامه صبحگاهی شبانگاهی(MEQ)، مقیاس خواب آلودگی اپورث(ESS)، شاخص شدت بیخوابی(ISI)، شاخص افسردگی WHO-5 و اختلال اضطراب فراگیر-7 (GAD-7) را تکمیل کنند. تجزیه و تحلیل داده‏ها با نرم‏افزار SPSS نسخه 20 صورت گرفت. یافته‌ها: از مجموع 88 بیمار، 65 نفر (73/86 درصد) زن و 23 نفر (26/14 درصد) مرد، 71/59 درصد متاهل، 95/57 درصد زیردیپلم و94/22 درصد بدون سابقه مصرف مواد بودند. میانگین سنی بیماران 51/11±44/48 سال بود. طول مدت ابتلا به OCD 11/28±14/60 سال بود. از نظر شدت علائم OCD 1/1 درصد بسیار خفیف، 19/32 درصد نسبتا خفیف، 42/45درصد متوسط و137/50 درصد شدید بودند. در نوع زمانبندی خواب 17/03 درصد متمایل به شامگاهی و شامگاهی بودند. 4 بیمار (4/62درصد) پرخوابی روزانه داشتند. هم‌چنین 52 بیمار (61/90 درصد) درجاتی از بیخوابی داشتند. از نظر شدت بیخوابی 23/86 درصد خفیف، 28/40درصد متوسط و6/81 درصد شدید بودند. فراوانی افسردگی 68 درصد و اضطراب 79 درصد بود. بین شدت اختلال وسواسی جبری با پرخوابی، الگوی شبانگاهی، اضطراب و افسردگی ارتباط آماری معنادری یافت نشد، اما بی‏خوابی (046/0 =P) و مدت بیماری(0/004 =P) با آن ارتباط داشتند. ضریب همبستگی پیرسون بین سن، مدت ابتلا به اختلال وسواسی جبری با شدت علائم وسواسی به‌ترتیب 169/0 (0/116=P) و 0/377 (0/001 =P) بود. ضریب همبستگی اسپیرمن بین شدت علائم وسواسی جبری با افسردگی و اضطراب به ترتیب 0/090 (0/403=P) و 0/044 (0/685=P) بود. میانگین شدت علائم وسواسی جبری در زنان 7/87±23/48 و در مردان 5/88±20/04 بود و تفاوت معنی‌داری در دو جنس دیده نشد (0/060=P). در رگرسیون خطی دو عامل تاثیرگذار بر شدت علائم وسواسی جبری، مدت بیماری و شدت بیخوابی بودند. استنتاج: با توجه به فراوانی بالاتر بیخوابی در بیماران مبتلا به اختلال وسواسی جبری نسبت به جمعیت عادی و نقش آن در شدت علائم اختلال وسواسی جبری، لازم است بیماران مبتلا به اختلال وسواسی جبری از نظر بیخوابی مورد بررسی قرار گیرند. هم‌چنین بیماران مبتلا به OCD با سن بالاتر باید از نظر شدت علائم وسواسی جبری مورد بررسی دقیق‌تر قرار گیرند.   2 Background and purpose: Accompanying sleep disorders such as insomnia, delayed sleep, and wakefulness, as well as anxiety and depression with obsessive-compulsive disorder, are common in patients with OCD. However, not much research has been done on the relationship between sleep disorders and the severity of symptoms in patients with OCD. This article examines the frequency and relationship between sleep disorders, depression, anxiety, and the severity of obsessive-compulsive symptoms in patients with OCD. Materials and methods: Convenience sampling was used in this cross-sectional research. The participants in the study were those who were referred to the clinic of a psychiatric hospital and the central clinic complex in Sari. Obsessive-compulsive disorder diagnosis of the participants was confirmed by a psychiatrist based on DSM-5 diagnostic criteria. Eighty-eight patients participated in the study after obtaining informed consent. Demographic questionnaires, Yale-Brown Obsessive-Compulsive Scale (Y-BOCS), morning-evening questionnaire (MEQ), Epworth Sleepiness Scale (ESS), Insomnia Severity Index (ISI), WHO-5 well-being (Depression) Index, and Generalized Anxiety Disorder-7 (GAD-7). Data analysis was done with SPSS version 20 software. Results: Out of 88 patients, 65 (73.86%) were women 23 (26.14%) were men, 71.59% were married, 57.95% had under diploma degree, and 94.22% had no history of drug use. The average age of the patients was 44.48 ± 11.51 years. The duration of OCD was 11.28±14.60 years In terms of the severity of OCD symptoms, 1.1% was very mild, 19.32% was relatively mild, 42.45% was moderate, and 37.50% was severe. In the type of sleep schedule, 17.03% were inclined to evening or relative evening type. Four patients (4.62%) had daytime sleepiness. Also, 52 patients (61.90%) had some degree of insomnia. In terms of the severity of insomnia, 23.86% were mild, 28.40% were moderate and 6.81% were severe. The frequency of depression was 68% and anxiety was 79%. No statistically significant relationship was found between the severity of obsessive-compulsive disorder and hypersomnia, evening chronotype, anxiety, and depression. But insomnia (P= 0.046) and duration of illness (P= 0.004) were related to it. The Pearson correlation coefficient between age, duration of obsessive-compulsive disorder, and severity of obsessive-compulsive symptoms was 0.169 (P= 0.116) and 0.377 (P=0.001), respectively. Spearman's correlation coefficient between the severity of obsessive-compulsive symptoms with depression and anxiety was 0.090 (P=0.403) and 0.044 (P=0.685), respectively. The average severity of obsessive-compulsive symptoms was 23.48±7.87 in women and 20.04±5.88 in men, and no significant difference was seen in both sexes (P=0.060). In linear regression, the two factors affecting the severity of obsessive-compulsive symptoms were the duration of the illness and the severity of insomnia. Conclusion: Considering the higher frequency of insomnia in patients with obsessive-compulsive disorder compared to the normal population and its role in the severity of obsessive-compulsive disorder symptoms, it is necessary to examine patients with obsessive-compulsive disorder in terms of insomnia. Also, older OCD patients should be examined more carefully in terms of the severity of obsessive-compulsive symptoms.   94 99 2024/03/112024/05/52024/04/272023/10/102024/01/62023/11/112024/05/292023/12/92023/07/2 1402/4/11 2024/08/242024/08/132024/07/142024/08/192024/08/212024/08/122024/08/62024/08/212024/08/13 1403/5/23 جواد ستاره Javad Setareh مرکز تحقیقات روان‌پزشکی و علوم رفتاری، پژوهشکده اعتیاد، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران javad.setareh47@gmail.com زهره نجاتی Zohre Nejati روانپزشک، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران zohre.nejati2018@gmail.com عباس مسعود زاده Abbas Masoudzadeh مرکز تحقیقات روان‌پزشکی و علوم رفتاری، پژوهشکده اعتیاد، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران abbas.masoudzadeh@gmail.com علی اصغر نادی قرا Aliasghar Nadi Ghara استادیار، مرکز تحقیقات علوم بهداشتی، پژوهشکده اعتیاد، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران obsessive-compulsive disorder hypersomnia insomnia delayed sleep-wake phase disorder anxiety and depression اختلال وسواسی جبری پرخوابی بیخوابی اختلال تاخیر فاز خواب- بیداری اضطراب افسردگی 1. Carmi L, Brakoulias V, Arush OB, Cohen H, Zohar J. A prospective clinical cohort-based study of the prevalence of OCD, obsessive compulsive and related disorders, and tics in families of patients with OCD. BMC Psychiatry 2022; 22(1): 190.##2. Litvin B, Sardana S, Riemann BC, Verdeli H, McNally RJ. A network examination of symptoms of obsessive-compulsive disorder and sleep disturbances. Journal of Obsessive-Compulsive and Related Disorders 2022; 35(11): 100755.##3. Setareh J, Nikkhah F, Moosazadeh M, Baharloo S. Investigating the Effect of Gender and Personality Traits on Chronotype, and the Effect of Chronotype on Quality of Life in Students. J Mazandaran Univ Med Sci 2023;33(1):234-247.(persian)##4. Segalàs C, Labad J, Salvat-Pujol N, Real E, Alonso P, Bertolín S, etal. Sleep disturbances in obsessive-compulsive disorder: influence of depression symptoms and trait anxiety. BMC Psychiatry 2021;21(1):42.##5. Sevilla-Cermeño L, Isomura K, Larsson H, Åkerstedt T, Vilaplana-Pérez A, Lahera G, et al. Insomnia in obsessive-compulsive disorder: a Swedish population-based cohort study. J Affect Disord 2020; 266: 413-416. ##6. Robinson D, Walsleben J, Pollack S, Lerner G. Nocturnal polysomnography in obsessive–compulsive disorder. Psychiatry Res 1998; 80(3): 257-263. ##7. Turner J, Drummond LM, Mukhopadhyay S, Ghodse H, White S, Pillay A, et al. A prospective study of delayed sleep phase syndrome in patients with severe resistant obsessive-compulsive disorder. World Psychiatry 2007; 6(2): 108-111. ##8. Torresan RC, Ramos-Cerqueira ATA, Shavitt RG, do Rosário MC, de Mathis MA, Miguel EC, et al. Symptom dimensions, clinical course and comorbidity in men and women with obsessive-compulsive disorder. Psychiatry Res 2013; 209(2): 186-195. ##9. Mohammadi MR, Ghanizadeh A, Moini R. Lifetime comorbidity of obsessive–compulsive disorder with psychiatric disorders in a community sample. Depress Anxiety 2007; 24(8): 602-607. ##10. Sharma P, Rosário MC, Ferrão YA, Albertella L, Miguel EC, Fontenelle LF. The impact of generalized anxiety disorder in obsessive-compulsive disorder patients. Psychiatry Research 2021; 300: 113898##11. Nordahl H, Havnen A, Hansen B, Öst LG, Kvale G. Sleep disturbances in treatment-seeking OCD‐patients: Changes after concentrated exposure treatment. Scand J Psychol 2018; 59(2): 186-191.##12. Hayley S. Hindsight effects in dollar-weighted returns. Journal of Financial and Quantitative Analysis 2014; 49(1): 249-269.##13. Coles M, Schubert J, Stewart E, Sharkey K, Deak M. Sleep duration and timing in obsessive-compulsive disorder (OCD): evidence for circadian phase delay. Sleep Med 2020; 72: 111-117.##14. Cox RC, Tuck B, Olatunji BO. The role of eveningness in obsessive-compulsive symptoms: cross-sectional and prospective approaches. J Affect Disord 2018; 235: 448-455.##15. Segalàs C, Labad J, Salvat-Pujol N, Real E, Alonso P, Bertolín S, etal. Sleep disturbances in obsessive-compulsive disorder: influence of depression symptoms and trait anxiety. BMC Psychiatry 2021; 21(1): 42.##16. Zardi Nahr M, Abdi R. The role of chronotype (morning-evening) in predicting depression and suicidal ideation. Journal of Research in Psychopathology 2022; 3(7): 10-16.##17. Visser HA, Van Oppen P, Van Megen HJ, Eikelenboom M, Van Balkom AJ. Obsessive-compulsive disorder; chronic versus non-chronic symptoms. J Affect Disord 2014; 152: 169-174.##18. Skoog G, Skoog I. A 40-year follow-up of patients with obsessive-compulsive disorder. Arch Gen Psychiatry 1999; 56(2): 121-127.## ##

بررسی فون و زیستگاه‌های لاروی کولیسیده در شهرستان شوشتر، جنوب غربی ایران Funa Study and Larval Habitats of Culicidae in Shushtar County, Southwest Iran 1 1 سابقه و هدف: پشه‌های کولیسیده از نظر انتقال بیماری‌هایی مانند مالاریا و بیماری‌های آربوویروسی مثل آنسفالیت ژاپنی، ویروس زیکا، چیکونگونیا، تب دنگی، تب زرد، تب نیل غربی اهمیت دارند. عوامل مختلفی مانند عوامل فیزیکی- شیمیایی، شرایط آب و هوایی، پوشش گیاهی و فعالیت‌های انسانی بر فراوانی و پراکندگی گونه‌های مختلف پشه تأثیر می‌گذارند. ویژگی‌های زیستگاه‌های لاروی از عوامل موثر بر جمعیت، تنوع و تعیین مکان‌های تولید مثل ترجیحی گونه‌ها می‌باشد. لذا بررسی تنوع گونه‌ای کولیسیده و زیستگاه‌های لاروی آن‌ها در شهرستان شوشتر، استان خوزستان(جنوب غربی ایران)، مورد بررسی قرار گرفت. مواد و روش‌ها: این مطالعه مقطعی در شهرستان شوشتر از بخش‌های مرکزی، میان آب و شعیبیه، در سال 1400 انجام شد. لاروها با استفاده از روش ملاقه‌زنی از لانه‌های لاروی در مناطق نمونه‌گیری شامل نورمحمدی، کنارپیر، ساحلی، ابوگروا و پیردالو در دو فصل بهار و تابستان، جمع‌آوری و در محلول لاکتوفنل نگهداری شدند. سپس از نمونه‌ها با استفاده از لیکیدوفور لام میکروسکوپی تهیه گردید که با کلیدهای تشخیصی معتبر شناسایی شدند. مشخصات لانه‌های لاروی مانند نوع زیستگاه، وضعیت آب، پوشش گیاهی، نوع بستر، کیفیت آب و وضعیت نور نیز ثبت شد. برای آنالیز داده‌ها و تعیین ارتباط بین فراوانی و ویژگی‌های زیستگاه‌های لاروی، از نرم‌افزار SPSS نسخه16 و آزمون آماری کای اسکوئر استفاده شد. متغیرهای‌کیفی نیز به صورت تعداد (درصد) گزارش شد. نقشه‌های فراوانی و پراکندگی نمونه‌ها با استفاده از نرم‌افزار Arc GIS نسخه 10/5 تهیه گردید. یافته‌ها: در این مطالعه در مجموع 527 لارو شناسایی شد که شامل پنج‌گونه آنوفل استفنسی، کولکس پوسیلوس، کولکس سینایتیکوس، کولکس تیلری و کولکس پرگزیگوس بود. آنوفل استفنسی با کم‌ترین فراوانی(8/48 درصد) فقط از منطقه ساحلی گزارش شد. این‌گونه از زیستگاه‌های موقت، ساکن، بدون پوشش گیاهی، بستر گل و لای، آب کدر، آفتابی و طبیعی جمع‌آوری شد. کولکس تیلری، یکی از ناقلین مهم بیماری‌های آربوویروسی در زیستگاه‌های موقت و طبیعی، آب‌های ساکن و بدون پوشش گیاهی، آب‌های کدر و آفتابی مشاهده گردید. در پیردالو و ابوگروا فقط کولکس پوسیلوس مشاهده شد. با بررسی زیستگاه‌های لاروی کولیسیده‌ها در شهرستان شوشتر، کولکس پوسیلوس به‌عنوان فراوان‌ترین گونه صید شده، از زیستگاه موقت (82/7 درصد)، آب‌های ساکن (73/6 درصد)، بستر گل ولای (100 درصد)، آب‌های کدر (78/6 درصد)، طبیعی (95 درصد) و آفتابی (82/7 درصد) بود. هم‌چنین فراوانی لاروهای صید شده در زیستگاه‌های موقت، در آب‌های ساکن، در نواحی دارای پوشش گیاهی و نیز در زیستگاه‌های دارای بسترگل ولای، آب‌های کدر و نواحی آفتابی بیش‌تر بود که این تفاوت‌ها از نظر آماری معنی‌دار بودند (0/0001>P). استنتاج: در این مطالعه کولکس پوسیلوس فراوان‌ترین گونه جمع‌آوری شده بود، در حالی‌که آنوفل استفنسی کم‌ترین فراوانی را در بین نمونه‌های صید شده داشت. بین فراوانی این گونه و نوع زیستگاه، جریان آب، پوشش گیاهی، کیفیت آب و وضعیت نور اختلاف معنی‌داری مشاهده گردید. با انجام مطالعات جامع‌تر در این زمینه و به‌ویژه در خصوص نقش احتمالی گونه‌های مختلف کولیسیده، می‌توان به رفع معضلات بهداشتی و پزشکی انسان و دامپزشکی در آینده کمک کرد. 2 Background and purpose: Culicidae plays a crucial role in the spread of diseases like Malaria and arboviral diseases such as Japanese Encephalitis, Zika virus, Chikungunya, Dengue fever, Yellow fever, and West Nile fever. Different mosquito species have different abundance and distribution due to a variety of factors, such as physicochemical factors, weather conditions, vegetation, and human activities. The characteristics of larval habitats are among the factors affecting the population, and diversity, and determining the preferred breeding places of the species. For this reason, a study was conducted to examine the species diversity of Culicidae and their larval habitats in Shushtar County. Materials and methods: This cross-sectional study was conducted in Shushtar County from the central, Mian Ab and Shuaibiya districts, 2021. Larvae were collected from the breeding places in the sampling areas including Noormohammadi, Konarpir, Saheli, Abu Gerva, and Pirdalu by using the dipping technique in spring and summer and kept in lactophenol solution. Then, a microscopic slide was prepared from the samples using licidophor, which were identified with valid diagnostic keys. Characteristics of larval habitat such as habitat type, water condition, vegetation, substrate type, water quality, and light condition were also recorded. To analyze the data and determine the relationship between the frequency and characteristics of larval habitats, SPSS version 16 software and a chi-square statistical test were used. Qualitative variables were also reported as numbers (percentages). Abundance and distribution maps of samples were prepared using ArcGIS software version 10.5. Results: In this study, a total of 527 larvae were identified, including five species of Anopheles stephensi, Culex pusillus, and Cx. sinaiticus, Cx. theileri and, Cx. Perexiguus. Anopheles stephensi with the lowest frequency (8.48%) was reported only from the Saheli area. This species was collected from temporary, stationary, without vegetation, mud substrate, cloudy water, sunny, and natural habitats. Culex theileri, one of the important vectors of arboviral diseases, was observed in temporary and natural habitats, stagnant waters without vegetation, and cloudy and sunny waters habitates. Culex pusillus was the only species observed in Pirdalo and Abu Gerva. By examining the larval habitats of Culicidae in Shushtar County, Cx. pusillus was the most abundant collected species, from temporary habitat (82.7%), stagnant waters (73.6%), mud substrate (100%), turbid waters (78.6%), natural (95%), and sunny (82.7%). Also, the abundance of collected larvae in temporary habitats, stagnant waters, in areas with vegetation, and mud substrate was high. Besides, it was more abundant in turbid waters and sunny areas, and these differences were statistically significant (P<0.0001). Conclusion: In this study, Cx.pusillus was the most common species, while An. stephensi was the least common abundance among collected species. It was observed significant difference between this species and the type of habitat, water flow, vegetation, water quality, and light conditions. Conducting more comprehensive studies in this field, especially regarding the possible role of different species of Culicidae, helped to solve the health and medical problems of humans and veterinary medicine in the future.   100 106 2024/03/112024/05/52024/04/272023/10/102024/01/62023/11/112024/05/292023/12/92023/07/22024/04/30 1403/2/11 2024/08/242024/08/132024/07/142024/08/192024/08/212024/08/122024/08/62024/08/212024/08/132024/08/24 1403/6/3 زینب شیرالی Zaynab Shirali کارشناس ارشد بیولوژی و کنترل ناقلین بیماری ها، مرکز تحقیقات بیماری های عفونی و گرمسیری خلیج فارس، پژوهشکده سلامت، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، اهواز، ایران ایران shirali.zeynab94@gmail.com الهام مراغی Elham Maraghi استادیار، گروه آمار و اپیدمیولوژی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، اهواز، ایران ایران e.maraghi@gmail.com الهام جهانی فرد Elham Jahanifard مرکز تحقیقات بیمارهای عفونی و گرمسیری خلیج فارس، پژوهشکده سلامت، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، اهواز، ایران. ایران elham.jahani56@gmail.com Culicidae Larval habitat Culex Khuzestan Iran کولیسیده زیستگاه لاروی کولکس خوزستان ایران 1. World Health Organization.2020. Vector Borne Disease. Available at: https://www. who.int/news-room/fact-sheets/detail/vector-borne-diseases.##2. Azari-Hamidian S, Norouzi B, Harbach RE. A detailed review of the mosquitoes (Diptera: Culicidae) of Iran and their medical and veterinary importance. Acta Trop 2019; 194: 106-122.##3. Bayoh MN, Lindsay SW. Temperature-related duration of aquatic stages of the Afro‐tropical malaria vector mosquito Anopheles gambiae in the laboratory. Med Vet Entomol 2004; 18(2): 174-179.##4. Wamae PM, Githeko AK, Menya DM, Takken W. Shading by Napier grass reduces malaria vector larvae in natural habitats in Western Kenya highlands. Ecohealth 2010; 7(4): 485-497.##5. Obsomer V, Defourny P, Coosemans M. The Anopheles dirus complex: spatial distribution and environmental drivers. Malar J 2007; 6: 26.##6. Grech MG, Manzo LM, Epele LB, Laurito M, Claverie AÑ, Ludueña-Almeida FF, Miserendino ML, Almirón WR. Mosquito (Diptera: Culicidae) larval ecology in natural habitats in the cold temperate Patagonia region of Argentina. Parasites vectors 2019; 12: 1-4.##7. Nikookar SH, Fazeli-Dinan M, Azari-Hamidian S, Mousavinasab SN, Aarabi M, Ziapour SP, et al. Correlation between mosquito larval density and their habitat physicochemical characteristics in Mazandaran Province, northern Iran. PLOS Negl Trop Dis 2017; 11(8): e0005835.##8. Avramov M, Thaivalappil A, Ludwig A, Miner L, Cullingham CI, Waddell L, et al. Relationships between water quality and mosquito presence and abundance: a systematic review and meta-analysis. J Med Entomol 2024; 61(1): 1-33.##9. Statistical Center of Iran. Office of the Head, Public Relations and International Cooperation 2018. Available at: https://amar. org.ir/salnamehamari/agentType/ViewSearch/CustomFieldI Ds/65/SearchValues/1397/Pro pertyType ID/628 (Persian).##10. Harbach RE. Keys to the adult females and fourth-instar larvae of the mosquitoes of Iran (Diptera: Culicidae). Zootaxa 2009; 2078: 1-33.##11. Zaim M, Cranston P. Checklist and keys to the Culicinae of Iran (Diptera: Culicidae). Mosq System 1986; 18(3,4): 233-245.##12. Sheikhzadeh K, Haghdoost AA, Bahrampour A, Zolala F, Raeisi A. Assessment of the impact of the malaria elimination programme on the burden of disease morbidity in endemic areas of Iran. Malar J 2016; 15: 209.##13. Abbasifard Z. Physical characteristics and distribution of mosquito’s larval habitat in Dezful County using Geographic Information System (GIS). Medical Entomology and Vector Control Department Thesis for(M.Sc.) degree. 2018 (Persian).##14. Zaheditabar M. Dispersal study of the habitats and species composition of mosquito larvae in the Karun County using geographic information system (GIS) through the years 2017 to 2018. Medical Entomology and Vector Control Department Thesis for (M.Sc.) degree 2019 (Persian).##15. Poudat A, Edalat H, Zaim M, Rezaei F, Abadi YS, Basseri HR. Species composition and geographic distribution of culicinae mosquitoes and their possible infection with west nile virus in Hormozgan province, southern Iran. Iran J Public Health 2023; 52(4): 809-817.##16. Sofizadeh A, Eftekhari B, Pesaraklo AR, Mohammadnia A, Ajam F, Farrokhi Balajadeh M, et al. Species diversity and larval habitat characteristics of mosquitoes (Diptera: Culicidae) in Golestan province, 2016. Jorjani Biomed J 2018; 6(3): 48-62.##17. Barghamadi Z, Moosa-Kazemi SH, Pirmohammadi M. Mosquito Species diversity (Diptera: Culicidae) and larval habitat characteristics in. Armaghane Danesh 2014; 19(1): 67-77 (Persian).##18. Asgarian TS, Moosa-Kazemi SH, Sedaghat MM, Dehghani R, Yaghoobi-Ershadi MR. Fauna and larval habitat characteristics of mosquitoes (Diptera: Culicidae) in Kashan County, Central Iran, 2019. J Arthropod Borne Dis 2021; 15(1):69-81.##19. Amini M, Hanafi-Bojd AA, Aghapour AA, Chavshin AR. Larval habitats and species diversity of mosquitoes (Diptera: Culicidae) in West Azerbaijan Province, Northwestern Iran. BMC Ecol 2020; 20: 1-11.##20. Sofizadeh A, Moosa-Kazemi SH, Dehghan H. Larval habitats characteristics of mosquitoes (Diptera: Culicidae) in north-east of Iran. J Arthropod Borne Dis 2017; 11(2): 211-225.##21. Moosa-Kazemi SH, Etemadi Y, Sedaghat MM, Vatandoost H, Mokhayeri H, Kayedi MH. Investigation on Mosquitoes Fauna (Diptera: Culicidae) and Probable Vector of West Nile Virus in Lorestan Province, Western Iran. J Arthropod Borne Dis 2021; 15(4): 397-404.##22. Soltani Z, Keshavarzi D, Ebrahimi M, Soltani A, Moemenbellah-Fard MJ, Soltani F, et al. The fauna and active season of mosquitoes in west of Fars Province, Southwest of Iran. Arch Razi Inst 2017; 72(3): 203-208.##23. Okogun GR, Nwoke BE, Okere AN, Anosike JC, Esekhegbe AC. Epidemiological implications of preferences of breeding sites of mosquito species in Midwestern Nigeria. Ann Agric Environ Med 2003; 10(2): 217-222.##24. Hanafi-Bojd AA, Vatandoost H, Oshaghi MA, Charrahy Z, Haghdoost AA, Sedaghat MM, et al. Larval habitats and biodiversity of anopheline mosquitoes (Diptera: Culicidae) in a malarious area of southern Iran. J Vector Borne Dis 2012; 49(2): 91-100.##25. Chinikar S, Ghiasi SM, Moradi A, Madihi SR. Laboratory Detection Facility of Dengue Fever (DF) in Iran: The First Imported Case. Int J Infect Dis 2010; 8(1): 1-2.##26. Shahhosseini N, Moosa-Kazemi SH, Sedaghat MM, Wang G, Chinikar S, Hajivand Z, et al. Autochthonous Transmission of West Nile Virus by a New Vector in Iran, Vector-Host Interaction Modeling and Virulence Gene Determinants. Viruses 2020; 12(12): 1449.## ##

بررسی یافته های کلینیکی و پاراکلینیکی و نتیجه نهایی بیماران COVID-19 بستری در بخش‌های مراقبت ویژه در یک بیمارستان مرجع طی موج های اول تا پنجم Analysis of Clinical and Paraclinical Findings and Outcomes of COVID-19 Patients Admitted to Intensive Care Units in a Referral Hospital during the First to Fifth Waves 1 1 undefinedسابقه و هدف: در اواخر دسامبر 2019 پنومونی با منشا nCOV-2019 به سرعت در سراسر جهان گسترش پیدا کرد و در مارچ 2020 توسط سازمان بهداشت جهانی به‌طور رسمی به عنوان پاندمی اعلام شد و نام »بیماری کووید-19« را برای بیماری ناشی از آن انتخاب کرد. درصد قابل توجهی از بیماران مبتلا به کووید-19 دچار درگیری‌های شدید ریوی و وضعیت تهدید کننده حیات می‌شوند و نیاز به حمایت تنفسی و بستری در بخش مراقبت‌های ویژه (ICU) دارند. از زمان شناسایی اولین مورد ابتلا به کووید-19 در ایران، موج‌های مختلفی مشاهده شد که در هر یک از موج‌ها سویه‌های مختلفی از ویروس کرونا غالب بودند. طبق مطالعات انجام شده در این زمینه در موج اول سویه آلفا (B.1.1.7)، موج دوم سویه بتا (B.1.351)، موج سوم سویه گاما (P.1)، موج چهارم سویه دلتا (B.1.617.2) و در موج پنجم نیز سویه امیکرون (B.1.1.529)، سویه‌های غالب در بیماران بودند. هدف از انجام این مطالعه بررسی یافته‌های کلینیکی و پاراکلینیکی و نتیجه نهایی بیماران کووید-19 بستری در بخش‌های مراقبت ویژه در بیمارستان آموزشی درمانی رازی قائمشهر طی موج‌های اول تا پنجم بوده است. مواد و روش‌ها: این پژوهش نوعی مطالعه توصیفی-تحلیلی گذشته‌نگر، می‌باشد که بر روی تمام بیماران مبتلا به کووید-19 که در پیک‌های یک تا پنج در ICU بیمارستان رازی قائمشهر (مرکز ارجاعی بیماری‌های عفونی استان مازندران) بستری بودند؛ انجام شده است. اطلاعات فردی، بیماری‌های زمینه‌ای، زمان شروع علائم تا مراجعه به بیمارستان، یافته‌های آزمایشگاهی، مدت اقامت بیمار در بخش مراقبت‌های ویژه، از طریق پرونده خوانی جمع‌آوری و برای آنالیز آماری از نرم‌افزار SPSS25 استفاده شده است. یافته‌ها: از 304 بیمار بستری شده در ICU طی موج‌های اول تا پنجم بیماری کووید-19، 3/50 درصد بیماران مرد بودند. محدوده سنی بیماران از 22 سال تا 98 سال با میانگین 15/08±65/14 بوده است. بیش‌ترین تعداد بستری (25/7 درصد) در موج دوم و کم‌ترین تعداد (16/4 درصد) در موج سوم بودند. 244 نفر از بیماران مبتلا به حداقل یک بیماری زمینه‌ای بودند به‌طوری که 41 درصد بیماران مبتلا به دیابت و 50 درصد مبتلا به فشارخون بودند. از بین 244 بیمار مبتلا به بیماری زمینه‌ای تنها 28 بیمار بهبود یافتند و 216 بیمار فوت شدند که این اختلاف با (01/0=P) معنی‌دار بود. میانگین هموگلوبین بین موج دوم و چهارم تفاوت فاحش داشته و به میزان 1/37 واحد در موج چهارم کم‌تر بوده است. در بین این بیماران 260 نفر فوت کردند و 44 بیمار به‌طور نسبی بهبود یافتند. تعداد افرات فوت شده در موج‌های مختلف تفاوت معنی‌داری داشتند (0/0001>p) به‌طوری که مرگ و میر در موج 1(100 درصد)، موج2 (85/9درصد)، موج 3 (82 درصد)، موج 4 (64/3 درصد) و موج 5 (93 درصد) بود. استنتاج: جنسیت مرد و بیماری‌های زمینه‌ای خصوصا دیابت و نارسایی قلبی در تعیین پیش‌آگهی و شدت بیماری نقش دارند. میزان مرگ و میر در موج چهارم کاهش قابل توجهی داشته و بیشینه میزان بهبودی بیماران در این موج بوده است. 2 Background and purpose: In late December 2019, pneumonia originating from nCOV-2019 spread rapidly around the world, and in March 2020, the World Health Organization officially declared it a pandemic and chose the name "COVID-19" for the resulting disease. A significant proportion of COVID-19 patients experience severe pulmonary complications and life-threatening conditions that necessitate respiratory support and admission to the intensive care unit (ICU). Since the detection of the first case of COVID-19 in Iran, the country has experienced several waves, with different strains of the coronavirus prevailing in each wave. According to the studies conducted in this field, in the first wave, the alpha strain (B.1.1) 7), the second wave of the beta strain (B.1.351), the third wave of the gamma strain (P.1), the fourth wave of the delta strain (B.1.617.2) and in the fifth wave the Amicron strain (B.1.1.529) of the strain were dominant in patients. This study aims to evaluate the clinical and paraclinical findings, as well as the outcomes, of COVID-19 patients admitted to the intensive care units at a referral teaching hospital in northern Iran during the first through fifth waves of the pandemic. Materials and methods: This research is a descriptive-analytical retrospective study that was conducted on all patients with COVID-19 who were hospitalized in the ICU of Razi Qaemshahr Hospital (Infectious Diseases Referral Center of Mazandaran Province) in first to fifth waves. Personal information, underlying diseases, time from the onset of symptoms to a hospital visit, laboratory tests, and length of stay of the patient in the intensive care unit was collected through dossier reading and spss25 software was used for statistical analysis. Results: Out of the 304 patients admitted to the ICU during the first through fifth waves of the COVID-19 outbreak, 50.3% were male. The age range of the patients was from 22 years to 98 years with an average of 65.14±15.08. 244 patients had at least one underlying disease. So 41% of the patients had diabetes and 50% had blood HTN. Among 244 patients with underlying disease, only 28 patients recovered and 216 patients died, which difference was significant (P=0.01). The second wave had the highest number of patients (25.7%), while the third wave had the lowest (16.4%). The average hemoglobin level differed significantly between the second and fourth waves, being 1.37 units lower in the fourth wave. The mortality rates varied significantly across the different waves (P<0.001), with a rate of 100% in wave 1, 85.9% in wave 2, 82% in wave 3, 64.3% in wave 4, and 93% in wave 5. Regarding underlying health conditions, no significant differences were observed among patients across waves 1 to 5. Notably, among the 244 patients with underlying diseases, only 28 recovered, while 216 passed away (P= 0.01). Conclusion: Male Gender and underlying conditions, particularly diabetes and heart failure, are influential factors in determining the prognosis and severity of the disease. The mortality in the fourth wave has decreased significantly and the maximum rate of recovery of patients was in this wave. 107 112 2024/03/112024/05/52024/04/272023/10/102024/01/62023/11/112024/05/292023/12/92023/07/22024/04/302023/08/11 1402/5/20 2024/08/242024/08/132024/07/142024/08/192024/08/212024/08/122024/08/62024/08/212024/08/132024/08/242024/08/12 1403/5/22 فرهنگ بابامحمودی Farhang Babamahmoodi استاد، مرکز تحقیقات مقاومت های میکروبی، پژوهشکده بیماری های واگیر، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران farhangbaba@yahoo.com فاطمه آهنگرکانی Fatemeh Ahangarkani استادیار، مرکز تحقیقات مقاومت های میکروبی، پژوهشکده بیماری های واگیر، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران پرناز رجبی Parnaz Rajabi دانشجوی پزشکی، کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران parnazrjb@gmail.com عارف حسینی Aref Hoseini پزشک عمومی، کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران arefhoseini148@gmail.com زهرا یزدانی Zahra Yazdani دانشجوی پزشکی، کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران yazdani.nazanin76@gmail.com عبدالرضا بابامحمودی Abdolreza Babamahmoodi استادیار، مرکز تحقیقات مقاومت های میکروبی، پژوهشکده بیماری های واگیر، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران COVID-19 ICU Prognosis Pandemic SARS-CoV-2 بخش مراقبت‌های ویژه کووید-19 پیش‌آگهی پاندمی SARS-CoV-2 1. Wan S, Xiang Y, Fang W, Zheng Y, Li B, Hu Y, et al. Clinical features and treatment of COVID‐19 patients in northeast Chongqing. J Med Virol 2020; 92(7): 797-806.##2. Tavakoli A, Vahdat K, Keshavarz M. Novel coronavirus disease 2019 (COVID-19): an emerging infectious disease in the 21st century. Iran South Med J 2020; 22(6): 432-450 )Persian).##3. Pascarella G, Strumia A, Piliego C, Bruno F, Del Buono R, Costa F, et al. COVID-19 diagnosis and management: a comprehensive review. J Intern Med 2020; 288(2): 192-206.##4. Mohamadian M, Chiti H, Shoghli A, Biglari S, Parsamanesh N, Esmaeilzadeh A. COVID-19: Virology, biology and novel laboratory diagnosis. J Gene Med 2021; 23(2): e3303.##5. Ye Z, Zhang Y, Wang Y, Huang Z, Song B. Chest CT manifestations of new coronavirus disease 2019 (COVID-19): a pictorial review. Eur Radiol 2020;30(8):4381-4389##6. El-Shabasy RM, Nayel MA, Taher MM, Abdelmonem R, Shoueir KR, Kenawy ER. Three waves changes, new variant strains, and vaccination effect against COVID-19 pandemic. Int J Biol Macromol 2022; 204: 161-168.##7. Ascencio-Montiel IJ, Ovalle-Luna OD, Rascon-Pacheco RA, Borja-Aburto VH, Chowell G. Comparative epidemiology of five waves of COVID-19 in Mexico, March 2020-August 2022. BMC Infect Dis 2022; 22(813): 1-11.##8. Amin R, Sohrabi MR, Zali AR, Hannani K. Five consecutive epidemiological waves of COVID-19: a population-based cross-sectional study on characteristics, policies, and health outcome. BMC Infect Dis 2022; 22(1): 906.##9. Sadeghi K, Zadheidar S, Zebardast A, Nejati A, Faraji M, Ghavami N, et al. Genomic surveillance of SARS‐CoV‐2 strains circulating in Iran during six waves of the pandemic. Influenza Other Respir Viruses 2023; 17(4): e13135.##10. Bienvenu LA, Noonan J, Wang X, Peter K. Higher mortality of COVID-19 in males: sex differences in immune response and cardiovascular comorbidities. Cardiovasc Res 2020; 116(14): 2197-2206.##11. Babamahmoodi F, Saeedi M, Alizadeh-Navaei R, Hedayatizadeh-Omran A, Mousavi SA, Ovaise G, et al. Side effects and Immunogenicity following administration of the Sputnik V COVID-19 vaccine in health care workers in Iran. Sci Rep 2021; 11(1): 21464.## ##

فراوانی تظاهرات پوستی در بیماران مبتلا به لپتوسپیروز بستری در بیمارستان رازی قائم‌شهر از سال 92 تا 98 Prevalence of Cutaneous Manifestations in Patients with Leptospirosis Admitted to Razi Hospital in Ghaemshahr from 2014 to 2020 1 1 سابقه و هدف: ﻟﭙﺘﻮﺳﭙﯿﺮوز یﮏ ﺑﯿﻤﺎری ﺗﺐ‌دار ﺣﺎد اﺳﺖ ﮐﻪ ﻃﯿﻒ وﺳﯿﻌﯽ از ﻋﻼﺋﻢ را در ﺑﺮ ﻣﯽ‌ﮔﯿﺮد، ایﻦ ﻋﻼﺋﻢ ﻣﯽ‌ﺗﻮاﻧﺪ از ﻓﺮم ﻣﻼیﻢ یﻌﻨﯽ ﺑﯿﻤﺎری ﻣﺸﺎﺑﻪ آﻧﻔﻮﻻﻧﺰا ﺗﺎ ﻋﻼﺋﻢ ﺷﺪیﺪﺗﺮ ﺑﯿﻤﺎری ﻣﺜﻞ زردی، ﺧﻮﻧﺮیﺰی، ﻧﺎرﺳﺎیﯽ ﮐﻠﯿﻮی و ﻣﺮگ ﺑﺎﺷﺪ. در این بیماری ﺿﺎﻳﻌﺎت ﭘﻮﺳﺘﻲ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻣﺎﻛﻮﻻر، ﻣﺎﻛﻮﻟﻮﭘﺎﭘﻮﻻر، ﻛﻬﻴﺮ، ﭘﺘﺸﻲ ﻣﻲ‌ﺑﺎﺷﺪ. با توجه به تنوع علائم این بیماری در این زمینه مطالعه‌ای در جهت بررسی فراوانی تظاهرات پوستی در بیماران مبتلا به لپتوسپیروز با این تشخیص طراحی گردید. مواد و روش‌ها: این مطالعه مقطعی، به صورت گذشته‌نگر بوده که از ابتدای سال 1392 تا پایان سال 1398 و با استفاده از داده‌های موجود انجام شد. جمعیت مورد بررسی تمامی بیماران مبتلا به لپتوسپیروز بستری در بیمارستان رازی قائم‌شهر بوده است که بیماری آن‌ها از طریق آزمایشات سرولوژیک اثبات شده است. اطلاعات چک لیست شامل، سن، جنس، شغل، علائم بالینی، اولین علامت شروع بیماری، علائم پوستی بیمار شامل هر نوع ضایعه پوستی‌ای اعم از پاپول، ماکول، پتشی، پورپورا، راش‌های هموراژیک و ... بوده است که در ابتدای بیماری تظاهر پیدا کرده، در سیر درمان چگونه تغییر داشته است و نیز در انتهای درمان چه ضایعاتی باقی مانده ثبت گردید. تمامی اطلاعات مربوط به بیماران در فرم مخصوص ثبت می‌گردد. تجزیه و تحلیل داده‌ها توسط نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۰ انجام شد. یافته‌ها: تعداد 800 نفر (652 نفر 81/50 درصد) مرد و 148 نفر (18/50 درصد) زن در این مطالعه مورد بررسی قرار گرفتند. میانگین سنی بیماران مورد مطالعه  16/23±48/55  سال با حداقل سن 15 و حداکثر سن 87 سال بوده است. برای بررسی ارتباط بین علائم پوستی با جنس و سن بیماران از آزمون مجذور کای استفاده شد. این آزمون نشان داد که از بین بیماران 150 نفر مبتلا به ایکتر (62/76 درصد) بوده‌اند که به‌طور معناداری بیش‌ترین فراوانی را نسبت به سایر علائم پوستی داشتند (0/001<P) .هم‌چنین علائم پوستی به‌طور معنی‌داری در زنان نسبت به مردان (27/91 vs 38/51) بیش‌تر بود (0/013=P). از طرفی این آزمون نشان داد که ارتباط معناداری بین وجود علائم پوستی و سن وجود ندارد (0/054=P). آزمون تعقیبی بونفرونی نشان داد که فراوانی ایکتر (79/59 درصد vs 58/42 درصد) فراوانی اکیموز در زنان (16/33 درصد vs 2/11 درصد) به‌طور معنی‌داری بیش‌تر بود (0/05P<). هم‌چنین این آزمون نشان داد که انواع علائم پوستی به‌طور معنی‌داری با طبقه بندی سن ارتباط دارد ( 0/001<P). هم‌چنین در بررسی انواع علائم پوستی نشان داده شده است که بیش‌ترین فراوانی مربوط علامت ماسره شدن لای انگشتان (55/56 درصد) بوده است (0/637=P). استنتاج: در این مطالعه نشان داده شد که اغلب بیماران با تب، لرز و میالژی مراجعه می‌کنند؛ میزان ضایعات پوستی در این بیماران اندک است و اغلب ضایعات پوستی در جمعیت زنان اتفاق می‌افتد. در میان ضایعات پوستی ایکتر بیش‌ترین فراوانی را داشته است. هم‌چنین از نظر علائم غیر پوستی در سیر بستری نیز سر درد، تهوع و استفراغ و میالژی شایع‌تر بودند. فراوانی ایکتر در زنان، فراوانی اکیموز در زنان و فراوانی سایر علائم پوستی در مردان بیش‌تر بود.   2 Background and purpose: Leptospirosis is an acute febrile illness that affects the whole range of symptoms, the symptoms can be a mild form of the flu-like illness to more severe symptoms such as jaundice, bleeding, kidney failure, and death. In this disease, the skin lesions are usually in the form of macular, maculopapular, urticaria, and petechiae. Due to the variety of symptoms of this disease, to add to our knowledge in this field, we designed a study to evaluate the skin symptoms of this disease in patients admitted with this diagnosis. Materials and methods: This cross-sectional study was conducted from the beginning of 2014 to the end of 2020. The studied population was all hospitalized patients with leptospirosis whose disease was proven through serological tests. Checklist information includes age, sex, occupation, clinical signs, the first sign of disease onset, skin symptoms including any skin lesion including papules, macules, petechiae, purpura, hemorrhagic rashes, etc. at the beginning of the disease is manifested, and also how it has changed in the course of treatment and also what lesions are valuable to us at the end of treatment. All patient information is recorded on a special form. Data analysis was performed by SPSS software version 20. Results: 800 people (652 (81.50%) men and 148 (18.50%) women) were examined in this study. The average age of the studied patients was 48.55 ± 16.23 years with a minimum age of 15 and a maximum age of 87 years. The chi-square test was used to check the relationship between skin symptoms and patients' gender and age. the result showed that 150 patients had jaundice (62.76%), which was significantly more frequent than other skin symptoms (P<0.001). This test showed that skin symptoms were significantly higher in women than men (38.51 vs 27.91) (P=0.013). The result, however, showed that there is no significant relationship between the presence of skin symptoms and age (P=0.054). Bonferroni's post hoc test showed that the frequency of jaundice (79.59% vs. 58.42%) and the frequency of ecchymosis in women (16.33% vs. 2.11%) were significantly higher (P<0.05). Also, this test showed that all types of skin symptoms are significantly related to age classification (P<0.001). Also, in the examination of the types of skin symptoms, it has been shown that the highest frequency was related to the symptoms of massage on the fingers (55.56%) (P= 0.637). Conclusion: In this study, it was shown that most patients present with fever, chills, and myalgia and the rate of skin lesions in these patients is low and most skin lesions occur in the female population. Among skin lesions, jaundice was the most common. Headaches, nausea and vomiting, and myalgia were also more common in hospitalized patients for non-skin symptoms. The frequency of jaundice in women, the frequency of ecchymosis in women, and the frequency of other skin symptoms were higher in men. 113 119 2024/03/112024/05/52024/04/272023/10/102024/01/62023/11/112024/05/292023/12/92023/07/22024/04/302023/08/112024/02/11 1402/11/22 2024/08/242024/08/132024/07/142024/08/192024/08/212024/08/122024/08/62024/08/212024/08/132024/08/242024/08/122024/08/12 1403/5/22 طهورا موسوی Tahoora Mousavi استادیار، مرکز تحقیقات بیولوژی سلولی مولکولی، پژوهشکده هموگلوبینوپاتی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران stm.jmums@gmail.com ارمغان کاظمی نژاد Armaghan Kazeminejad استادیار، گرو پوست، بیمارستان بوعلی سینا، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران armaghanjgh@yahoo.com احمد علیخانی Ahmad Alikhani دانشیار، گروه بیماری‌های عفونی و گرمسیری، مرکز تحقیقات مقاومت میکروبی و بیماری‌های قابل انتقال، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران aalikhani@mazums.ac.ir سید مرصاد محمودی Seyyed Mersad Mahmoodi دانشجوی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران jcc.mazums@gmail.com leptospirosis skin symptom field fever rash jaundice لپتوسپیروز تب شالیزار علائم پوستی راش زردی 1. Fraga TR, Carvalho E, Isaac L, Barbosa AS. Leptospira and leptospirosis. Molecular medical microbiology: Elsevier; 2024.##2. Bradley EA, Lockaby G. Leptospirosis and the environment: A review and future directions. Pathogens 2023; 12(9): 1167.##3. Agampodi S, Gunarathna S, Lee J-S, Excler J-L. Global, regional, and country-level cost of leptospirosis due to loss of productivity in humans. PLOS Neglected Tropical Diseases 2023; 17(8): e0011291.##4. Aliyan S, Babamahmoudi F, Najafi N, Qasemian R, Teymouri S, Shahbaznezhad L. Clinical and Para clinical findings of leptospirosis in Mazandaran, June-September 2004. J Mazandaran Univ Med Sci 2006; 16(53): 78-85 (Persian).##5. Pappas G, Papadimitriou P, Siozopoulou V, Christou L, Akritidis N. The globalization of leptospirosis: worldwide incidence trends. Int J Infect Dis 2008; 12(4): 351-357.##6. Puca E, Pilaca A, Kalo T, Pipero P, Bino S, Hysenaj Z, et al. Ocular and cutaneous manifestation of leptospirosis acquired in Albania: A retrospective analysis with implications for travel medicine. Travel Med Infect Dis 2016; 14(2): 143-147.##7. Chand PT, Garg VR, Wadia MZ. A Study on Cardiovascular Manifestation in Leptospirosis Cases in A Tertiary Care Hospital OF Surat City. J Med Res 2016; 6(40): 240-242.##8. Sharma J, Suryavanshi M. Thrombocytopenia in leptospirosis and role of platelet transfusion. Asian J Transfus Sci 2007; 1(2): 52-55.##9. Esmaili R, Alhani F, Hesamzadeh A, Alizadeh Navaei R, Parsaei MR. A report of 102 patients with leptospirosis in Mazandaran province between 2003 and 2008. J Mazandaran Univ Med Sci 2009; 19(72): 72-75 (Persian).##10. Babamahmoodi F, Salmani Mojaveri M, Babamahmoodi A. Seroepidemiology of leptospirosis in workers of high risk occupation in Mazandaran province–Iran 2007-2008. J Mazandaran Univ Med Sci 2009; 19(73): 10-15 (Persian).##11. Honarmand H, Mansour GF, Eshraghi S, Khoramizadeh MR, Abdollahpour GR. The epidemiology of leptospirosis in Guilan provice-2003. 2005; 7(2): 52-56.## ##

بررسی میزان باقیمانده آفت‌کش‌ها در برنج تولیدی استان مازندران در روش کشت کنترل شده در سال 1401 Investigation of the Residue Levels of Pesticides in the Rice Produced in Mazandaran Province in the Controlled Cultivation Method in 2022 1 1 سابقه و هدف: استفاده از آفت‌کش‌ها به منظور پیشگیری، از بین بردن و کاهش آفات آسیب‌‌رسان به محصولات در مراحل مختلف کشت محصولات و بهبود سلامت محصولات کشاورزی، آفت‌ها، همچنان یکی از عوامل آسیب رسان به محصولات کشاورزی، تخریب آن‌ها و تهدید امنیت غذایی به‌شمار می‌روند. اگرچه استفاده از آفت‌کش‌ها و کودهای شیمیایی در کشاورزی مدرن به‌طور معنی‌داری باعث افزایش محصولات کشاورزی می‌گردد؛ اما باید توجه داشت که استفاده بیش از حد و نامناسب از آفت‌کش‌ها در تولید محصولات کشاورزی و توجه نکردن به عوامل موثر بر میزان باقیمانده آن‌ها، باعث می‌شود میزان باقی مانده آفت‌کش‌ها در این محصولات بالاتر از بیشینه حد مجاز تعیین شده (Maximum Residue Limit) توسط استانداردهای ملی و بین‌المللی باشدکه از عوامل خطر برای سلامتی انسان و آلودگی محیط زیست بشمار می رود. با توجه به افزایش استفاده گسترده از آفت‌کش‌ها در کشاورزی، این موضوع به یکی از مباحث قابل توجه ایمنی مواد غذایی تبدیل شده است. علی‌رغم این که روش‌های مختلفی برای ارزیابی خطر بالقوه آفت‌کش‌ها برای سلامت انسان و محیط زیست و کنترل مصرف آن‌ها مورد استفاده قرار گرفته است، هم‌چنان تلاش برای کاهش استفاده از سموم دفع آفات برای به حداقل رساندن خطر برای سلامتی انسان و محیط زیست، چالش برانگیز است و یک هدف ارزشمند به‌شمار می‌رود. هم‌چنین با توجه به این که برنج از منابع مهم تامین انرژی بشمار می‌رود، مطالعه بقایای آفت‌کش‌ها در برنج برای محافظت از سلامت مصرف‌کننده همواره قابل توجه می‌باشد. از آن‌جایی‌که این محصول، یک محصول استراتژیک استان مازندران محسوب می‌شود، این پژوهش با هدف بررسی میزان باقیمانده آفت‌کش‌ها در برنج تولیدی استان مازندران صورت گرفت. مواد و روش‌ها: باقیمانده آفت‌کش‌ها در برنج تولیدی شهرستان ساری در مناطقی که با هدف کنترل نوع، شیوه مصرف آفت‌کش‌ها تحت پایش سازمان جهاد کشاورزی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران قراردارند، به صورت مقطعی، ارزیابی شد. در این پژوهش 15 نمونه برنج مورد بررسی قرار گرفتند. هر نمونه حدود 1 کیلوگرم از هر محصول بود که در دمای 4 درجه سانتی‌گراد به آزمایشگاه کنترل مواد غذایی دانشگاه علوم پزشکی مازندران منتقل شد و میزان مصرف و باقی مانده سموم مصرفی به روشGC-MS شناسایی شد. 200 نوع آفت‌کش که براساس گزارش پایش کشوری سازمان غذا و دارو و ISIRI به‌عنوان آفت‌کش‌های پرمصرف مجاز و غیرمجاز مصرفی در برنج شناخته شده بودند، انتخاب شده و باقیمانده آن‌ها مورد ارزیابی قرار گرفتند. یافته‌ها: نتایج تجزیه و تحلیل 15 نمونه برنج از مناطق تحت پایش در شهرستان ساری نشان داد که از 200 نوع آفت‌کش پرمصرف مجاز و غیرمجاز مصرفی هیچ‌گونه باقیمانده‌ای از آفت‌کش‌ها در محصولات مورد بررسی یافت نشد. استنتاج: به‌طورکلی اگرچه باقی مانده آفت‌کش‌ها در مطالعه حاضر مشاهده نشد؛ اما باید توجه داشت که باقیمانده آفت‌کش در سبوس نمونه‌های مورد بررسی مورد ارزیابی قرار نگرفت و با توجه به این‌که سبوس از طریق خوراک دام وارد چرخه غذایی انسانی می‎گردد، به هر حال حتی مصرف کنترل شده آفت‌کش‌ها می‌تواند به‌صورت غیرمستقیم بر سلامت و دریافت غذای انسانی تاثیرگذار باشد. هم‌چنین در کشت محصولات فوق از آفت‌کش‌ها استفاده شد که در مقادیر کنترل شده هم می‌توانند خاک و آب را آلوده کنند. با توجه به تاکید بر کاهش مصرف آفت‌کش‌ها و جایگزینی آن‌ها با روش مدیریت کشت کنترل شده (ICM) هم‌چنان هدف این پژوهش ومتصدیان امور بر این می‌باشد که در مراحل بعدی با آموزش و حمایت از کشاورز،کشت را به سوی ICM سوق دهند تا گام بلندتری در سلامت انسان و حفظ محیط زیست و کاهش هزینه‌های مربوط به استفاده از آفت‌کش‌ها برداشته شود.   2 Background and purpose: The employment of pesticides for the prevention, elimination, and reduction of pests detrimental to agricultural products throughout various stages of crop cultivation is essential for improving the health of these products; nevertheless, pests remain a critical factor in the degradation and destruction of agricultural goods, posing a threat to food security. Even though the deployment of pesticides and chemical fertilizers in modern agricultural practices considerably boosts agricultural output. However, it should be noted that excessive and inappropriate use of pesticides in agricultural product production and failure to consider factors affecting their residue levels can result in pesticide residues in these products exceeding the maximum allowable limit set by national and international standards (Maximum Residue Limit), which is considered a risk factor for human health and environmental pollution. Due to the increasingly widespread use of pesticides in agriculture, this issue has become a significant topic in food safety. Despite various methods being used to assess the potential risks of pesticides to human health and the environment and to control their consumption, efforts to reduce the use of pest control poisons to minimize the risk to human health and the environment remain challenging and a valuable goal. Additionally, since rice is considered a major source of energy supply, studying pesticide residues in rice to protect consumer health is always significant. As this product is considered a strategic product in Mazandaran province, this research was conducted to examine the level of pesticide residues in rice produced in Mazandaran province. Materials and methods: In the cross-sectional residues of pesticides in the rice produced in Sari County in areas where the type, and method of pesticide use are monitored by the Agricultural Jihad Organization, the Agricultural Research Center, and Natural Resources of Mazandaran Province were investigated. In this study, 15 samples of rice were examined. Each sample of about 1 kilogram of each product was transferred to the Food Control Laboratory of Mazandaran University of Medical Sciences at a temperature of 4 degrees Celsius, and the consumption and residue levels of consumed toxins were identified using the GC-MS method. 200 types of pesticides, which were recognized as authorized and unauthorized pesticides for use in rice according to the national monitoring report of the Food and Drug Organization and ISIRI, were selected and their residues were evaluated. Results: The analysis results of 15 samples of rice from monitored areas in Sari County showed that none of the 200 types of authorized and unauthorized pesticides had any residue in the products under investigation. Conclusion: Although no pesticide residues were observed in the present study, it should be noted that pesticide residues in the bran of the samples under investigation were not evaluated. Considering that bran enters the human food chain through animal feed, controlled pesticide consumption can still have indirect effects on human health and food intake. Also, in the cultivation of the above products, pesticides have been used, which in controlled amounts can contaminate soil and water. Given the emphasis on reducing pesticide consumption and replacing it with Integrated Crop Management (ICM) methods, the goal of this research and practitioners is to continue to educate and support farmers to move towards ICM in the next stages, taking a higher step toward human health, environmental preservation, and reducing costs associated with pesticide use.   120 124 2024/03/112024/05/52024/04/272023/10/102024/01/62023/11/112024/05/292023/12/92023/07/22024/04/302023/08/112024/02/112024/06/8 1403/3/19 2024/08/242024/08/132024/07/142024/08/192024/08/212024/08/122024/08/62024/08/212024/08/132024/08/242024/08/122024/08/122024/08/12 1403/5/22 لاله کریم زاده Laleh Karimzadeh دکتری تخصصی علوم تغدیه و رژیم درمانی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران lalehkarimzadeh@gmail.com ابراهیم صالحی فر Ebrahim Salehifar مرکز تحقیقات سلامت فرآورده های گیاهی و دامی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران esalehifar52@gmail.com محمدحسین اصفهانی زاده Mohammadhosein Esfahanizadeh مرکز تحقیقات سلامت فرآورده های گیاهی و دامی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران mh.esfahanizadeh@gmail.com هاشم قزل سفلی Hashem Ghezelsofla مرکز تحقیقات سلامت فرآورده های گیاهی و دامی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران h_ghezelsofla@yahoo.com کیوان مهدوی ماشکی Keyvan Mahdavi Mashaki استادیار پژوهش موسسه تحقیقات برنج کشور، معاونت مازندران، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی،آمل، ایران ایران keyvan_mahdavi64@yahoo.com اسماعیل بابانژاد Esmaeil Babanezhad مرکز تحقیقات سلامت فرآورده های گیاهی و دامی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران esmaeil.babanezhad@gmail.com سیده نرگس مظلومی Narges Mazloomi مرکز تحقیقات سلامت فرآورده های گیاهی و دامی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران samira.mazloomi@yahoo.com Pesticides chemical fertilizers chemical residues Integrated Crop Management rice. آفت‌کش باقی مانده سموم شیمیایی کارنس مدیریت کشت کنترل شده برنج 1. Rusinamhodzi L. The Role of Ecosystem Services in Sustainable Food Systems. Massachusetts: Academic Press; 2019 .##2. Abdi S, Ardakani SS. Determination of benomyl and diazinon residues in strawberry and its related health implications. RJMS 2019; 25(11): 42-51 (Persian).##3. Bhandari G, Atreya K, Scheepers PT, Geissen V. Concentration and distribution of pesticide residues in soil: Non-dietary human health risk assessment. Chemosphere 2020; 253: 126594.##4. Asiah N, David W, Madonna S. Review on pesticide residue on rice. IOP conference series: Earth and Environmental Science 2019; 379(1): 012008.##5. Salehifar E, Esfahaniazadeh MH, Karimzadeh L, Mazloomi N, Ghezelsofla H, Moshrefi B, Babanezhad E, Ghanbari M. (2022). Comprehensive document on the assessment and organization of the distribution, sale, and consumption of pesticides in agricultural and horticultural products in Mazandaran Province (Vol. 1). Pendar Nikan.##6. Ghanbari F, Kiani Sadr M, Kouckakian M, Melhosseini Darani K. Diazinon Residues in Rice and Associated Health Risks for Human; A Case Study in Rasht, Iran. Journal of Advances in Environmental Health Research 2021; 9(2): 169-176 (Persian).##7. Al-Nasir FM, Jiries AG, Al-Rabadi GJ, Alu'datt MH, Tranchant CC, Al-Dalain SA, et al. Determination of pesticide residues in selected citrus fruits and vegetables cultivated in the Jordan Valley. Lwt 2020; 123, 109005.##8. Organization, I. N. S. Foods of plant origin— Determination of pesticide residues using GC-MS and/or LC-MS/MS following acetonitrile extraction/partitioning and cleanup by dispersive SPE— QuEChERS-method. In. Karaj: Iranian National Standardization Organization. 2013.##9. Salehifar E, Karimzadeh L, Esfahaniazadeh MH, Moshrefi B. (2014). Comprehensive document on the assessment and organization of the distribution, sale, and consumption of pesticides in agricultural and horticultural products in Mazandaran Province. Pendar Nikan.##10. Amirahmadi M, Kobarfard F, Pirali-Hamedani M, Yazdanpanah H, Rastegar H, Shoeibi S, et al. Effect of Iranian traditional cooking on fate of pesticides in white rice. Toxin Rev 2017; 36(3): 177-186.## ##

آیا در پرتقال تولیدی ساری باقیمانده آفت کش یافت می شود؟ Are Pesticide Residues Found in the Oranges Produced in Sari? 1 1 سابقه و هدف: امروزه تامین غذا برای ساکنین کره زمین، حفظ تولیدات کشاورزی از نابودی در اثر خسارات خشکسالی، آفات و بیماری‌ها، بیش از پیش ضروری به‌نظر می‌رسد. کشاورزان در تمام دنیا برای مبارزه با عوامل زنده کاهنده تولید، ناچارند از انواع آفت‌کش‌ها استفاده کنند، ولی این سموم نه تنها روی سطح محصولات باقی می‌مانند بلکه به داخل بافت میوه‌ها، سبزی‌ها و حتی دانه‌های غلات نفوذ می‌کنند. هر چندکه شستن میوه و یا پوست گرفتن آن‌ها می‌تواند درکاهش آلودگی‌های سطحی آفت‌کش‌ها موثر باشد، ولی زدودن اثرات سمی آن‌ها از بافت‌های درونی میوه تقریباً غیر ممکن است، به‌طوری‌که اغلب محصولات کشاورزی که در معرض آفت‌کش‌ها قرار گرفته‌اند و مدت زمان کوتاهی بعد از سمپاشی به بازار مصرف ارائه می‌شوند، حاوی باقیمانده آفت‌‌کش‌ها می‌باشند. گرچه استفاده از آفت‌کش‌ها و کودهای شیمیایی در کشاورزی مدرن به‌طور معنی‌داری باعث افزایش محصولات کشاورزی می‌گردد، اما باید توجه داشت که استفاده بیش از حد از آفت‌کش‌ها در تولید محصولات کشاورزی، باعث می‌شود میزان باقی مانده آفت‌کش‌ها در محصولات کشاورزی بالاتر از بیشینه حد مجاز آفت‌کش‌ها (Maximum Residue Limit) گردد که این امر از عوامل خطر برای سلامتی انسان و آلودگی محیط زیست بشمار می‌رود. از اثرات منفی سموم شیمیایی بر سلامتی می‌توان از انواع سرطان‌ها، بیماری‌های عصبی، دیابت، بیماری‌های تنفسی، نارسایی‌ها وبیماری‌های جنینی و مشکلات ژنتیکی نام برد و از اثرات زیان بار بر محیط زیست، می‌توان به مقاوم شدن آفات، طغیان آن‌ها و از بین رفتن حشرات مفید اشاره کرد. باتوجه به این‌که مرکبات، محصول استراتژیک استان مازندران محسوب می شود، این پژوهش با هدف بررسی میزان باقیمانده آفت‌کش‌ها در باغات مرکبات شهرستان ساری انجام شد. مواد و روش‌ها: بررسی باقیمانده آفت‌کش‌ها در مرکبات تولیدی شهرستان ساری در مناطقی که با هدف کنترل نوع، شیوه مصرف آفت‌کش‌ها و رعایت دوره کارنس تحت پایش سازمان جهاد کشاورزی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران قرار دارند، انجام شد. در این پژوهش 15 نمونه پرتقال مورد بررسی قرار گرفتند. هر نمونه حدود 1 کیلوگرم از هر محصول بود که در دمای 4 درجه سانتی‌گراد به آزمایشگاه کنترل مواد غذایی دانشگاه علوم پزشکی مازندران منتقل شد. آماده‌سازی نمونه‌ها با روش QuEChERS انجام شد. میزان مصرف و باقی مانده سموم مصرفی به روشGC-MS شناسایی شد. سازمان غذا و دارو واستاندارد ملی ایران (ISIRI) 200 نوع آفت‌کش را به عنوان آفت‌کش پرمصرف در باغ‌های پرتقال اعلام کردند که در این پژوهش باقیمانده آن‌ها مورد ارزیابی قرار گرفتند. یافته‌ها: در مجموع، سه نوع آفت‌کش شامل Chlorpyrifos،Ethion  (Class II) و Pyriproxyfen (Class U) شناسایی شد که پرمصرف‌ترین آن‌ها Chlorpyrifos بوده است. هیچ‌کدام از آفت‌کش‌های شناسایی شده متعلق به گروه Class Ia، Class Ib نبودند. از میان آفت‌کش‌های شناسایی شده، باقیمانده آفت‌کش Ethion بالاتر از MRL تعیین شده توسط ISIRI بود. استنتاج: با توجه به نقش آفت‌کش‌ها در ایمنی غذایی و آلودگی منابع محیط زیستی، همچنان تلاش برای کاهش استفاده از سموم دفع آفات برای به حداقل رساندن خطر برای سلامتی انسان و محیط زیست، چالش برانگیز است و یک هدف ارزشمند بشمار می‌رود. گرچه نظارت بر تولید توسط سازمان های اجرایی باعث کاهش قابل توجه مصرف آفت‌کش‌ها شده است، ولی هم‌چنان در برخی موارد باقیمانده بالاتر از حد مجاز مشاهده شده است. هم‌چنین باید در نظر داشت که باقیمانده آفت کش‌ها می‌توانند با ورود به خاک و آب، آلاینده زیست محیطی بشمار روند. از این رو هم‌چنان همراه با افزایش آگاهی کشاورزان، گسترش، جایگزینی و استقرار IPM به منظور حفظ محیط زیست وکاهش هزینه ها قابل توجه می‌باشد.   2 Background and purpose: Today, ensuring food security for the inhabitants of the earth, and preserving agricultural production from destruction due to drought, pests, and diseases, seems more necessary than ever. Farmers across the world are forced to use various pesticides to combat factors that reduce production, but these toxins not only remain on the surface of the products but also penetrate the tissues of fruits, vegetables, and even grains. Although washing fruits or peeling them can be effective in reducing surface contamination of pesticides, removing their toxic effects from the internal tissues of fruits is almost impossible. In such a way most agricultural products that have been exposed to pesticides and are presented to the market shortly after spraying contain pesticide residues. Although the use of pesticides and chemical fertilizers in modern agriculture significantly increases agricultural products, it should be noted that excessive use of pesticides in agricultural production leads to higher levels of pesticide residues in agricultural products exceeding the Maximum Residue Limit, which is considered a risk factor for human health and environmental pollution. The negative effects of chemical toxins on health include various types of cancers, neurological diseases, diabetes, respiratory diseases, failures, fetal diseases, genetic problems, and harmful effects on the environment such as pest resistance, their dominance, and the disappearance of beneficial insects. Considering that citrus fruits are considered a strategic product in Mazandaran province, this research was conducted to investigate the level of pesticide residues in citrus orchards in Sari County. Materials and methods: The residues of pesticides in the citrus fruits produced in Sari county were investigated in areas monitored by the Agricultural Jihad Organization, the Agricultural Research Center, and Natural Resources of Mazandaran province, to control the type, method of pesticide use, and observing the withholding period. In this study, 15 oranges fruit samples were examined. Each sample was approximately 1 kilogram of each product, which was transferred to the food control laboratory of Mazandaran University of Medical Sciences at a temperature of 4 degrees Celsius. The samples were prepared using the QuEChERS method. The consumption and residue levels of pesticides were identified using the GC-MS method. The Food and Drug Organization and the National Standard Organization of Iran (ISIRI) declared 200 types of pesticides as the most commonly used pesticides in citrus orchards, which were evaluated for their residues in this research. Results: Totally, 3 types of pesticides including Chlorpyrifos, Ethion (Class II), and Pyriproxyfen (Class U) were identified, with Chlorpyrifos being the most commonly used. None of the identified pesticides belonged to Class Ia or Class Ib. Among the identified pesticides, the residue of Ethion exceeded the Maximum Residue Limit (MRL) set by ISIRI. Conclusion: Given the role of pesticides in food safety and environmental pollution, efforts to reduce the use of pest control poisons to minimize the risk to human health and the environment remain challenging and a valuable goal. Although monitoring of production by executive organizations has led to a significant reduction in pesticide consumption, in some cases, residues higher than the permissible limit are still observed. Also, it should be noted that pesticide residues can become environmental pollutants by entering the soil and water. Therefore, along with increasing farmers' awareness, the expansion, substitution, and implementation of Integrated Pest Management (IPM) are still significant for environmental preservation and cost reduction.   125 130 2024/03/112024/05/52024/04/272023/10/102024/01/62023/11/112024/05/292023/12/92023/07/22024/04/302023/08/112024/02/112024/06/82024/06/29 1403/4/9 2024/08/242024/08/132024/07/142024/08/192024/08/212024/08/122024/08/62024/08/212024/08/132024/08/242024/08/122024/08/122024/08/122024/08/6 1403/5/16 سیده نرگس مظلومی Narges Mazloomi استادیار، گروه تغذیه دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران samira.mazloomi@yahoo.com ابراهیم صالحی فر Ebrahim Salehifar مرکز تحقیقات سلامت فرآورده های گیاهی و دامی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران esalehifar52@gmail.com محمد حسین اصفهانی زاده Mohammadhosein Esfahanizadeh مرکز تحقیقات سلامت فرآورده های گیاهی و دامی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران mh.esfahanizadeh@gmail.com هاشم قزل سفلی Hashem Ghezelsofla مرکز تحقیقات سلامت فرآورده های گیاهی و دامی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران h_ghezelsofla@yahoo.com کیوان مهدوی ماشکی Keyvan Mahdavi Mashaki استادیار پژوهش موسسه تحقیقات برنج کشور، معاونت مازندران، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی،آمل، ایران ایران keyvan_mahdavi64@yahoo.com اسماعیل بابانژاد Esmaeil Babanezhad مرکز تحقیقات سلامت فرآورده های گیاهی و دامی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران esmaeil.babanezhad@gmail.com لاله کریم زاده Laleh Karimzadeh مرکز تحقیقات سلامت فرآورده های گیاهی و دامی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران lalehkarimzadeh@gmail.com preharvest interval oranges pesticides ethion chlorpyrifos pyriproxyfen دوره کارنس پرتقال آفت‌کش pyriproxyfen chlorpyrifos ethion 1. Li Z, Zhang Y, Zhao Q, Wang C, Cui Y, Li J, et al. temporal variation, quality and safety assessment of pesticide residues on citrus fruits in China. Chemosphere 2020; 258: 127381.##2. Andersson H, Tago Pacheco D, Treich N. Pesticides and health: A review of evidence on health effects, valuation of risks, and benefit-cost analysis. TSE Working Paper 2014; 14-477.##3. Abang AF, Kouamé CM, Abang M, Hanna R, Fotso AK. Assessing vegetable farmer knowledge of diseases and insect pests of vegetable and management practices under tropical conditions. International Journal of Vegetable Science 2014; 20(3): 240-253.##4. Grover ST. Exploring motivations and perceptions of small-scale Farmers: considerations for sustainable agriculture in east central. Indiana Ball State University. 2013.##5. UNCTAD. From FAO data sited from: UNCTAD from FAO data (2004).##6. Salehifar E, Karimzadeh L, Esfahanizadeh M, Mazloomi N, Ghezelsofla H, Moshrefi B, et al. Comprehensive document on the assessment and organization of the distribution, sale, and consumption of pesticides in agricultural and horticultural products in Mazandaran Province Sari: Pendar Nikan 2022. p. 91.##7. Ahmadnejad S, Amirahmadi M, Shoeibi S, Ostadgholami M, Ghazi-Khansari M.. Monitoring of Some Pesticides Residue in Oranges Collected From TehranS Market by GC/MS and Evaluation of Safety by Estimation of Daily Intake. J Food Nutr Disor 2014; 3: 3.##8. Shokrzadeh M, Karami M, Ghadi MAE. Measuring organophosphorus insecticide residue in rice produced in Amol, North of Iran. J Mazandaran Univ Med Sci 2012; 21(1): 201-207 (Persian).##9. Al-Nasir FM, Jiries AG, Al-Rabadi GJ, Alu'datt MH, Tranchant CC, Al-Dalain SA, et al. Determination of pesticide residues in selected citrus fruits and vegetables cultivated in the Jordan Valley. Lwt-Food Sci Technol 2020; 123: 109005.##10. Organization, I. N. S. Foods of plant origin— Determination of pesticide residues using GC-MS and/or LC-MS/MS following acetonitrile extraction/partitioning and cleanup by dispersive SPE— QuEChERS-method. In. Karaj: Iranian National Standardization Organization. 2013.##11. WHO. The WHO recommended classification of pesticides by hazard and guidelines to classification 2009.##12. Bempelou E, Anagnostopoulos C, Kiousi M, Malatou P, Liapis K, Kouloussis N, Mavraganis V, Papadopoulos NT. Τemporal variation in pesticide residues in citrus fruits from Chios, Greece, before and after the development of an integrated Pest management strategy (IPMS): A five-year study (LIFE13 ENV GR/000414). Toxics 2021; 9(12): 323.## ##

بررسی چگونگی تکمیل فرم ارجاع و بازخورد توسط پزشک خانواده شهری مازندران در سال 1397 Investigating How to Complete the Referral and Feedback form with the Urban Family Doctor of Mazandaranin 1 1 سابقه و هدف: پزشک خانواده با استفاده از فرآیند ارجاع، بیماران را به سطوح تخصصی نظام سلامت معرفی می‌کند. به عبارتی دیگر نظام ارجاع می‌تواند به ما اطمینان دهد که مراجعین مراقبت‌های بهداشتی و درمانی به صورت بهینه ومقرون به‌صرفه در سطح تخصصی، خدمات مناسب دریافت می‌کنند. هم‌چنین دسترسی به موقع و ارائه مناسب مراقبت‌های اولیه سلامت از فوائدآن می‌باشد. ارجاع، فرآیند دریافت مشاوره سرپایی تخصصی است که مسیر و ارتباط فرد در سه سطح نظام سلامت را برای تامین جامعیت و تداوم خدمات تعیین می‌کند. این مطالعه با هدف تعیین چگونگی تکمیل فرم ارجاع و بازخورد در پزشک خانواده شهری مازندران در سال 1397 انجام شد. مواد و روش‌ها: این مطالعه مقطعی- توصیفی- تحلیلی می‌باشد که به  بررسی فرم‌های ارجاع بیمه‌شده‌های بیمه تامین اجتماعی توسط پزشکان خانواده شهری و بازخورد متخصصین انجام شد. محقق پس از دریافت کد اخلاق و کسب اجازه از سازمان‌های مرتبط به بررسی فرم‌های ارجاع بیمه شده‌های سازمان تامین اجتماعی سال 1397 ارسالی از طرف پزشکان خانواده شهری به متخصصین در سطح استان پرداخت. جامعه آماری شامل همه فرم‌های ارجاع و پسخوراند تحویلی توسط متخصصین به سازمان بیمه تامین اجتماعی برای دریافت حق العلاج بود. براساس گزارش اداره اسناد پزشکی سازمان بیمه تامین اجتماعی استان مازندران در سال 1397 در مجموع تعداد 151075 برگه ارجاع تکمیل شده برای دریافت حق العلاج متخصصین به آن سازمان تحویل شده است. داده‌های جمع‌آوری شده برای تجزیه و تحلیل آماری به نرم‌افزار اکسل وارد شدند. تحلیل آماری در بخش آمار توصیفی با استفاده از شاخص‌های مرکزی (میانگین، میانه، مد) و شاخص‌های پراکندگی (واریانس، انحراف‌معیار، دامنه تغییرات، ضریب تغییرات) برای متغیرهای کمی و شاخص‌های فراوانی، درصد و شیوع برای داده‌های کیفی انجام شد. داده‌های استخراج شده با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه 25 تجزیه و تحلیل شدند. یافته‌ها: بررسی 3200 مورد از فرم‌های ارجاع و پس‌خوراند مربوط به پزشکان خانواده و متخصصین نشان می‌دهد که در بین پزشکان خانواده 2321 مورد (72/5 درصد) مرد و 879 مورد (27/5 درصد) زن بودند. سوابق بیماران درج شده در 586 مورد (3/18 درصد) ناقص بود. یافته‌های بالینی در 89 مورد (2/7 درصد) وجود داشت و یافته‌های پاراکلینیک نیز در 22 مورد (0/7درصد) ناقص و در 171 مورد (5/3 درصد) کامل بود. در 884 مورد (27/6 درصد) برگه‌های ارجاع ناخوانا بودند. علت ارجاع در 560 مورد (17/5 درصد) درج شده بود. علت نیاز به مراجعه بعدی در 187 مورد (5/8 درصد) از فرم‌های پس‌خوراند توسط متخصصین نوشته شده بود. علاوه بر این 1454 مورد (45/4 درصد) از برگه‌های پس‌خوراند تکمیل شده توسط متخصصین ناخوانا بودند. استنتاج: نتایج به‌دست آمده در این مطالعه نشان می‌دهد که وضعیت کیفیت تکمیل فرم ارجاع از جانب پزشکان خانواده و همچنین وضعیت ارائه پسخوراند از سوی پزشکان متخصص مناسب نیست. برای بهبود این وضعیت اجرای برنامه‌های آموزشی حضوری و غیرحضوری برای هر دو گروه و استفاده از فرم‌های ارجاع الکترونیک می تواند در دستور کار قرار گیرد.   2 Background and purpose: The process by which family physicians refer patients to specialized levels of the healthcare system is presented. In other words, the referral system can assure us that the clients of health care services are optimally allocated at the specialized level of services. In addition to providing proper time and providing proper health care for health benefits. The referral process is a specialized outpatient consulting process that determines the course and communication of the individual in three levels of the health system to provide the integrity and continuity of services this study aimed to determine the quality of referral and feedback forms in the medical family physician of Mazandaran province in 2019. Materials and methods: This descriptive cross-sectional study was conducted to examine the form of insurance referral of social security insurance by physicians of urban families and feedback from experts. After receiving the code of ethics and obtaining permission from the relevant organization the researcher paid the social security organization 1397 issued by the physicians in the province. The statistical population consisted of all forms of reference and the feedback from experts to the social security insurance organization to get the right According the report of the department of medical record department of the social security insurance organization of Mazandaran province in1397 has been handed over to that organization in a total of 151075 reference sheets completed to obtain the right of the specialists. the collected data were entered into Excel software for statistical analysis was performed in descriptive statistics using central dices (mean, median, mode) and dispersion index(variance, standard deviation, range of changes, coefficients of variation ) for quantitative variables, and index, percentage, and prevalence for qualitative data. The data were analyzed by using spss-25 software. Results: The study of 3200 cases of referral and referral forms of family physicians and specialists showed that among the Physicians 2321(72.5) were male and 879(27.5) were female. The patient's records in 586(%18.3) were incomplete. Clinical findings Were found in 98(2.7%) cases and paraclinical findings were incomplete in 22 cases (0.7%) and complete in 171 cases (5.3%). in 884 cases (27.6%) the papers were illegible the cause of referral was written in 560(17.5%). the reason for further referral in 187 cases (5.8%) was written by experts. In addition, 1454 cases (45.4%) of the return sheets completed by specialists were illegible. Conclusion: The results obtained in this study show that the status of the quality of completion of the referral form by the family doctors and also the status of providing feedback by the specialist doctors are not suitable. to improve this situation the implementation of face-to-face and non-face-to-face training programs for both groups and using electronic referral forms can be put on the agenda.   131 136 2024/03/112024/05/52024/04/272023/10/102024/01/62023/11/112024/05/292023/12/92023/07/22024/04/302023/08/112024/02/112024/06/82024/06/292023/10/26 1402/8/4 2024/08/242024/08/132024/07/142024/08/192024/08/212024/08/122024/08/62024/08/212024/08/132024/08/242024/08/122024/08/122024/08/122024/08/62024/08/12 1403/5/22 علیرضا خانجانی فرد Alireza Khanjanifard متخصص پزشکی خانواده‌، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران khanjani2014ali@gmail.com پژمان خسروی Pejman Khosravi متخصص پزشکی خانواده‌، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران پرستو کریمی علی‌آبادی Parastoo Karimi Aliabadi استادیار، گروه داخلی، مرکز تحقیقات دیابت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران مریم زرین کمر Maryam Zarrinkamar استادیار، گروه پزشکی خانواده، مرکز تحقیقات دیابت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران maryamzarrinkamar7040@gmail.com مژگان گران Mojgan Geran استادیار، گروه پزشکی خانواده، مرکز تحقیقات دیابت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران moj1357geran@gmail.com محمد خورشیدی Mohammad Khorshidi پزشک عمومی، مدیریت درمان تامین اجتماعی استان مازندران، قائم‌شهر، ایران ایران عادل حدیدی Adel Hadidi پزشک عمومی، مدیریت درمان تامین اجتماعی استان مازندران، قائم‌شهر، ایران ایران قاسم اویس Ghasem Oveis پزشک عمومی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران محسن اعرابی Mohsen Aarabi استادیار، گروه پاشکی اجتماعی، مرکز تحقیقات دیابت، دانشگاه علوم پاشکی مازندران، ساری، ایران ایران mohsen.aarabi@gmail.com family physician family physician physician family referral system پزشک خانواده پزشکان خانواده پزشک خانواده سیستم ارجاع 1. Rouhani S, Mohammadpour RA. Family medicine and patients' satisfaction in Iran. Life Science Journal 2012; 9(3): 1840-1847.##2. Damary B, Vosough Moghaddam A, Rostami Gooran N, Kabir M J. Evaluation of urban family doctor program and referral system in Fars and Mazandaran provinces: background, achievements, challenges and solutions. Journal of School of Public Health & Institute of Public Health Research 2016; 14(2): 17-38.##3. Chaman R, Ameri M, Raei DM. The national family physician and the quality of referral system. Payesh 2012; 11(6): 785-790 (Persian).##4. Kabir MJ, Jafari N, Nahimi Tabihi M, Mikaniki E, Ashrafian Amiri H, Nasrollahpor Shirvani SD, et al. Health record and provided services recording among centers implementing rural family physician and insurance program in northern provinces of Iran. Journal Hospital 2015; 4(2): 61-69.##5. Ferdosi M, Vatankhah S, Khalesi N, EbadiFardAzar F, Ayoobian A. Designing a referral system management model for direct treatment in social security organization. Iranian Journal of Military Medicine 2012; 14(2): 129-135 (Persian).##6. Steinmann P, Baimatova M, Wyss K. Patient referral patterns by family doctors and to selected specialists in Tajikistan. Int Health 2012; 4(4): 268-276.##7. Nasrollahpour Shirvani D, Ashrafian Amiri H, Motlagh M, Kabir M, Maleki MR, Shabestani Monfared A, et al. Evaluation of the function of referral system in family physician program in Northern provinces of Iran: 2008. J Babol Univ Med Sci 2010; 11(6): 46-52 (Persian).## ##

کلانژیت اسکلروزان اولیه و بیماری پاژه استخوان، گزارش مورد و مروری بر یافته‌های تصویر برداری Primary Sclerosing Cholangitis and Paget's Disease of Bone, A Case Report and Review of Imaging Findings 1 1 بیماری پاژه استخوان یک اختلال متابولیک استخوانی است که با نواحی موضعی از تشدید تولید و چرخه استخوانی با ایجاد استخوان زیاد و بی‌نظم مشخص می‌شود. جذب و تشکیل سریع استخوان منجر به ایجاد بافت استخوانی نامنظم می‌شود. اکثر موارد به طور تصادفی در رادیوگرافی یا به عنوان افزایش مجزای آلکالین فسفاتاز سرم تشخیص داده می‌شود. کلانژیت اسکلروزان اولیه یک اختلال پیشرونده مزمن با علت ناشناخته است که با التهاب، فیبروز و تنگ شدن مجاری متوسط و بزرگ در درخت صفراوی داخل کبدی و/ یا خارج کبدی مشخص می‌شود. همراهی هر دو بیماری با بیماری‌های دیگر گزارش شده ولی گزارش اندکی از همراهی این دو بیماری با هم وجود دارد. این همراهی می‌تواند پزشک را با چالش مهمی برای هر دو بیماری مواجه کند زیرا هر دو بیماری منجر به افزایش آلکالن فسفاتاز می‌شوند. در اینجا، یک مرد 52 ساله که در ارزیابی به علت درد شکم و افزایش آلکالن فسفاتاز، وجود بیماری پاژه فمور نیز تشخیص داده شد، معرفی می‌شود. برای بیمار زولدرونیک اسید 5 میلی‌گرم تجویز شد. شش ماه بعد بیمار شکایتی از درد لگن نداشت. گرافی فمور بدون تغییر باقی ماند و آلکالن فسفاتاز بیمار کاهش یافته و به محدوده طبیعی رسید. یافته‌های آزمایشگاهی، تصویربرداری و بافت شناسی بیمار مورد بررسی قرار گرفت. به نظر می‌رسد در بیماران با آلکالن فسفاتاز بالا و سیروز صفراوی اولیه، وجود درد یا دفرمیتی استخوان و مفاصل باید با تصویربرداری بررسی شود تا وجود بیماری‌های همراه تشخیص داده شود.   2 Paget's disease of bone is a metabolic bone disorder characterized by localized areas of increased bone production and cycle with excessive and irregular bone formation. Rapid bone resorption and formation lead to irregular bone tissue. Most cases are diagnosed incidentally on radiographs or as an isolated elevation of serum alkaline phosphatase. Primary sclerosing cholangitis is a chronic progressive disorder of unknown etiology characterized by inflammation, fibrosis, and narrowing of medium and large ducts in the intrahepatic and/or extrahepatic biliary tree. The association of both diseases with other diseases has been reported, but there are few reports of the association of these two diseases together. This association can present the physician with an important challenge for both diseases because both diseases lead to an increase in alkaline phosphatase. Here, we present a 52-year-old man who was also diagnosed with Paget's disease of the femur on evaluation for abdominal pain and elevated alkaline phosphatase. Zoledronic acid 5 mg was prescribed for the patient. Six months later, the patient did not complain of hip pain. The femur graph remained unchanged and the patient's alkaline phosphatase decreased and reached the normal range. Laboratory findings, imaging, and histology of the patient were explained. It seems that in patients with high alkaline phosphatase and primary biliary cirrhosis, the presence of pain or deformity of bones and joints should be checked with imaging to detect the presence of co-morbidities.   137 144 2024/03/112024/05/52024/04/272023/10/102024/01/62023/11/112024/05/292023/12/92023/07/22024/04/302023/08/112024/02/112024/06/82024/06/292023/10/262024/04/19 1403/1/31 2024/08/242024/08/132024/07/142024/08/192024/08/212024/08/122024/08/62024/08/212024/08/132024/08/242024/08/122024/08/122024/08/122024/08/62024/08/122024/08/21 1403/5/31 مریم مبینی Maryam Mobini استاد، گروه داخلی، مرکز تحقیقات دیابت، مرکز آموزشی درمانی امام خمینی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران mmobini50@yahoo.com ترنگ تقوایی Tarang Taghvaei دانشیار، گروه داخلی، مرکز تحقیقات گوارش و کبد، پژوهشکده بیماری های غیر واگیر، مرکز آموزشی درمانی امام خمینی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران tarang_taghvaei@yahoo.com سلمان غفاری Salman Ghaffari دانشیار، گروه اورتوپدی، مرکز تحقیقات ارتوپدی، مرکز آموزشی درمانی امام خمینی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران orthosalman@yahoo.com هادی مجیدی Hadi Majidi دانشیار، گروه رادیولوژی، مرکز تحقیقات ارتوپدی، مرکز آموزشی درمانی امام خمینی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران hadimajidi2000@yahoo.com امیر حسین معصومی Amirhosein Masoomi دانشجوی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، بیمارستان امام خمینی، ساری، ایران ایران Amir.h.m.13777731@gmail.com Paget disease sclerosing cholangitis alkaline phosphatase Zoledronic acid Bone turnover بیماری پاژه کلانژیت اسکلروزان آلکالن فسفاتاز زولدرونیک اسید چرخه استخوانی 1. Banaganapalli B, Fallatah I, Alsubhi F, Shetty PJ, Awan Z, Elango R, et al. Paget's disease: a review of the epidemiology, etiology, genetics, and treatment. Front Genet 2023; 14: 1131182.##2. Gogas Yavuz D, Aytürk S, Çetinkalp Ş, Bayraktar F, Kulaksızoğlu M, Hekimsoy Z, et al. Clinical and demographic aspects of Paget disease of bone: A multicentric study from Turkey. Eur J Rheumatol 2021; 8(3): 156-161.##3. Maatallah K, Rahmouni S, Miladi S, Rouached L, Ferjeni H, Fazaa A, et al. Paget's Disease of Bone in Tunisia: A Study of 69 Patients. Indian J Endocrinol Metab 2020; 24(5): 422-427.##4. Gennari L, Rendina D, Falchetti A, Merlotti D. Paget's Disease of Bone. Calcif Tissue Int 2019; 104(5): 483-500.##5. Choi YJ, Sohn YB, Chung YS. Updates on Paget's Disease of Bone. Endocrinol Metab (Seoul), 2022; 37(5): 732-743.##6. Cook SJ, Wall C. Paget's disease of bone: A clinical update. Aust J Gen Pract 2021; 50(1-2): 23-29.##7. Lombardi AF, Aihara AY, Fernandes ADRC, Cardoso FN. Imaging of Paget's Disease of Bone. Radiol Clin North Am 2022; 60(4): 561-573.##8. Barale M, Sigrist S, Bioletto F, Maiorino F, Ghigo E, Mazzetti R, et al. Long-Term Efficacy of Intensive Zoledronate Therapy and Predictors of Retreatment in Paget's Disease ofBone. Calcif Tissue Int 2021; 109(4): 383-392.##9. Liel Y, Abu Tailakh M. Long-term control of Paget's disease of bone with low-dose, once-weekly, oral bisphosphonate preparations, in a "real world" setting. Endocrine 2019; 63(3): 651-656.##10. Borz-Baba C, Sachan Y, Sapers B, Georgescu LP. A Case of Rheumatoid Arthritis and Paget Disease of Bone. Am J Case Rep 2019; 20: 764-769.##11. Kimonis V, Adam MP, Feldman J, Mirzaa GM, Pagon RA, Wallace SE, et al. Inclusion Body Myopathy with Paget Disease of Bone and/or Frontotemporal Dementia.GeneReviews ®[Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle:1993-2007.##12. Pereira D, Cunha I, Barcelos A. Psoriatic Arthritis concomitant with Paget's Disease - a case report. Acta Reumatol Port 2014; 39(4): 337-341.##13. Soenjoyo KR, Chua MWJ. A case of Paget's disease of bone associated with hypomyopathic dermatomyositis. Mod Rheumatol Case Rep 2022; 6(2): 291-295.##14. Sabbah M, Bibani N, Trad D, Ouakaa A, Elloumi H, Gargouri D. Association between Sclerosing Cholangitis and Paget Disease: Diagnostic Difficulties. Journal of Spleen and Liver Research 2018; 1(2): 6-9.## ##

بررسی تاثیر مداخلات آموزشی والد-محور بر مهارت‌های ارتباطی والدین و سلامت جنسی نوجوانان: مرور سیستماتیک کارآزمایی‌های بالینی The Effect of Parental Educational Intervention on the Parent’s Communication Skills and Adolescent’s Sexual Health: A Systematic Review of Clinical Trials 1 1 سابقه و هدف: والدین نقش مهمی در سلامت جنسی نوجوانان دارند. روش‌های مختلفی جهت آموزش نوجوانان در زمینه موضوعات جنسی وجود دارد؛ اما گفتگوی جنسی والدین و نوجوانان بهترین روش برای انتقال دانش جنسی به آنان می‌باشد. مطالعات بسیاری در زمینه آموزش جنسی والدین با هدف ارتقای سلامت جنسی نوجوانان طراحی و اجرا شده است که هر یک ابعاد متفاوتی از آموزش جنسی نوجوانان را مورد بررسی قرار داده‌اند. این مطالعه با هدف، مرور مطالعاتی که در زمینه‌ی تاثیر مداخلات آموزشی والد- محور بر مهارت‌های ارتباطی والدین و سلامت جنسی نوجوان صورت گرفته است، انجام پذیرفت. مواد و روش‌ها: این مطالعه از نوع مرور سیستماتیک می‌باشد. در این مطالعه با جستجو در پایگاه‌های داده داخلی و خارجی شامل Magiran، Irandoc، SID، Science Direct، Scopus، Web of Sciences،  PubMedو DOAJ مقالات مرتبط از سال 2000 تا 2023 مورد جستجو قرارگرفتند. با استفاده از کلید واژه‌های آموزش جنسی، رفتار جنسی، والدین، نوجوان، گفتگو، مداخله، و کارآزمایی بالینی در پایگاه‌های داده داخلی و معادل انگلیسی آن‌ها در پایگاه‌های داده خارجی، مطالعات مربوطه مورد جستجو قرار گرفت. معیارهای ورود شامل انواع کارآزمایی بالینی و یا نیمه تجربی، گروه هدف والدین، مقالات دارای متن کامل، به زبان فارسی و یا انگلیسی در نظرگرفته شد. مقالات مرتبط با استفاده از معیارهای PICO، مورد بررسی قرار گرفتند. مطالعاتی که بر روی والدین (مادر، پدر، و یا هر دو) انجام گرفته بود، در نظرگرفته شد. از نظر مداخله نیز، مطالعاتی که مداخلات آموزشی شامل سخنرانی، نمایش فیلم، ایفای نقش و سایر روش‌های آموزشی را در برمی‌گرفت، وارد مطالعه شدند. پیامدهای مطلوب برای مطالعه‌ی حاضر شامل سواد جنسی والدین، مهارت‌های والدین در برقراری ارتباط با نوجوان، مهارت استفاده از کاندوم و پرهیز از روابط جنسی پیش از موعد و ارتقای سلامت جنسی نوجوانان در نظر گرفته شد. یافته‌ها: با جستجوی پایگاه‌های داده موردنظر، تعداد مطالعات اولیه یافت شده برابر با 66 مقاله بود. پس ازحذف موارد تکراری (12 مقاله)، غربالگری مقالات براساس عنوان و چکیده انجام گرفت که در نتیجه آن، 21 مقاله به دلیل عدم ارتباط با عنوان مطالعه، حذف شدند. از 33 مقاله باقی مانده، تعداد 13 مقاله که دارای متن کامل بود و با معیارهای ورود مطالعه حاضر همخوانی داشتند، وارد مطالعه شدند. براساس نتایج مطالعات وارد شده در این مروری سیستماتیک در خصوص انواع مداخلات آموزشی والد- محور پیامدهای حاصله در دو طبقه تاثیر مداخلات آموزشی والد- محور بر مهارت های ارتباطی والدین در زمینه مسائل جنسی (8 مطالعه) و تاثیر مداخلات آموزشی والد محور بر سلامت جنسی نوجوان (6 مطالعه) دسته بندی گردید. یافته های مطالعه نشان دادند آموزش گفتگوی جنسی به والدین می‌تواند از یک سو باعث تقویت مهارت‌های ارتباطی والدین در خصوص گفتگوی جنسی والد- نوجوان گردیده و خود اتکایی والدین برای حل مسائل جنسی نوجوانان را افزایش دهد و از سوی دیگر از طریق ارتقای سلامت جنسی نوجوانان، باعث به تعویق انداختن رابطه جنسی، استفاده از کاندوم، پیشگیری از بیماری‌های منتقله از جنسی و جلوگیری از بارداری ناخواسته در آنان گردید. استنتاج: از یافته‌های مطالعه چنین استنباط می‌شود که آموزش والدین و افزایش آگاهی آنان نسبت به مسائل جنسی نوجوانان، علاوه بر ارتقای مهارت والدین در برخورد مناسب با بحران‌های جنسی نوجوان، می‌تواند باعث بهبود گفتگوی جنسی والدین با نوجوانان و پرهیز آنان از روابط جنسی ناسالم، و ارتقای سلامت جنسی نوجوانان گردد.   2 Background and purpose: Parents play an important role in the sexual health of adolescents. There are multiple ways to educate adolescents about sexual issues, but the most effective method of imparting sexual knowledge to them is through sexual conversations between parents and adolescents. The aim of improving the sexual health of adolescents has been achieved through the design and implementation of many studies in the field of sexual education of parents, Sexual education for adolescents has been examined through different aspects by each of these. The present study aimed to review the articles that have been conducted in the field of sexual education of parents and the effect of parental educational intervention on the parents' communication skills and adolescent's sexual health. Materials and methods: This study is a systematic review in that relevant articles between 2000 and 2023 were extracted by searching internal and external databases including Magiran, Irandoc, SID, Science Direct, Scopus,  Web of Sciences, PubMed, and DOAJ. Relevant studies were searched using sex education, sexual behavior, parents, adolescents, dialogue, intervention, and clinical trials in external databases and their Persian equivalents in internal databases. Inclusion criteria included types of clinical or semi-experimental trials, the target group of parents, and articles with full text, in Farsi or English. Related articles were reviewed using PICO criteria. So studies conducted on parents (mother, father, or both) and teenagers were considered. In terms of intervention, studies that included educational interventions including lectures, film watching, role-playing, and other educational methods were included in the study. Desirable outcomes for the present study include parents' sexual literacy, parents' skills in communicating with their adolescents, condom use skills, avoiding premature sexual relations, and promotion of adolescents' sexual health. Results: The number of primary studies found in the relevant databases equaled 66 articles. After removing duplicates (12 articles), articles were screened based on the title and abstract, and as a result, 21 articles were removed due to lack of relevance to the study title. Out of the remaining 33 articles, 13 articles that had full text and matched the inclusion criteria of the present study were included in the study. Based on the results of the included studies in this systematic review regarding the types of effects of parental educational intervention, the results obtained in two categories: the effect of parental educational interventions on parents' communication skills on sexual issues (8 studies) and the effect of parental educational interventions on adolescent’s sexual health (6 studies) were categorized. The findings of the study showed that teaching parents about sexual dialogue can, on the one hand, strengthen the parent's communicational skills regarding parent-adolescent sexual dialogue and increase the self-reliance of parents to solve the sexual problems of adolescents. on the other hand, promoting the sexual health of adolescents, causes them to postpone sex, use condoms, and prevent sexually transmitted diseases and unwanted pregnancy. Conclusion: From the findings of the study, it can be concluded that educating parents and increasing their awareness of adolescent sexual issues, in addition to improving parents' communicational skills in dealing with adolescent sexual crises, can improve parents' sexual dialogue with adolescents and their avoidance of unhealthy sexual relations, and improve the adolescent’s sexual health.   145 157 2024/03/112024/05/52024/04/272023/10/102024/01/62023/11/112024/05/292023/12/92023/07/22024/04/302023/08/112024/02/112024/06/82024/06/292023/10/262024/04/192024/03/4 1402/12/14 2024/08/242024/08/132024/07/142024/08/192024/08/212024/08/122024/08/62024/08/212024/08/132024/08/242024/08/122024/08/122024/08/122024/08/62024/08/122024/08/212024/08/10 1403/5/20 ملیحه ساداتی Malihe Sadati دانشجوی کارشناسی ارشد مشاوره در مامایی، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران Malihesadati75@gmail.com زهره شاه حسینی Zohreh Shahhosseini استاد، گروه مامایی و بهداشت باروری، مرکز تحقیقات سلامت جنسی و باروری، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران zshahhoseini@yahoo.com کبری عابدیان Kobra Abedian Kasgari دانشکده پرستاری، مامایی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران kobra_abedian1384@yahoo.com رویا نیکبخت Roya Nikbakht استادیار، گروه آمار زیستی و اپیدمیولوژی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران roya.nikbakht2011@gmail.com Sex education sexual behavior parents adolescents intervention clinical trials آموزش جنسی رفتار جنسی والدین نوجوانان مداخله کارآزمایی بالینی 1. World Health Organization. Adolescent health in the South-East Asia Region. 2015. Available from: https://www.who.int/southe astasia/health-topics/adolescent-health.##2. Noori Sistani M, Marghati Kooi E, Taghdisi M. Comparison among viewpoints of mothers, girls and teachers on pubertal health priorities in guidance schools in District 6, Tehran. SJSPH 2008; 6(2): 13-22 (Persian).##3. Rezaei A, Hamzehgardeshi Z, Hajikhani G, Zabihei M, Hamzehgardeshi L. Influenced factors of drug user girls’ sexual decision making: Iranian adolescent perspective. Chldhood Adolesc Neuropsych 2012; 60(5): S242-S243 (Persian).##4. Youzbashi B, Maarefvand M, Hosseinzadeh S. Evaluation of validity and reliability of “parents comfort to discuss about sex topics” and “Parents intention to discuss about sex topics” questionnaires. Q J Social Work 2017; 6(1): 37-43 (Persian).##5. Jackson CA, Henderson M, Frank JW, Haw SJ. An overview of prevention of multiple risk behaviour in adolescence and young adulthood. J Public Health 2012; 34(suppl_1): i31-i40.##6. UNESCO. International technical guidance on sexuality education: an evidence-informed approach for schools teachers and health educators. 2009. Available from: http:// unesdoc.unesco.org/images/0018/001832/183281e.pdf.##7. World Health Organization. Comprehensive sexuality education. 2023. Available from: https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/comprehensive-sexuality-education.##8. Goldman JD. The new sexuality education curriculum for Queensland primary schools. Sex Edu 2010; 10(1): 47-66.##9. Miller KS, Fasula AM, Dittus P, Wiegand RE, Wyckoff SC, McNair L. Barriers and facilitators to maternal communication with preadolescents about age-relevant sexual topics. AIDS Behav 2009; 13(2): 365-374.##10. Mohajer N, Bessarab D, Earnest J. There should be more help out here! A qualitative study of the needs of Aboriginal adolescents in rural Australia. Rural Remote Health 2009; 9(2): 1137.##11. Vandermassen G. Sexual selection: A tale of male bias and feminist denial. Europ J Women Studs 2004; 11(1): 9-26.##12. Sadeghmoghaddam L, Askari F, Akbari A, Mazloom S, Keramati A. The comparison of normal sexual behaviors in boys and girls of 2-7 years old and mothers ‘performance on these behaviors. Intern Med Today 2006; 11(4): 49-54.##13. Anoosheh M, Niknami SH, Tavakoli R, Faghihzadeh S. Preliminary Study Of Puberty Education In Adolescent Girls: A Qualitative Research. Iran J Psychiatry Clin Psychol 2003; 9(2): 64-70. (Persian).##14. Shirpak KR, Ardebili HE, Mohammad K, Maticka-Tyndale E, Chinichian M, Ramenzankhani A, et al. Developing and testing a sex education program for the female clients of health centers in Iran. Sex Educat 2007; 7(4): 333-349 (Persian).##15. Chen JQ, Chen DG. Awareness of child sexual abuse prevention education among parents of Grade 3 elementary school pupils in Fuxin City, China. Health Educ Res 2005; 20(5): 540-547.##16. Alzoubi FA, Ali RA, Flah IH, Alnatour A. Mothers’ knowledge & perception about child sexual abuse in Jordan. Child Abuse Negl 2018; 75: 149-58.##17. Ahmadi F, Anoosheh M, Vaismoradi M, Safdari MT. The experience of puberty in adolescent boys: an Iranian perspective. Int Nurs Rev 2009; 56(2): 257-263. (Persian).##18. Mirzaii Nagmabadi K, Babazadeh R, Shariati M, Mousavi SA. Iranian adolescent girls and sexual and reproductive health information and services: a qualitative study. Iran J Obstetric Gynecolo Infertil 2014; 17(92): 9-18 (Persian).##19. Starling SP, Heisler KW, Paulson JF, Youmans E. Child abuse training and knowledge: a national survey of emergency medicine, family medicine, and pediatric residents and program directors. Pediatrics 2009; 123(4): e595-e602.##20. Bolen RM, Scannapieco M. Prevalence of child sexual abuse: A corrective metanalysis. Soci Ser Rev 1999; 73(3): 281-313.##21. Labbaf F. Child police, role of pediatric police in dealing with child abuse from the perspective of police and welfare organization. Journal of Police Knowledge. 2014; 16(2): 43-62 (Persian). ##22. Beckett MK, Elliott MN, Martino S, Kanouse DE, Corona R, Klein DJ, et al. Timing of parent and child communication about sexuality relative to children's sexual behaviors. Pediatrics 2010; 125(1): 34-42.##23. Campero L, Walker D, Atienzo EE, Gutierrez JP. A quasi-experimental evaluation of parents as sexual health educators resulting in delayed sexual initiation and increased access to condoms. J Adolesc 2011; 34(2): 215-223.##24. Ladapo JA, Elliott MN, Bogart LM, Kanouse DE, Vestal KD, Klein DJ, et al. Cost of talking parents, healthy teens: A worksite-based intervention to promote parent–adolescent sexual health communication. J Adolesc Health 2013; 53(5): 595-601. ##25. Lederman RP, Chan W, Roberts-Gray C. Sexual risk attitudes and intentions of youth aged 12—14 years: Survey comparisons of parent-teen prevention and control groups. Behav Med 2004; 29(4): 155-166. ##26. Widman L, Evans R, Javidi H, Choukas-Bradley S. Assessment of parent-based interventions for adolescent sexual health: A systematic review and meta-analysis. JAMA pediatr 2019; 173(9): 866-877. ##27. Hamzehgardeshi Z, Shahhosseini Z, Moosazadeh M, Nematzadeh S. Factors associated with sexual and reproductive health literacy: A scoping review. J Health Res Commun 2022; 8(3): 96-110.##28. Kelder I, Sneijder P, Klarenbeek A, Laan E. Communication practices in conversations about sexual health in medical healthcare settings: A systematic review. Patient Educ Couns 2022; 105(4): 858-868.##29. Burgess V, Dziegielewski SF, Green CE. Improving comfort about sex communication between parents and their adolescents: Practice-based research within a teen sexuality group. Brief treatment crisis intervent 2005; 5(4): 379.##30. Guilamo‐Ramos V, Jaccard J, Dittus P, Bouris A, Gonzalez B, Casillas E, et al. A comparative study of interventions for delaying the initiation of sexual intercourse among Latino and black youth. Perspect Sex Reprod Health 2011; 43(4): 247-254.##31. Majdpour M, Shams M, Parhizkar S, Mousavizadeh A, Rahimi Z. Informal sexuality education to adolescent girls through empowering their mothers: a field trial. SJSPH 2017; 15(3): 267-279 (Persian).##32. Mostofi N, Garmaroudi G, Shamshiri A, Shakibazadeh E. Effect of group education on knowledge, attitude and practice of mothers of adolescent girls about sex education. J School Pub Health Instit Pub Health Res 2016; 14(3).##33. Tavoosi S, Shafiabadi A, Salimi Bajestani H. The effectiveness of teaching sex education components to mothers Anxiety of fifth and sixth grade girls in Quds city. Cultur Counsel Q Psychother 2020; 11(41): 112-124 (Persian).##34. Villarruel AM, Cherry CL, Cabriales EG, Ronis DL, Zhou Y. A parent–adolescent intervention to increase sexual risk communication: Results of a randomized controlled trial. AIDS Educ Prev 2008; 20(5): 371-383.##35. Lefkowitz ES, Sigman M, Au TKf. Helping mothers discuss sexuality and AIDS with adolescents. Child Dev 2000; 71(5): 1383-1394.##36. Blake SM, Simkin L, Ledsky R, Perkins C, Calabrese JM. Effects of a parent-child communications intervention on young adolescents' risk for early onset of sexual intercourse. Fam Plann Perspect 2001; 33(2): 52-61.##37. Dancy BL, Hsieh Y-L, Crittenden KS, Kennedy A, Spencer B, Ashford D. African American adolescent females: Mother-involved HIV risk-reduction intervention. J HIV AIDS Soc Serv 2009; 8(3): 292-307. ##38. Ahari SB, Moghadam ZB, Azin SA, Montazeri A, Maasoumi R, Pedram J. Evaluation of effectiveness of a sexuality education program for parents of male adolescents: promoting of parent–adolescent sexual communication. Int J Adolesc Med Health 2020; 34(4): 249-256. ##39. Aryaeefar Z, Maleki S. Comparison of the Effects of Sex Education with Two Methods of Educational Pack and Group Discussion on Awareness in Mothers of Pre-school Children. Journal of Health and Care. 2021; 22(4): 339-347.##40. Goli F, Mohammadi AhmadAbadi N. The effect of sexual education on mothers' knowledge, attitude and practice in responding to their daughters' questions. J Child Ment Health 2019; 6(2): 81-92.##41. Faraji S, Taymoori P, Gharibi F, Bahmani A. The Effect of Mother’s education on sexual education of Preschool Children based on Health Belief Model. J Educ Community Health 2021; 8(4): 299-306.##42. Yazdani S, Sohrabi N. The effect of sex education education on the sexual identity of 7-11 year old children in Shiraz city. Biannl J Appld Counsel 2018; 8(2): 93-108.## ##

روش های نوین در پزشکی بازساختی قلب: کاربرد سلول‌های بنیادی پرتوان القایی، اگزوزوم‌ها و تکنولوژی پچ‌های قلبی New Methods in Cardiac Regenerative Medicine: The Use of Induced Pluripotent Stem Cells, Exosomes, and Cardiac Patch Technology 1 1 علی‌رغم پیشرفت‌های چشمگیر در پیشگیری، تشخیص و درمان بیماری‌های قلبی هنوز این بیماری به عنوان یکی از چالش‌های اصلی نظام سلامت جهانی محسوب می‌گردد. براساس آمار‌های سازمان جهانی بهداشت، بیماری‌های قلبی عروقی یکی از مهم‌ترین عوامل مرگ و میر در سراسر جهان به شمار می‌روند. پیش بینی می‌شود که در سال‌های آینده در نتیجه پیری جمعیت، شهرنشینی و تغییر سبک زندگی آمار مرگ و میر ناشی از بیماری‌های قلبی افزایش یابد. رویکردهای دارویی موجود تنها طول عمر بیماران را افزایش می‌دهد، اما ترمیمی در بافت قلبی ایجاد نمی‌نماید. در مراحل پیشرفته این بیماری‌ها به غیر از پیوند قلب، درمانی وجود ندارد. با این حال، پیوند به دلیل تعداد محدود اهدا کننده مناسب، عوارض و خطرات بعد از عمل مانند رد پیوند، نارسایی اولیه پیوند و عفونت‌های شایع بعد از پیوند قلب همیشه قابل اجرا نیست. سلول‌های بنیادی از زمان شناسایی تا به امروز امید فراوانی را در جهان بوجود آورده است. با افزایش تحقیقات بر روی سلول‌های بنیادی و سلول درمانی در چند دهه اخیر، محققین به این نتیجه رسیدند که استفاده از این رویکرد درمانی جدید می‌تواند موجب افزایش طول عمر و بهبود بیماران گردد. کشورهای مختلف در سال‌های اخیر میلیون‌ها دلار در زمینه کاربرد سلول‌های بنیادی برای درمان بیماری‌های مختلف هزینه کرده‌اند. سلول‌های بنیادی جنینی توانایی بسیار بالایی در تمایز دارند، اما کاربرد آن‌ها در پزشکی بازساختی با محدودیت‌های اخلاقی و مذهبی شدیدی مواجه است. شناسایی سلول‌های بنیادی پرتوان القایی انقلابی در زمینه پزشکی بازساختی ایجاد نمود. این سلول‌ها تمام قابلیت‌های سلول‌های بنیادی جنینی را دارا هستند و به راحتی می‌توانند به میوسیت‌های قلبی تمایز یابند. علاوه بر این اثرات پاراکراینی سلول‌های بنیادی پرتوان القایی و وزیکول‌‎های خارج سلولی ترشح شده از این سلول‌ها در پزشکی بازساختی بسیار مورد توجه قرار گرفته است. در میان وزیکول‌های ترشحی خارج سلولی، توجه پژوهشگران به اگزوزوم‌ها بیش‌تر بوده است. اگزوزوم‌ها وزیکول‌هایی با اندازه ٣٠ تا 100 نانومتر هستند که توپولوژی شبیه غشای پلاسمایی دارند و می‌توانند وارد سلول‌های هدف شده و محموله‌های خود را تحویل دهند. پچ‌های قلبی دستاوردیست نوین که از تلفیق مهندسی بافت و علوم سلولی بوجود آمده است و بمنظور بهبود آسیب‌های قلبی مورد استفاده قرار می‌گیرند. پچ‌های قلبی از یک داربست طبیعی و یا سنتزی با هدف حمایت و بازسازی از میوکارد قلب به دنبال آسیب، بر روی بافت قلب کاشته می‌شوند. رویکرد اصلی استفاده از پچ‌های قلبی حمایت فیزیکی از بافت آسیب دیده‌ی قلب است. امروزه ترکیب کاردیومیوسیت‌های مشتق از سلول‌های بنیادی پرتوان القایی به همراه مواد زیست سازگار و فاکتورهای رشد، پچ‌های قلبی ویژه‌ای را ایجاد کرده است که توانایی تحویل دقیق بسیاری از سلول‌ها و به حداقل رساندن تلفات سلولی در شرایط درون‌تنی را دارند. در این مقاله مروری تلاش شده است به بررسی جدیدترین پیشرفت‌ها در حوزه پزشکی بازساختی قلب از طریق استفاده از پچ‌های قلبی، سلول‌های بنیادی پرتوان القایی و اگزوزوم‌های مشتق از آن پرداخته شد؛ هم‌چنین مقاله‌ی حاضر سعی دارد به ارزیابی چالش‌های پیش روی پزشکی بازساختی قلب در استفاده از موارد ذکر شده جهت تخفیف و بهبود آسیب‌های وارد شده به بافت قلب بپردازد و نهایتا با ارائه یک تصویر کلی از چشم‌اندازهای جدید پیش روی پزشکی بازساختی قلب برای پژوهش‌های آینده الهام بخش باشد.   2 Despite significant advances in the prevention, diagnosis, and treatment of cardiac diseases, this condition is still considered one of the major challenges facing the global healthcare system. According to the World Health Organization (WHO) statistics, cardiovascular diseases (CVD) are among the leading causes of mortality worldwide. It is predicted that in the future, due to population aging, urbanization, and lifestyle changes, the mortality rate from cardiac diseases will increase. Current pharmacological approaches only extend the lifespan of patients without providing cardiac tissue repair. In the advanced stages of these diseases, apart from heart transplantation, there is no curative treatment available. However, due to limited suitable donors and post-operative risks and complications such as graft rejection, primary graft failure, and common infections after heart transplant, transplantation is not always feasible. Stem cells have created a wide range of hope in the world since their discovery. With increased research on stem cells and cell therapy in recent decades, researchers have found that utilizing this innovative therapeutic approach can increase lifespan and improve patient outcomes. Various countries have invested millions of dollars in the application of stem cells for treating various diseases in recent years. Embryonic stem cells (ESCs) have great differentiation potential, but their medical application faces severe ethical and religious constraints. The identification of potent induced pluripotent stem cells has revolutionized regenerative medicine. These cells possess all the capabilities of embryonic stem cells and can easily differentiate into cardiac myocytes. Furthermore, the paracrine effects of induced pluripotent stem cells (iPSCs) and extracellular vesicles (EVs) secreted from these cells in regenerative medicine have garnered significant attention. Among extracellular secretory vesicles, researchers have focused more on exosomes. Exosomes are vesicles ranging from 30 to 100 nanometers that have a plasma membrane-like topology and can enter target cells and deliver their cargo. Cardiac patches are a novel achievement resulting from the integration of tissue engineering and cell sciences and are used to improve cardiac injuries. Cardiac patches consist of a natural or synthetic scaffold designed to support and restore myocardial tissue following injury, and they are implanted into the heart tissue. The primary approach to using cardiac patches is to provide physical support to damaged heart tissue. Nowadays, the combination of cardiomyocytes derived from potent induced pluripotent stem cells along with biocompatible materials and growth factors has created specialized cardiac patches capable of precise delivery of many cells and minimizing cellular damages in vivo conditions. This review article aims to explore the latest advances in cardiac regenerative medicine through the use of cardiac patches, induced pluripotent stem cells, and exosomes derived from them; as well as to assess the challenges ahead in cardiac regenerative medicine using the mentioned items to alleviate and improve tissue damage to the heart, and ultimately provide an overview of new perspectives for future research in cardiac regenerative medicine.   158 176 2024/03/112024/05/52024/04/272023/10/102024/01/62023/11/112024/05/292023/12/92023/07/22024/04/302023/08/112024/02/112024/06/82024/06/292023/10/262024/04/192024/03/42024/05/1 1403/2/12 2024/08/242024/08/132024/07/142024/08/192024/08/212024/08/122024/08/62024/08/212024/08/132024/08/242024/08/122024/08/122024/08/122024/08/62024/08/122024/08/212024/08/102024/07/3 1403/4/13 عبدالرضا دیانی Abdolreza Dayani استادیار، مرﻛﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻗﻠﺐ و ﻋﺮوق شهید رﺟﺎیﻲ، مرکز آموزشی، تحقیقاتی و درمانی قلب و عروق شهید رجایی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران ایران dr.a.dayani@gmail.com محسن قیاسی Mohsen Ghiasi دکترای تخصصی بیولوژی سلولی و مولکولی، مرﻛﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻗﻠﺐ و ﻋﺮوق شهید رﺟﺎیﻲ، مرکز آموزشی، تحقیقاتی و درمانی قلب و عروق شهید رجایی، دانشگاه علوم پزشکی ایران m_ghiasi@rhc.ac.ir induced pluripotent stem cells cardiac patches exosomes tissue engineering regenerative medicine سلول‌های بنیادی پرتوان القایی پچ قلبی اگزوزوم مهندسی بافت پزشکی بازساختی 1. Bonow RO, Mann DL, Zipes DP, Libby P. Braunwald's heart disease e-book: A textbook of cardiovascular medicine. 10th ed. Philadelphia: Elsevier Health Sciences; 2011.##2. Maleki Jamasbi M, Azami H, Samari B, Yousofvand V, Shourcheh E. Epidemiological Survey of Mortality and Morbidity Caused by Cardiovascular Diseases in Patients Admitted to the Cardiac Care Units of Hamadan Educational-medical Hospitals, Hamadan, Iran, in 2017. J Health Res Commun 2019; 5(3): 27-38 (Persian).##3. Parrotta EI, Lucchino V, Scaramuzzino L, Scalise S, Cuda G. Modeling cardiac disease mechanisms using induced pluripotent stem cell-derived cardiomyocytes: progress, promises and challenges. Int J Mol Sci 2020; 21(12): 4354.##4. Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, et al. Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015. The lancet 2016; 388(10053): 1459-1544.##5. Mozaffarian D, Benjamin EJ, Go AS, Arnett DK, Blaha MJ, Cushman M, et al. Heart disease and stroke statistics—2016 update: a report from the American Heart Association. Circulation 2016; 133(4): e38-e360.##6. Benjamin EJ, Blaha MJ, Chiuve SE, Cushman M, Das SR, Deo R, et al. Heart disease and stroke statistics—2017 update: a report from the American Heart Association. Circulation 2017; 135(10): e146-e603.##7. Heidenreich PA, Albert NM, Allen LA, Bluemke DA, Butler J, Fonarow GC, et al. Forecasting the impact of heart failure in the United States: a policy statement from the American Heart Association. Circ Heart Fail 2013; 6(3): 606-619.##8. Hasetine W, editor A brave new medicine. A conversation with William Haseltine. Interview by Joe Flower. Health Forum Journal; 1999.##9. Yuasa S, Itabashi Y, Koshimizu U, Tanaka T, Sugimura K, Kinoshita M, et al. Transient inhibition of BMP signaling by Noggin induces cardiomyocyte differentiation of mouse embryonic stem cells. Nat Biotechnol 2005; 23(5): 607-611.##10. Fukuda K, Yuasa S. Stem cells as a source of regenerative cardiomyocytes. Circ Res 2006; 98(8): 1002-1013.##11. Yuasa S, Fukuda K. Recent advances in cardiovascular regenerative medicine: the induced pluripotent stem cell era. Expert Rev Cardiovasc Ther 2008; 6(6): 803-810.##12. Masoumi N, Ghollasi M, Halabian R, Eftekhari E, Ghiasi M. Carbachol, along with calcium, indicates new strategy in neural differentiation of human adipose tissue-derived mesenchymal stem cells in vitro. Regen Ther 2023; 23: 60-66.##13. Norouz F, Poormoghadam D, Halabian R, Ghiasi M, Monfaredi M, Salimi A. A Novel Nanocomposite Scaffold Based on Polyurethane (PU) Containing Cobalt Nanoparticles (CoNPs) for Bone Tissue Engineering Applications. Curr Stem Cell Res Ther 2023; 18(8): 1120-1132.##14. Shirkoohi FJ, Ghollasi M, Halabian R, Eftekhari E, Ghiasi M. Oxaloacetate as new inducer for osteogenic differentiation of human adipose tissue-derived mesenchymal stem cells in vitro. Mol Biol Rep 2024; 51(1): 451.##15. Hemati S, Hatamian-Zarmi A, Halabian R, Ghiasi M, Salimi A. Schizophyllan promotes osteogenic differentiation of human adipose tissue-derived mesenchymal stem cells in vitro. Mol Biol Rep 2023; 50(12): 10037-10045.##16. Salimi A, Ghiasi M, Korani M, Karimi Zarchi AA. Involved molecular mechanisms in stem cells differentiation into chondrocyte: a review. J Appl Biotechnol Rep 2021; 8(3): 234-241.##17. Ghiasi M, Jadidi K, Hashemi M, Zare H, Salimi A, Aghamollaei H. Application of mesenchymal stem cells in corneal regeneration. Tissue Cell 2021; 73: 101600.##18. Ghiasi M, Hashemi M, Salimi A, Jadidi K, Tavallaie M, Aghamollaei H. Combination of natural scaffolds and conditional medium to induce the differentiation of adipose-derived mesenchymal stem cells into keratocyte-like cells and its safety evaluation in the animal cornea. Tissue Cell 2023; 82: 102117.##19. Evans MJ, Kaufman MH. Establishment in culture of pluripotential cells from mouse embryos. Nature 1981; 292(5819): 154-156.##20. Kolterud Å, Carlsson L. Expression of the LIM-homeobox gene LH2 generates immortalized steel factor-dependent multipotent hematopoietic precursors. EMBO 1998; 17(19): 5744-5756.##21. Shibata N, Umesono Y, Orii H, Sakurai T, Watanabe K, Agata K. Expression ofvasa (vas)-Related genes in germline cells and totipotent somatic stem cells of planarians. Dev Biol 1999; 206(1): 73-87.##22. Peng C-H, Huang K-C, Lu H-E, Syu S-H, Yarmishyn AA, Lu J-F, et al. Generation of induced pluripotent stem cells from a patient with X-linked juvenile retinoschisis. Stem Cell Res 2018; 29: 152-156.##23. Ghosh D, Mehta N, Patil A, Sengupta J. Ethical issues in biomedical use of human embryonic stem cells (hESCs). JRHM 2016; 2(Suppl 2): S37-S47.##24. Robertson JA. Human embryonic stem cell research: ethical and legal issues. Nat Rev Genet 2001; 2(1): 74-78.##25. Wert Gd, Mummery C. Human embryonic stem cells: research, ethics and policy. Hum Reprod 2003; 18(4): 672-682.##26. Takahashi K, Yamanaka S. Induction of pluripotent stem cells from mouse embryonic and adult fibroblast cultures by defined factors. Cell 2006; 126(4): 663-676.##27. Takahashi K, Tanabe K, Ohnuki M, Narita M, Ichisaka T, Tomoda K, Yamanaka S. Induction of pluripotent stem cells from adult human fibroblasts by defined factors. Cell 2007; 131(5): 861-872.##28. Yu J, Vodyanik MA, Smuga-Otto K, Antosiewicz-Bourget J, Frane JL, Tian S, et al. Induced pluripotent stem cell lines derived from human somatic cells. Science 2007; 318(5858): 1917-1920.##29. Lowry W, Richter L, Yachechko R, Pyle A, Tchieu J, Sridharan R, et al. Generation of human induced pluripotent stem cells from dermal fibroblasts. Proc Natl Acad Sci U S A 2008; 105(8): 2883-2888.##30. Park I-H, Zhao R, West JA, Yabuuchi A, Huo H, Ince TA, et al. Reprogramming of human somatic cells to pluripotency with defined factors. Nature 2008; 451(7175): 141-146.##31. Okita K, Nakagawa M, Hyenjong H, Ichisaka T, Yamanaka S. Generation of mouse induced pluripotent stem cells without viral vectors. Science 2008; 322(5903): 949-953.##32. Miyoshi N, Ishii H, Nagano H, Haraguchi N, Dewi DL, Kano Y, et al. Reprogramming of mouse and human cells to pluripotency using mature microRNAs. Cell Stem Cell 2011; 8(6): 633-638.##33. Romito A, Cobellis G. Pluripotent stem cells: current understanding and future directions. Stem Cells Int 2016; 2016: 9451492.##34. Sigaroodi F, Rahmani M, Parandakh A, Boroumand S, Rabbani S, Khani M-M. Designing cardiac patches for myocardial regeneration–a review. Int J Polym Mater 2024; 73(7): 581-599.##35. Kieda J, Shakeri A, Landau S, Wang EY, Zhao Y, Lai BF, et al. Advances in cardiac tissue engineering and heart‐on‐a‐chip. J Biomed Mater Res A 2024; 112(4): 492-511.##36. Lin X, Liu Y, Bai A, Cai H, Bai Y, Jiang W, et al. A viscoelastic adhesive epicardial patch for treating myocardial infarction. Nat Biomed Eng 2019; 3(8): 632-643.##37. Zhang Y, Mu W, Zhang Y, He X, Wang Y, Ma H, et al. Recent advances in cardiac patches: materials, preparations, and properties. ACS Biomater Sci Eng 2022; 8(9): 3659-3675.##38. Mei X, Cheng K. Recent development in therapeutic cardiac patches. Front Cardiovasc Med 2020; 7: 610364.##39. Reis LA, Chiu LL, Feric N, Fu L, Radisic M. Biomaterials in myocardial tissue engineering. J Tissue Eng Regen Med 2016; 10(1): 11-28.##40. Poolman RA, Brooks G. Expressions and activities of cell cycle regulatory molecules during the transition from myocyte hyperplasia to hypertrophy. J Mol Cell Cardiol 1998; 30(10): 2121-2135.##41. Bergmann O, Bhardwaj RD, Bernard S, Zdunek S, Barnabé-Heider F, Walsh S, et al. Evidence for cardiomyocyte renewal in humans. Science 2009; 324(5923): 98-102.##42. Kawamura M, Miyagawa S, Miki K, Saito A, Fukushima S, Higuchi T, et al. Feasibility, safety, and therapeutic efficacy of human induced pluripotent stem cell-derived cardiomyocyte sheets in a porcine ischemic cardiomyopathy model. Circulation 2012; 126(11(Suppl 1)): S29-S37.##43. Shiba Y, Fernandes S, Zhu W-Z, Filice D, Muskheli V, Kim J, et al. Human ES-cell-derived cardiomyocytes electrically couple and suppress arrhythmias in injured hearts. Nature 2012; 489(7415): 322-325.##44. Chong JJ, Yang X, Don CW, Minami E, Liu Y-W, Weyers JJ, et al. Human embryonic-stem-cell-derived cardiomyocytes regenerate non-human primate hearts. Nature 2014; 510(7504): 273-277.##45. Shiba Y, Gomibuchi T, Seto T, Wada Y, Ichimura H, Tanaka Y, et al. Allogeneic transplantation of iPS cell-derived cardiomyocytes regenerates primate hearts. Nature 2016; 538(7625): 388-391.##46. Ma J, Guo L, Fiene SJ, Anson BD, Thomson JA, Kamp TJ, et al. High purity human-induced pluripotent stem cell-derived cardiomyocytes: electrophysiological properties of action potentials and ionic currents. Am J Physiol Heart Circ Physiol 2011; 301(5): H2006-H2017.##47. Masumoto H, Matsuo T, Yamamizu K, Uosaki H, Narazaki G, Katayama S, et al. Pluripotent stem cell-engineered cell sheets reassembled with defined cardiovascular populations ameliorate reduction in infarct heart function through cardiomyocyte-mediated neovascularization. Stem Cells 2012; 30(6): 1196-1205.##48. Caspi O, Huber I, Kehat I, Habib M, Arbel G, Gepstein A, et al. Transplantation of human embryonic stem cell-derived cardiomyocytes improves myocardial performance in infarcted rat hearts. Journal of the American College of Cardiology 2007; 50(19): 1884-1893.##49. Laflamme MA, Chen KY, Naumova AV, Muskheli V, Fugate JA, Dupras SK, et al. Cardiomyocytes derived from human embryonic stem cells in pro-survival factors enhance function of infarcted rat hearts. Nat Biotechnol 2007; 25(9): 1015-1024.##50. van Laake LW, Passier R, Monshouwer-Kloots J, Verkleij AJ, Lips DJ, Freund C, et al. Human embryonic stem cell-derived cardiomyocytes survive and mature in the mouse heart and transiently improve function after myocardial infarction. Stem Cell Res 2007; 1(1): 9-24.##51. Kawamura M, Miyagawa S, Fukushima S, Saito A, Miki K, Funakoshi S, et al. Enhanced therapeutic effects of human iPS cell derived-cardiomyocyte by combined cell-sheets with omental flap technique in porcine ischemic cardiomyopathy model. Sci Rep 2017; 7(1): 8824.##52. Miyagawa S, Domae K, Yoshikawa Y, Fukushima S, Nakamura T, Saito A, et al. Phase I clinical trial of autologous stem cell–sheet transplantation therapy for treating cardiomyopathy. Journal of the American Heart Association. 2017; 6(4): e003918.##53. Barile L, Moccetti T, Marbán E, Vassalli G. Roles of exosomes in cardioprotection. Eur heart J 2017; 38(18): 1372-1379.##54. Kishore R, Garikipati VNS, Gumpert A. Tiny shuttles for information transfer: exosomes in cardiac health and disease. J Cardiovasc Transl Res 2016; 9(3): 169-175.##55. Lai RC, Arslan F, Lee MM, Sze NSK, Choo A, Chen TS, et al. Exosome secreted by MSC reduces myocardial ischemia/reperfusion injury. J Extracell Vesicles 2010; 4(3): 214-222.##56. Khan M, Nickoloff E, Abramova T, Johnson J, Verma SK, Krishnamurthy P, et al. Embryonic stem cell–derived exosomes promote endogenous repair mechanisms and enhance cardiac function following myocardial infarction. Circ Res 2015; 117(1): 52-64.##57. Barile L, Cervio E, Lionetti V, Milano G, Ciullo A, Biemmi V, et al. Cardioprotection by cardiac progenitor cell-secreted exosomes: role of pregnancy-associated plasma protein-A. Cardiovasc Res 2018; 114(7): 992-1005.##58. Adamiak M, Cheng G, Bobis-Wozowicz S, Zhao L, Kedracka-Krok S, Samanta A, et al. Induced pluripotent stem cell (iPSC)–derived extracellular vesicles are safer and more effective for cardiac repair than iPSCs. Circ Res 2018; 122(2): 296-309.##59. Lai CP, Kim EY, Badr CE, Weissleder R, Mempel TR, Tannous BA, Breakefield XO. Visualization and tracking of tumour extracellular vesicle delivery and RNA translation using multiplexed reporters. Natu Commun 2015; 6(1): 7029.##60. Bradley JA, Bolton EM, Pedersen RA. Stem cell medicine encounters the immune system. Nat Rev Immunol 2002; 2(11): 859-871.##61. Menasché P. Stem cell–derived exosomes and the failing heart: small cause,big effect. J Thorac Cardiovasc Surg 2018; 156(3): 1089-1092.##62. Bobis-Wozowicz S, Kmiotek K, Sekula M, Kedracka-Krok S, Kamycka E, Adamiak M, et al. Human induced pluripotent stem cell-derived microvesicles transmit RNAs and proteins to recipient mature heart cells modulating cell fate and behavior. Stem Cells 2015; 33(9): 2748-2761.##63. Arslan F, Lai RC, Smeets MB, Akeroyd L, Choo A, Aguor EN, et al. Mesenchymal stem cell-derived exosomes increase ATP levels, decrease oxidative stress and activate PI3K/Akt pathway to enhance myocardial viability and prevent adverse remodeling after myocardial ischemia/reperfusion injury. Stem Cell Res 2013; 10(3): 301-312.##64. Vaskova E, Tada Y, von Bornstaedt D, Woo Y, Yang P. Pleiotropic effects of the exosomes from iPSC-derivatives in restoring injured myocardium. Journal of the American College of Cardiology 2018; 71(11S): A80.##65. Gallet R, Dawkins J, Valle J, Simsolo E, De Couto G, Middleton R, et al. Exosomes secreted by cardiosphere-derived cells reduce scarring, attenuate adverse remodelling, and improve function in acute and chronic porcine myocardial infarction. Eur Heart J 2017; 38(3): 201-211.##66. Fan M, Huang Y, Chen Z, Xia Y, Chen A, Lu D, et al. Efficacy of mesenchymal stem cell therapy in systolic heart failure: a systematic review and meta-analysis. Stem Cell Res Ther 2019; 10(1): 1-14.##67. Bolli R, Hare JM, March KL, Pepine CJ, Willerson JT, Perin EC, et al. Rationale and design of the CONCERT-HF trial (combination of mesenchymal and c-kit+ cardiac stem cells as regenerative therapy for heart failure). Circ Res 2018; 122(12): 1703-1715.##68. Ishigami S, Sano T, Krishnapura S, Ito T, Sano S. An overview of stem cell therapy for paediatric heart failure. Eur J Cardiothorac Surg 2020; 58(5): 881-887.##69. Jiang Y, Sun S-J, Zhen Z, Wei R, Zhang N, Liao S-Y, Tse H-F. Myocardial repair of bioengineered cardiac patches with decellularized placental scaffold and human-induced pluripotent stem cells in a rat model of myocardial infarction. Stem Cell Res Ther 2021; 12(1): 1-14.##70. Wang Q, Yang H, Bai A, Jiang W, Li X, Wang X, et al. Functional engineered human cardiac patches prepared from nature's platform improve heart function after acute myocardial infarction. Biomaterials 2016; 105: 52-65.##71. Guan G, Huo D, Li Y, Zhao X, Li Y, Qin Z, et al. Engineering hiPSC-CM and hiPSC-EC laden 3D nanofibrous splenic hydrogel for improving cardiac function through revascularization and remuscularization in infarcted heart. Bioactive Materials 2021; 6(12): 4415-4429.##72. Fan C, Tang Y, Zhao M, Lou X, Pretorius D, Menasche P, et al. CHIR99021 and fibroblast growth factor 1 enhance the regenerative potency of human cardiac muscle patch after myocardial infarction in mice. J Mol Cell Cardiol 2020;141:1-10.##73. Lancaster JJ, Sanchez P, Repetti GG, Juneman E, Pandey AC, Chinyere IR, et al. Human induced pluripotent stem cell–derived cardiomyocyte patch in rats with heart failure. Ann Thorac Surg 2019; 108(4): 1169-1177.##74. Ye L, Chang Y-H, Xiong Q, Zhang P, Zhang L, Somasundaram P, et al. Cardiac repair in a porcine model of acute myocardial infarction with human induced pluripotent stem cell-derived cardiovascular cells. Cell Stem Cell 2014; 15(6): 750-761.##75. Wendel JS, Ye L, Tao R, Zhang J, Zhang J, Kamp TJ, Tranquillo RT. Functional effects of a tissue-engineered cardiac patch from human induced pluripotent stem cell-derived cardiomyocytes in a rat infarct model. Stem Cells Transl Med 2015; 4(11): 1324-1332.##76. Weinberger F, Breckwoldt K, Pecha S, Kelly A, Geertz B, Starbatty J, et al. Cardiac repair in guinea pigs with human engineered heart tissue from induced pluripotent stem cells. Sci Transl Med 2016; 8(363): 363ra148 .##77. Gao L, Gregorich ZR, Zhu W, Mattapally S, Oduk Y, Lou X, et al. Large cardiac muscle patches engineered from human induced-pluripotent stem cell–derived cardiac cells improve recovery from myocardial infarction in swine. Circulation 2018; 137(16): 1712-1730.##78. Cui H, Liu C, Esworthy T, Huang Y, Yu Z-x, Zhou X, et al. 4D physiologically adaptable cardiac patch: A 4-month in vivo study for the treatment of myocardial infarction. Sci Adv 2020; 6(26): eabb5067.##79. Oberwallner B, Brodarac A, Choi YH, Saric T, Anić P, Morawietz L, Stamm C. Preparation of cardiac extracellular matrix scaffolds by decellularization of human myocardium. J Biomed Mater Res A 2014; 102(9): 3263-3272.##80. Di Meglio F, Nurzynska D, Romano V, Miraglia R, Belviso I, Sacco AM, et al. Optimization of human myocardium decellularization method for the construction of implantable patches. Tissue Eng Part C: Methods 2017; 23(9): 525-539.##81. Garreta E, De Oñate L, Fernández-Santos ME, Oria R, Tarantino C, Climent AM, et al. Myocardial commitment from human pluripotent stem cells: Rapid production of human heart grafts. Biomaterials 2016; 98: 64-78.##82. Oberwallner B, Brodarac A, Anić P, Šarić T, Wassilew K, Neef K, et al. Human cardiac extracellular matrix supports myocardial lineage commitment of pluripotent stem cells. Eur J Cardiothorac Surg 2015; 47(3): 416-425.##83. Sánchez DM, Gaitán DM, León AF, Mugnier J, Briceño JC. Fixation of vascular grafts with increased glutaraldehyde concentration enhances mechanical properties without increasing calcification. ASAIO J 2007; 53(3): 257-262.##84. Poppenborg F, Martens S, Martens S. The influence of glutaraldehyde on the microscopic structure of human pericardium. Cardiovasc Pathol 2022; 61: 107457.##85. Peivandi AD, Martens S, Asfour B, Martens S. Grafts and Patches: Optimized but Not Optimal Materials for Congenital Heart Surgery. Pediat Cardiol 2023; 44(5): 996-1002.##86. Walhout R, Braam R, Schepens M, Mulder B, Plokker H. Aortic aneurysm formation following coarctation repair by Dacron patch aortoplasty. Neth Heart J 2010; 18(8): 376-377.##87. Gil-Cabrerizo P, Scaccheti I, Garbayo E, Blanco-Prieto MJ. Cardiac tissue engineering for myocardial infarction treatment. Eur J Pharm Sci 2023: 106439.##88. Riggs JW, Barrilleaux BL, Varlakhanova N, Bush KM, Chan V, Knoepfler PS. Induced pluripotency and oncogenic transformation are related processes. Stem Cells Dev 2013; 22(1): 37-50.##89. Martens A, Kensah G, Rojas S, Rotärmel A, Baraki H, Haverich A, et al. Induced pluripotent stem cell (iPSC)-derived cardiomyocytes engraft and improve heart function in a mouse model of acute myocardial infarction. Ann Thorac Surg 2012; 60(S 01): PP26.##90. Yamanaka S. Pluripotent stem cell-based cell therapy—promise and challenges. Cell Stem Cell 2020; 27(4): 523-531.##91. Okita K, Ichisaka T, Yamanaka S. Generation of germline-competent induced pluripotent stem cells. Nature 2007; 448(7151): 313-317.##92. Amps K, Andrews P, Anyfantis G, Armstrong L, Avery S, Baharvand H, et al. International Stem Cell Initiative Screening ethnically diverse human embryonic stem cells identifies a chromosome 20 minimal amplicon conferring growth advantage. Nat Biotechnol 2011; 29(12): 1132-1144.##93. Martincorena I, Roshan A, Gerstung M, Ellis P, Van Loo P, McLaren S, et al. High burden and pervasive positive selection of somatic mutations in normal human skin. Science 2015; 348(6237): 880-886.##94. Yokoyama A, Kakiuchi N, Yoshizato T, Nannya Y, Suzuki H, Takeuchi Y, et al. Age-related remodelling of oesophageal epithelia by mutated cancer drivers. Nature 2019; 565(7739): 312-317.##95. Santulli G, Wronska A, Uryu K, Diacovo TG, Gao M, Marx SO, et al. A selective microRNA-based strategy inhibits restenosis while preserving endothelial function. J Clin Invest 2014; 124(9): 4102-4114.##96. Marimpietri D, Petretto A, Raffaghello L, Pezzolo A, Gagliani C, Tacchetti C, et al. Proteome profiling of neuroblastoma-derived exosomes reveal the expression of proteins potentially involved in tumor progression. PloS One 2013; 8(9): e75054.##97. Ostolska I, Wiśniewska M. Application of the zeta potential measurements to explanation of colloidal Cr 2 O 3 stability mechanism in the presence of the ionic polyamino acids. Colloid Polym Sci 2014; 292(10): 2453-2464.##98. Wang Y, Zhang L, Li Y, Chen L, Wang X, Guo W, et al. Exosomes/microvesicles from induced pluripotent stem cells deliver cardioprotective miRNAs and prevent cardiomyocyte apoptosis in the ischemic myocardium. Int J Cardiol 2015; 192: 61-69.##99. Jung J-H, Fu X, Yang PC. Exosomes generated from iPSC-derivatives: new direction for stem cell therapy in human heart diseases. Circ Res 2017; 120(2): 407-417.##100. Théry C, Witwer KW, Aikawa E, Alcaraz MJ, Anderson JD, Andriantsitohaina R, et al. Minimal information for studies of extracellular vesicles 2018 (MISEV2018): a position statement of the International Society for Extracellular Vesicles and update of the MISEV2014 guidelines. J Extracell Vesicles 2018; 7(1): 1535750.##101. Chang T, Liu C, Lu K, Wu Y, Xu M, Yu Q, et al. Biomaterials based cardiac patches for the treatment of myocardial infarction. Korean Circ J 2021; 94(8): 77-89.##102. McMahan S, Taylor A, Copeland KM, Pan Z, Liao J, Hong Y. Current advances in biodegradable synthetic polymer based cardiac patches. J Biomed Mater Res A 2020; 108(4): 972-983.##103. Ghovvati M, Kharaziha M, Ardehali R, Annabi N. Recent advances in designing electroconductive biomaterials for cardiac tissue engineering. Adv Healthc Mater 2022; 11(13): 2200055.##104. Roberts EG, Lee EL, Backman D, Buczek-Thomas JA, Emani S, Wong JY. Engineering myocardial tissue patches with hierarchical structure–function. Ann Biomed Eng 2015; 43: 762-773.##105. Banyasz T, Lozinskiy I, Payne CE, Edelmann S, Norton B, Chen B, et al. Transformation of adult rat cardiac myocytes in primary culture. Exp Physiol 2008; 93(3): 370-382.##106. Mayourian J, Ceholski DK, Gorski PA, Mathiyalagan P, Murphy JF, Salazar SI, et al. Exosomal microRNA-21-5p mediates mesenchymal stem cell paracrine effects on human cardiac tissue contractility. Circ Res 2018; 122(7): 933-944.## ##

اثرات گیاه زنیان در سندرم ترک اوپیوئیدها: مروری روایتی The effects of Ajwain (Trachyspermum copticum L.) in Opioid Withdrawal Syndrome: A Narrative Review 1 1 سابقه و هدف: اعتیاد و وابستگی به مواد در جوامع مدرن، پدیده‌ای رایج و یکی از عوامل اصلی ناتوانی افراد و نیز کاهش کیفیت زندگی آن‌ها است. در سال‌های گذشته، محققان روش‌های درمانی متفاوتی برای درمان اختلالات مصرف اوپیوئیدها پیشنهاد کرده ‌ند که از مهم‌ترین آنها می‌توان به درمان با داروهای آگونیستی مانند متادون، بوپره نورفین و تنتور اوپیوم (شربت تریاک) اشاره کرد. کنارگذاری مصرف همین داروها نیز با علایمی تحت عنوان سندرم ترک اوپیوئیدها همراه است که می‌تواند شامل مواردی مانند اسهال، درد اندام‌ها، تعریق، دل پیچه، تپش قلب، اضطراب، استرس، آبریزش بینی و بیقراری باشد. تحقیقات نشان داده است که برخی از گیاهان دارویی می‌توانند تا حدودی در کاهش علایم یاد شده موثر باشند. از این میان گیاه زنیان به دلیل فراوانی مصرف آن در ایران و نیز اثرات چشمگیر آن در کاهش علایم پیش گفت در دیگر بیماری‌ها، به میزان زیادی مورد توجه قرار گرفته است. زنیان گیاهی است یک ساله که از مهم‌ترین ترکیبات آن می‌توان به تیمول، کارون، لیمونن و دیلاپیول اشاره کرد و از این میان ترکیبات فنلی جزء اصلی تشکیل‌دهنده این گیاه محسوب می‌شود که مسئول خواص زیست فعال آن هستند. بنابراین سعی کردیم در این مطالعه مروری، با تاکید بر قابلیت‌های این گیاه در درمان سندرم ترک اوپیوئیدها، به معرفی اثربخشی آن بپردازیم. مواد و روش‌ها: این مطالعه پژوهشی از نوع مرور روایتی می‌باشد که منابع اطلاعاتی مورد استفاده در آن از پایگاه‌های داده Scopus، PubMed، Google scholar، Science Direct ، طی 23 سال گذشته گزینش و وارد مطالعه شده است. کلید واژه‌های زنیان، اعتیاد، مورفین، نالوکسان، متادون، سندرم ترک در پایگاه‌های داده یاد شده مورد جستجو قرار گرفت. در نهایت مقالات انتخاب شده مورد ارزیابی قرار گرفته و نتایج به دست آمده در قالب جدول خلاصه و گزارش شده است. یافته‌ها: نتایج این مطالعه نشان داده است که مصرف گیاه زنیان می‌تواند در کاهش وابستگی و هم‌چنین کاهش علایم سندرم ترک اوپیوئیدها مؤثر باشد. علاوه بر این، براساس تحقیقات متعدد گیاهانی که درصد بالایی از تیمول را در ترکیب خود دارند، با اثر بر سیستم‌های سروتونرژیک، کولینرژیک، گابارژیک و آدرنرژیک می توانند علائم مربوط به سندرم ترک اوپیوئیدها را به میزان قابل توجهی کاهش دهند. لذا مکانیسم اثر تیمول موجود در زنیان را می‌توان به مهار کانال سدیمی و تحریک کانال کلری و افزایش بیان گیرنده‌های گابا A نسبت داد. استنتاج: از آن‌جایی‌که سندرم ترک اوپپوئیدها عامل تعیین‌کننده‌ای برای ادامه مصرف اوپیوئیدها و عود محسوب می‌شود، به نظر می‌رسد که برای درمان عوارض ناشی از سندرم ترک مواد اوپیوئیدی باید به دنبال راه‌حل‌های کم خطرتری بود. نتایج مطالعه مروری حاضر نیز بیانگر نقش موثر گیاه زنیان در کنترل علائم سندرم ترک مواد اوپیوئیدی بوده است. از این‌رو با توجه به اهمیت موضوع، کاربرد فراوان، دسترسی آسان در جغرافیای کشور ایران و مقرون به صرفه بودن این گیاه دارویی، پیشنهاد می‌شود مطالعات بیش‌تری در این زمینه صورت پذیرد. 2 Background and purpose: Addiction and dependence on substances in modern societies is a common phenomenon and one of the main causes of people's disability and also reducing their quality of life. In the past years, researchers have proposed different treatment methods for the treatment of opioid use disorders, the most important of which are treatment with agonist drugs such as methadone, buprenorphine, and opium tincture (opium syrup). Stopping the use of these drugs is associated with symptoms called opioid withdrawal syndrome, which can include things like diarrhea, pain in the limbs, sweating, heart palpitations, anxiety, stress, runny nose, and restlessness. Research has shown that some medicinal plants can be somewhat effective in reducing the mentioned symptoms. Among these, the Ajwain plant has received much attention due to its frequent consumption in Iran and its significant effects in reducing the symptoms mentioned above in other diseases. Ajwain is a one-year plant whose most important compounds include thymol, carone, limonene, and dilapiol, and among these phenolic compounds are the main components of this plant, which are responsible for its bioactive properties. Therefore, we tried to introduce its effectiveness in this review study, emphasizing the capabilities of this plant in the treatment of opioid withdrawal syndrome. Materials and methods: This study is a research of the narrative review type in which the information sources used were selected and included in the survey from Scopus, PubMed, Google Scholar, and Science Direct databases - during the last 23 years. Keywords Ajwain, addiction, morphine, naloxone, methadone, and withdrawal syndrome were searched in the mentioned databases. Finally, the selected articles have been evaluated and the results have been summarized and reported in tabulated format. Results: The results of this study have shown that the use of herbal medicine can be effective in reducing dependence and also in reducing the symptoms of opioid withdrawal syndrome. In addition, several studies have shown that plants that have a high percentage of thymol in their composition can significantly reduce the symptoms of opioid withdrawal syndrome by affecting the serotonergic, cholinergic, GABAergic, and adrenergic systems. The mechanism of the thymol effect in Ajwain can be attributed to sodium channel inhibition chloride channel stimulation and increased expression of GABA A receptors. Conclusion: Since the opioid withdrawal syndrome is considered a determining factor for the continued use of opioids and relapse, it seems that less dangerous solutions should be sought to treat the complications caused by the opioid withdrawal syndrome. The results of the current review study have also shown the effective role of herbal medicine in controlling the symptoms of opioid withdrawal syndrome. Therefore, due to the importance of the topic, its wide application, easy access in the geography of Iran, and the cost-effectiveness of this medicinal plant, it is suggested to conduct further studies in this field.   177 189 2024/03/112024/05/52024/04/272023/10/102024/01/62023/11/112024/05/292023/12/92023/07/22024/04/302023/08/112024/02/112024/06/82024/06/292023/10/262024/04/192024/03/42024/05/12024/03/2 1402/12/12 2024/08/242024/08/132024/07/142024/08/192024/08/212024/08/122024/08/62024/08/212024/08/132024/08/242024/08/122024/08/122024/08/122024/08/62024/08/122024/08/212024/08/102024/07/32024/07/8 1403/4/18 مهسا تشکری میانرودی Mahsa Tashakori-Miyanroudi دکتری تخصصی فیزیولوژی، مرکز تحقیقات روان پزشکی و علوم رفتاری، پژوهشکده اعتیاد، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران mhs_tashakori@yahoo.com مریم سفیدگرنیا امیری Maryam Sefidgarnia Amiri استادیار، گروه روان پزشکی، دانشکده پزشکی، بیمارستان زارع ساری، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران m.sefidgarnia@yahoo.com آرمیتا علاءالدینی Armita Alaedini Shourmasti دانشجوی داروسازی، دانشکده داروسازی، دانشگاه مدیپول استانبول، استانبول، ترکیه ایران armitaalaedini@gmail.com کمال الدین علاالدینی شورمستی Kamaledin Alaedini Shourmasti استادیار، مرکز تحقیقات روان پزشکی و علوم رفتاری، پژوهشکده اعتیاد، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران k.alaedini@yahoo.com Ajwain herbal medicine opioid withdrawal syndrome Addiction opioid substances زنیان داروی گیاهی اوپیوئید سندرم ترک اعتیاد مواد افیونی 1. Alaedini K, Sefidgarnia M. Narcotics Anonymous: An Obstacle to Methadone Maintenance Treatment. Iran J Psychiatry Behav Sci 2023; 17(4): e139534.##2. Alinejad S, Kazemi T, Zamani N, Hoffman RS, Mehrpour O. A systematic review of the cardiotoxicity of methadone. EXCLIJ 2015; 14: 577-600. ##3. Strang J, Volkow ND, Degenhardt L, Hickman M, Johnson K, Koob GF, et al. Opioid use disorder. Nat Rev Dis Primers 2020; 6(1): 3. ##4. Monroe SC, Radke AK. Opioid withdrawal: role in addiction and neural mechanisms. Psychopharmacology 2023; 240(7): 1-17. ##5. Ebrahimie M, Bahmani M, Shirzad H, Rafieian-Kopaei M, Saki K. A review study on the effect of Iranian herbal medicines on opioid withdrawal syndrome. J Evid Based Complementary Altern Med 2015; 20(4): 302-309. ##6. Saberi Zafarghandi MB, Vahed N, Ranjbar H, Saeidi N. Challenges of addiction treatment with opioid agonist drugs from the perspective of stakeholders: A qualitative study. Koomesh 2022; 24 (4) :451-459.##7. Moshiri M, Chaeideh B, Ebrahimi M, Dadpour B, Ghodsi A, Haghighizadeh A, et al. Buprenorphine induced opioid withdrawal syndrome relieved by adjunctive Magnesium: A clinical trial. J Subst Use Addict Treat 2024; 160: 209307. ##8. Pinho M, Martins DO, Coutinho F. Methadone Withdrawal-Related Psychosis in a Patient With Hormone-Dependent Breast Cancer: A Case Report. Cureus 2023; 15(12): e51240. ##9. Zweben JE, Sorensen JL, Shingle M, Blazes CKJJoam. Discontinuing methadone and buprenorphine: a review and clinical challenges. J Addict Med 2021; 15(6): 454-460. ##10. Dahiya H, Sonia K, Boora S, Yadav S, Kaushik S, Singh S, et al. Trachyspermum ammi (Ajwain): A sacred plant with high medicinal and therapeutic potential. Res J Pharma Technol 2023; 16(7): 3285-3288.##11. Shahrajabian MH, Sun W, Cheng Q. Pharmaceutical benefits and multidimensional uses of ajwain (Trachyspermum ammi L.). Pharmacogn Commn 2021; 11(2): 138-141.##12. Zou Z, Wang H, d’Oleire Uquillas F, Wang X, Ding J, Chen HJs, et al. Definition of substance and non-substance addiction. Adv Exp Med Biol 2017; 1010: 21-41. ##13. Khorasani Ferdavani M, Farhadi H. Meta-analysis of the treatment of Internet addiction, computer game addiction and Workaholism. SJoSP 2023; 11(68): 17-35.##14. Ma F. Diagnostic and statistical manual of mental disorders-5 (DSM-5). Encyclo Gerontol Populat Aging: Springer 2021. 1414-1425.##15. WHO.https://www.unodc.org/unodc/en/hiv-aids/new/drug-use_and_HIV.html.##16. Rahimi‐Movaghar A, Gholami J, Amato L, Hoseinie L, Yousefi‐Nooraie R, Amin-Esmaeili M. Pharmacological therapies for management of opium withdrawal. Cochrane Database Syst Rev 2018; 6(6): CD007522. ##17. Kaeidi A, Azizi H, Javan M, Ahmadi Soleimani SM, Fathollahi Y, Semnanian S. Direct facilitatory role of paragigantocellularis neurons in opiate withdrawal-induced hyperactivity of rat locus coeruleus neurons: an in vitro study. PLoS One 2015; 10(7): e0134873. ##18. Hatami H, Oryan S, Semnanian S, Kazemi B, Bandepour M, Ahmadiani A. Alterations of BDNF and NT-3 genes expression in the nucleus paragigantocellularis during morphine dependency and withdrawal. Neuropeptides 2007; 41(5): 321-328. ##19. Jaffari H, Gheibi N, Abbsai E, Miri S, Khalili M, Shahidi M, et al. Effects of Trachyspermum copticum L. microinjection in nucleus reticularis paragigantocellularis on morphine’s withdrawal syndrome sings. J Med Plants 2006; 22(1): 11-16.##20. Johnson A, Peoples J, Stornetta R, Van Bockstaele E. Opioid circuits originating from the nucleus paragigantocellularis and their potential role in opiate withdrawal. Brain Res 2002; 955(1-2): w72-84. ##21. Rahmati-Dehkordi F, Ghaemi-Jandabi M, Garmabi B, Semnanian S, Azizi H. Circadian rhythm influences naloxone induced morphine withdrawal and neuronal activity of lateral paragigantocellularis nucleus. Behav Brain Res 2021; 414: 113450. ##22. Masrouri H, Azadi M, Semnanian S, Azizi H. Early life maternal deprivation attenuates morphine induced inhibition in lateral paragigantocellularis neurons in adult rats. Brain Res Bull 2021; 169: 128-135. ##23. harkhpour M, Mohajel Nar. Evaluation Of The Role Of S-Ht1a Receptors In Dorsal And Median Raphe Nuclei On The Morphine Withdrawal Syndrome In Rat. Pharmaceut Sci [serial online] 2005; 3: 73-80 (Persian). ##24. Cosci F, Chouinard G. Acute and Persistent Withdrawal Syndromes Following Discontinuation of Psychotropic Medications. Psychother Psychosom 2020; 89(5): 283-306.##25. Valipour R, Shekari A, Setareh M. Identification of medicine components in herbal drugs for addiction treatment; a case study of zanjan city. Iran J Forensic Med 2019; 25(1): 61-64.##26. Malviya A, Negi N, Mandora M, Yadav J. Perioperative status and complications in opium addicts in Western rajasthan. Indian J Surg 2011; 73(5): 346-351. ##27. McClung CA, Nestler EJ, Zachariou V. Regulation of gene expression by chronic morphine and morphine withdrawal in the locus ceruleus and ventral tegmental area. J Neurosci 2005; 25(25): 6005-6015. ##28. Alaedini K, Riahi E, Karimi E, Farahmandfar M. Assessing the Effect of Diazepam on Methamphetamine-induced Seeking Behavior in Rats. Iran J Psychiatry Behav Sci 2021; 15(1): e85560.##29. Nikraftar NS, Feyzi YF, Ramzani F, Nikbakht-Zadeh M, Amini M, Arezoomandan M, et al. Comparison of psychological symptoms and cognitive functions in patients under maintenance treatment with methadone or buprenorphine, current opioid users and healthy subjects. Asian J Psychiatr 2021; 58: 102603. ##30. Hojjat S, Rezaei M, Norozi Khalili M, Danesh M, Hatami S. The comparison of retention in three methods with methadone, opium and buprenorphine in patients admitted to addiction treatment centers. North Khorasan Uni Med Sci 2016; 8(2): 245-256.##31. Volkow ND, Wargo EM. Overdose Prevention through Medical Treatment of Opioid Use Disorders. Annals of Internal Medicine 2018; 169(3): 190-192.##32. Brothers S, Viera A, Heimer RJJosat. Changes in methadone program practices and fatal methadone overdose rates in Connecticut during COVID-19. J Subst Abuse Treat 2021; 131: 108449. ##33. Vignali C, Stramesi C, Morini L, Pozzi F, Groppi AJFsi. Methadone-related deaths. A ten year overview. Forensic Sci Int 2015; 257: 172-176. ##34. Gudin J, Fudin JJP, Therapy. A narrative pharmacological review of buprenorphine: a unique opioid for the treatment of chronic pain. Pain Ther 2020; 9(1): 41-54. ##35. Salehi B, Jafarinia N, Ghebleh F, Mansori A. A comparative study on opium withdrawal of Buprenorphine and Clonidine. J Qazvin Uni Med Sci 2007; 11(3): 57-64.##36. Carrieri MP, Amass L, Lucas GM, Vlahov D, Wodak A, Woody G. Buprenorphine use: the international experience. Clin Infect Dis; 2006;43(Suppl 4): S197-S215. ##37. Alaedini K, Haddadi K, Asadian L. A review of neurobehavioral challenges in children exposed prenatally to intrauterine opioid. J Pediatr Rev 2017; 5(2): 31-35.##38. Ahmadvand A, Sepehrmanesh Z, Mansournejad MJKJ. Evaluation of sexual performance in male drug abusers under treatment with methadone and buprenorphine in 2021. Feyz Med Sci J 2023; 27(1): 90-96 (Persian).##39. Noroozi A, Kebriaeezadeh A, Mirrahimi B, Armoon B, Ahounbar E, Narenjiha H, et al. Opium tincture-assisted treatment for opioid use disorder: A systematic review. J Subst Abuse Treat 2021; 129: 108519. ##40. Tabassomi F, Zarghami M, Shiran M-R, Farnia S, Davoodi MJJoad. Opium tincture versus methadone syrup in management of acute raw opium withdrawal: A randomized, double-blind, controlled trial. J Addict Dis 2016; 35(1): 8-14. ##41. Zarshenas MM, Moein M, Samani SM, Petramfar P. An overview on ajwain (Trachyspermum ammi) pharmacological effects; modern and traditional. J Natur Remedies 2014; 14(1): 98-105.##42. Moazeni M, Saharkhiz MJ, Hosseini AAJVp. In vitro lethal effect of ajowan(Trachyspermum ammi L.) essential oil on hydatid cyst protoscoleces. Vet Parasitol 2012; 187(1-2): 203-208. ##43. Niazian M, Sadat-Noori SA, Abdipour MJIC, Products. Modeling the seed yield of Ajowan (Trachyspermum ammi L.) using artificial neural network and multiple linear regression models. Industrial Crops and Products 2018; 224: 17-34.##44. Bairwa R, Sodha R, Rajawat BJPr. Trachyspermum ammi. Pharmacogn Rev 2012; 6(11): 56-60. ##45. Chauhan B, Kumar G, Ali M. A review on phytochemical constituents and activities of Trachyspermum ammi (L.) Sprague fruits. Am J PharmTech Res 2012; 2(4).##46. Haghiroalsadat B, Vahidi A, Azimzadeh M, Kalantar S, Bernard F, Hokm Ef. Chemical Assessment Of Active Ingredients And Anti-Oxidant Effects Of Trachyspermum Copticum'sseeds Harvested In Yazd Province. J Rafsanjan Uni Med Sci Hlth Ser [serial online] 2012; 11(3 (44)): 197-206 (Persian). ##47. Vharamble NR, Patil SB, Naik OS, Shah R, Phytochemistry. Overview of Trachyspermum ammi and its Medicinal applications. Res J Pharmacogsy Phytochemi 2023; 15(4): 319-323.##48. Soni K, Parle MJNr. Trachyspermum ammi seeds supplementation helps reverse scopolamine, alprazolam and electroshock induced amnesia. Neurochem Res 2017; 42(5): 1333-1344. ##49. Gheibi N, Jaffari H, Miri S, Abbsai E, Khalili M, Jahani H, et al. Effect of trachyspermum copticum (L.) Link microinjection in nucleus reticularis paragigantocellularis on morphine’s withdrawal syndrome sings. J Med Plants 2007; 6(23): 58-64.##50. Momeni H, Sadeghi H, Salehi A. Comparison of Matricaria chamomilla oil, Trachyspermum copticum oil and Clonidin on withdrawal syndrome in narcotics anonymous. J Sabzevar Uni Med Sci 2018; 25(2): 185-194 (Persian).##51. Ghannadi A, Hajhashemi V, Abrishami R. Effects of the Persian Carum copticum fruit extracts on morphine withdrawal syndrome in mice. Res Pharm Sci 2012; 7(3): 127-131. ##52. Honarvar A, Delaviz H, Jafari Barmak M, Roozbehi A. Effect of hydro-alcoholic extract of Carum copticum on withdrawal syndrome in adult rats addicted to morphine. Armaghan J 2016; 20(11): 996-1010.##53. Jaffari H, Shahidi M, Miri S, Gharebaghi R, Yadegari S. Effects of Trachyspermum copticum L. on Morphine'sWithdrawal Syndrome Signs in rats. J Med Plants 2004; 3(12): 15-20.##54. Mohammadi Manesh Z, Heidarieh NJJoAB. Effect of Hydroalcoholic Extract of Trachyspermum copticum on Anxiety in Male Rats. J Anim Biolog [serial online] 2018; 10(2): 71-79 (Persian). ##55. Petramfar P, Moein M, Samani SM, Tabatabaei SH, Zarshenas M. Trachyspermum ammi 10% topical cream versus placebo on neuropathic pain, a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Neurol Sci 2016; 37(9): 1449-1455. ##56. Al-Khazraji S. The pain decreasing effect of the alcoholic extract of Trachyspermum ammi (L.)(Ajwain) in experimental animals. IOSR J Pharma 2017; 7(1): 23-29.##57. Azimi M, Zahedi MJ, Mehrabani M, Tajadini H, Zolala F, Baneshi MR, et al. Effects of Iranian traditional medicine remedies (Apium graveolence and Trachyspermum copticum) on modifying the quality of life in patients with functional dyspepsia: a double-blind randomized clinical trial. Galen Med J 2017; 6(2): e772.##58. Korani M, Jamshidi M. The effect of aqueous extract of trachyspermum ammi seeds and ibuprofen on inflammatory gene expression in the cartilage tissue of rats with collagen-induced arthritis. J Inflamm Res 2020; 13: 133-139.## ##

مروری بر وضعیت طاعون و ناقلین آن در ایران An Overview of the Plague Situation and Its Vectors in Iran 1 1 طاعون یک بیماری مشترک بین انسان و دام است که توسط باکتری Yersinia pestis (یرسینیا پستیس) ایجاد می‌شود. این مطالعه یک مروری روایتی (Narrative review) می‌باشد. داده‌های مورد نیاز پژوهش از طریق جستجو در موتورهای جستجوی داده Google Scholar، پایگاه‌های علمی بین‌المللی شامل: Pub Med، Web of Science، (Sciencedirect, Scopus) Elsevier، Lilacs و پایگاه‌های علمی داخلی شامل: سامانه دانش‌گستر برکت (Barakatkns)، پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی (SID)، کتابخانه پزشکی ایرانی (Medlib)، بانک اطلاعات نشریات کشور (Magiran)، مرجع دانش (Civilica)، با استفاده از کلمات کلیدی فارسی "طاعون"، "یرسینیا پستیس"، "شیوع طاعون"، "کک" و "کنترل" و انگلیسی "Plague"، "Yersinia pestis"، "Plague outbreak"،"Flea"،"Control"، به‌صورت جستجوی انفرادی و جستجوی پیشرفته ترکیبی از سال 1974 تا ژوئن 2024 گردآوری شد. در مقاله حاضر، عامل و انواع طاعون، نحوه انتقال آن، روش‌های تشخیصی، وضعیت طاعون در دنیا و ایران، کک در ایران و روش‌های پیشگیری و کنترل بیماری مورد بحث قرار می‌گیرد. این بیماری باعث سه همه‌گیری تاریخی بزرگ (پاندمی) شده است. ازجمله طاعون سیاه در قرن چهاردهم که میلیون‌ها زندگی را در اروپا، آسیا و آفریقا گرفت و عمیقاً جمعیت کشورهای آسیب دیده را تحت تأثیر قرار داد. طاعون هنوز در دنیا در بسیاری از مناطق کشورهای گرمسیری آفریقا، آسیا و آمریکا فعال است. اخیرا در جهان، بیش‌ترین موارد طاعون انسانی از ماداگاسکار گزارش شد. ناقل اصلی بیماری برای انسان، گونه زئونوپسیلا کئوپیس (Xenopsylla cheopis) در سراسر جهان معرفی شده است. در ایران، سوابق طاعون انسانی به گذشته بر می‌گردد. تغییرات اقلیمی و تغییرات اکولوژیکی ممکن است بر توزیع ناقلین و میزبانان طاعون تأثیر بگذارد و خطر بازگشت آن را حتی در مناطقی که بیماری در حال حاضر خاموش است، افزایش دهد. در ایران، افزایش تعاملات بین جوامع انسانی و حیات وحش، همراه با تغییر در شیوه‌های کشاورزی تحت تأثیر عوامل اقلیمی، می‌تواند شیوع طاعون را تسهیل کند. گزارش عامل بیماری در جوندگان و سگ‌ها در غرب ایران (کردستان و همدان) بر اهمیت ظهور مجدد طاعون در منطقه تاکید دارد. تظاهرات بالینی بیماری به اشکال بوبونیک، سپتی‌سمیک و پنومونیک رخ می‌دهد. شایع‌ترین نوع طاعون، طاعون خیارکی معروف است که به دنبال گزش ککی که قبلاً از حیوان آلوده تغذیه کرده است به وجود می‌آید و با علائمی همچون تب، سردرد، لرز، ضعف و خستگی، تورم و التهاب گره‌های لنفاوی ظاهر می‌شود. تاخیر در درمان، خطر مرگ و میر ناشی از بیماری را افزایش می‌دهد. طاعون، با تاریخچه‌ای پر از وحشت و خسارات، هم‌چنان یک چالش بهداشتی جهانی است. آشنایی با این بیماری و راه‌های پیشگیری و کنترل آن بسیار مهم است تا از شیوع مجدد آن جلوگیری شود. با توجه به وضعیت فعلی طاعون در ایران، ضرورت پایش مداوم و مطالعات دقیق‌تر در زمینه بوم‌شناسی ناقلین، هم‌چنین توسعه استراتژی‌های مؤثر برای کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها احساس می‌شود. همکاری بین‌المللی در زمینه پژوهش‌های علمی و تبادل اطلاعات در مورد شیوع طاعون و راهکارهای کنترل آن از دیگر راه‌های مؤثر در این زمینه به شمار می‌رود. در نهایت، تقویت زیرساخت‌های بهداشتی و توسعه برنامه‌های آموزشی برای جامعه، از مهم‌ترین الزامات برای جلوگیری از شیوع طاعون و سایر بیماری‌های عفونی در ایران به شمار می‌آید.   2 Plague is an important and serious zoonotic disease caused by the bacterium Yersinia pestis. This study is a narrative review. The required data for the research were gathered through a search in search engines such as Google Scholar and international scientific databases, including PubMed, Web of Science, ScienceDirect, Scopus, Elsevier, and Lilacs, as well as Persian databases like the Barakat Knowledge Network System (Barakatkns), the Scientific Information Database (SID), the Iranian Medical Library (Medlib), and Civilica. The search was conducted using both Persian and English keywords, including "Plague," "Yersinia pestis," "Plague outbreak," "Flea," and "Control," through individual and combined searches over a period from 1974 to June 2024. In the present article, the agents and types of plague, its transmission methods, diagnostic approaches, the status of plague in the world and Iran, fleas in Iran, and methods for prevention and control of the disease will be discussed. This disease has caused three major historical pandemics, including the Black Death in the 14th century, which claimed millions of lives in Europe, Asia, and Africa and profoundly affected the populations of the impacted countries. Recently, the highest number of human plague cases has been reported from Madagascar. The main vector of the disease in humans is known as Xenopsylla cheopis worldwide. In Iran, records of human plague date back to the past. Climate change and ecological shifts may influence the distribution of plague vectors and hosts, increasing the risk of its resurgence even in areas where the disease is currently dormant. In Iran, increasing interactions between human communities and wildlife, along with changes in agricultural practices influenced by climatic factors, could facilitate the spread of the plague. Reports of the pathogen in rodents and dogs in western Iran (Kurdistan and Hamadan) underscore the significance of the potential re-emergence of plague in the region. There are three clinical forms of this disease bubonic, septicemic, and pulmonary. The most common type of plague is bubonic plague, which occurs following the bite of a flea that has previously fed on an infected animal. It presents with symptoms including fever, headache, chills, weakness, fatigue, and swollen, inflamed lymph nodes. Delayed treatment increases the risk of mortality associated with the disease. Plague, with a history of horror and devastation, remains a global health challenge. Understanding the current situation of this disease and reviewing its prevention and control is very important to prevent its re-emergence. Considering the current plague situation in Iran, there is a need for continuous monitoring and more detailed studies on the ecology of vectors, as well as the development of effective strategies for disease control and prevention. International cooperation in scientific research and exchanging information about plague outbreaks and control strategies are among the other effective approaches in this field. Finally, strengthening the health infrastructure and developing educational programs for the community is one of the most important requirements to prevent the spread of plague and other infectious diseases in Iran.   190 207 2024/03/112024/05/52024/04/272023/10/102024/01/62023/11/112024/05/292023/12/92023/07/22024/04/302023/08/112024/02/112024/06/82024/06/292023/10/262024/04/192024/03/42024/05/12024/03/22024/05/11 1403/2/22 2024/08/242024/08/132024/07/142024/08/192024/08/212024/08/122024/08/62024/08/212024/08/132024/08/242024/08/122024/08/122024/08/122024/08/62024/08/122024/08/212024/08/102024/07/32024/07/82024/08/12 1403/5/22 سیدحسن نیکوکار Seyed Hassan Nikookar استادیار، مرکز تحقیقات علوم بهداشتی، گروه حشره شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران nikookar_84@yahoo.com گل نسا باقری Golnesa Bagheri کارشناسی ارشد حشره‌شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران goli264646@gmail.com امید دهقان Omid Dehghan مربی، گروه حشره شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، مرکز تحقیقات بیماری های واگیر و گرمسیری، دانشگاه علوم پزشکی ایرانشهر، ایرانشهر، ایران ایران omid_dehghan21@yahoo.com فرزانه صحرایی Farzaneh Sahraee کارشناسی ارشد حشره‌شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران sahraeifarzane63@gmail.com محمود فاضلی دینان Mahmoud Fazeli Dinan دانشیار،گروه حشره‌شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران fazelidinan@gmail.com سیدفرزاد متولی حقی Seyed Farzad Motevalli Haghi دانشیار،گروه حشره‌شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران haghi77@yahoo.com نصیبه حسینی واسوکلایی Nasibeh Hosseini-Vasoukolaei دانشیار،گروه حشره‌شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران nasibeh.hoseini@gmail.com محمدرضا باقری Mohammad Reza Bagheri دانشجوی پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران Mohammadreza.bagheri82@gmail.com Yersinia pestis prevention and control Iran world طاعون یرسینیاپستیس کک پیشگیری و کنترل ایران جهان 1. Ranga S, Gulati I, Pandey J, Khurana S, Talib V. Plague-A Review. Indian J Pathol Microbiol 1995; 38(2): 213-222.##2. Sigerist HE. A history of medicine. Oxford: Oxford University Press; 1987. ##3. Barbieri R, Signoli M, Chevé D, Costedoat C, Tzortzis S, Aboudharam G, et al. Yersinia pestis: the natural history of plague. Clin Microbiol Rev 2020; 34(1): e00044-00019. ##4. Ansari I, Grier G, Byers M. Deliberate release: Plague–A review. J Biosaf Biosecur 2020; 2(1): 10-22. ##5. Sherman IW. Bubonic Plague. Encyclopedia of Insects: Elsevier; 2009. p. 130-132. ##6. Cabanel N, Leclercq A, Chenal-Francisque V, Annajar B, Rajerison M, Bekkhoucha S, et al. Plague outbreak in Libya, 2009, unrelated to plague in Algeria. Emerg Infect Dis 2013; 19(2): 230-236. ##7. Amiri Z, Azimzadeh Tehrani T, Motevali Haqiqi Y. Distribution of Plague in Iran in 1246-47 AH/1830-31 AD and The Causes of Its Widespread Casualties IJMEHM 2020; 13: 504-525. ##8. Solomon T. Hong Kong, 1894: the role of James A Lowson in the controversial discovery of the plague bacillus. Lancet 1997; 350(9070): 59-62. ##9. Kitasato S. The bacillus of bubonic plague. Lancet 1894; 144(3704): 428-430. ##10. Chanteau S, Rahalison L, Ralafiarisoa L, Foulon J, Ratsitorahina M, Ratsifasoamanana L, et al. Development and testing of a rapid diagnostic test for bubonic and pneumonic plague. Lancet 2003; 361(9353): 211-216.##11. Pechous RD, Sivaraman V, Stasulli NM, Goldman WE. Pneumonic plague: the darker side of Yersinia pestis. Trends Microbiol 2016; 24(3): 190-197.##12. Ditchburn J-L, Hodgkins R. Yersinia pestis, a problem of the past and a re-emerging threat. Biosafety & Health 2019; 1(2): 65-70.##13. Prentice MB, Rahalison L. Plague. Lancet 2007; 369(9568): 1196-1207.##14. Narayanan N, Lacy CR, Cruz JE, Nahass M, Karp J, Barone JA, et al. Disaster preparedness: biological threats and treatment options. Pharmacotherapy 2018; 38(2): 217-234.##15. Inglesby TV, Dennis DT, Henderson DA, Bartlett JG, Ascher MS, Eitzen E, et al. Plague as a biological weapon: medical and public health management. JAMA 2000; 283(17): 2281-2290.##16. Yang R. Plague: recognition, treatment, and prevention. J Clin Microbiol 2017; 56(1): e01519-01517.##17. Simond M, Godley ML, Mouriquand PD. Paul-Louis Simond and his discovery of plague transmission by rat fleas: a centenary. J R Soc Med 1998; 91(2): 101-104.##18. Gage KL, Kosoy MY. Natural history of plague: perspectives from more than a century of research. Annu Rev Entomol 2005; 50: 505-528.##19. Piarroux R, Abedi AA, Shako J-C, Kebela B, Karhemere S, Diatta G, et al. Plague epidemics and lice, Democratic Republic of the Congo. Emergi Infect Dis 2013; 19(3): 505-506.##20. Drali R, Shako J-C, Davoust B, Diatta G, Raoult D. A new clade of African body and head lice infected by Bartonella quintana and Yersinia pestis—Democratic Republic of the Congo. Am J Trop Med Hyg 2015; 93(5): 990-993.##21. Gasper PW, Barnes AM, Quan TJ, Benziger JP, Carter LG, Beard ML, et al. Plague (Yersinia pestis) in cats: description of experimentally induced disease. J Med Entomol 1993; 30(1): 20-26.##22. Jones RT, Vetter SM, Gage KL. Exposing laboratory-reared fleas to soil and wild flea feces increases transmission of Yersinia pestis. Am J Trop Med Hyg 2013; 89(4): 784-787.##23. Marchette NJ, Lundgren D, Nicholes PS, Bushman J, Vest D. Studies on infectious diseases in wild animals in Utah. II. Susceptibility of wild mammals to experimental plague. Zoonoses Res 1962; 1(13): 225-229.##24. Hinnebusch BJ, Jarrett CO, Bland DM. “Fleaing” the plague: adaptations of Yersinia pestis to its insect vector that lead to transmission. Annu Rev Microbiol 2017; 71: 215-232.##25. Eisen RJ, Bearden SW, Wilder AP, Montenieri JA, Antolin MF, Gage KL. Early-phase transmission of Yersinia pestis by unblocked fleas as a mechanism explaining rapidly spreading plague epizootics. Proc Natl Acad Sci U S A 2006; 103(42): 15380-15385.##26. Campbell SB, Nelson CA, Hinckley AF, Kugeler KJ. Animal exposure and human plague, United States, 1970–2017. Emerg Infect Dis 2019; 25(12): 2270-2273.##27. Demeure CE, Dussurget O, Mas Fiol G, Le Guern A-S, Savin C, Pizarro-Cerdá J. Yersinia pestis and plague: an updated view on evolution, virulence determinants, immune subversion, vaccination, and diagnostics. Genes Immun 2019; 20(5): 357-370.##28. Splettstoesser WD, Rahalison L, Grunow R, Neubauer H, Chanteau S. Evaluation of a standardized F1 capsular antigen capture ELISA test kit for the rapid diagnosis of plague. FEMS Immunol Med Microbiol 2004; 41(2): 149-155.##29. Petersen JM, Gladney LM, Schriefer ME. Yersinia In: Manual of clinical microbiology Washington: ASM Press; 2015. p. 738-751.##30. Mordechai L, Eisenberg M, Newfield TP, Izdebski A, Kay JE, Poinar H. The Justinianic Plague: an inconsequential pandemic? Proc Natl Acad Sci U S A 2019; 116(51): 25546-25554.##31. Namouchi A, Guellil M, Kersten O, Hänsch S, Ottoni C, Schmid BV, et al. Integrative approach using Yersinia pestis genomes to revisit the historical landscape of plague during the Medieval Period. Proc Natl Acad Sci U S A 2018; 115(50): E11790-E11797.##32. Bramanti B, Stenseth NC, Walløe L, Lei X. Plague: A disease which changed the path of human civilization. Adv Exp Med Biol 2016: 918: 1-26.##33. Tan Ja, Liu Y, Shen E, Zhu W, Wang W, Li R, et al. Towards<< the atlas of plague and its environment in the People's Republic of China>>: idea, principle and methodology of design and research results. Huan Jing Ke Xue 2002; 23(3): 1-8.##34. Bramanti B, Dean KR, Walløe L, Chr. Stenseth N. The third plague pandemic in Europe. Proc Biol Sci 2019; 286(1901): 20182429.##35. Stefanogiannis I, Michaleas SN, Papadaki E, Mouzas I, Karamanou M, Michaleas S. The Plague in Crete During the 19th Century. Cureus 2023; 15(7): e42284.##36. Sussman GD. Was the black death in India and China? Bull Hist Med 2011; 85(3): 319-355.##37. Malek MA, Bitam I, Drancourt M. Plague in Arab Maghreb, 1940–2015: a review. Front Public Health 2016; 4: 112.##38. Davis D. Plague in Africa from 1935 to 1949: a survey of wild rodents in African territories. Bull World Health Organ 1953; 9(5): 665-700.##39. Taylor P, Gordon D, Isaacson M. The status of plague in Zimbabwe. Annals of Tropical Medicine & Parasitology 1981; 75(2): 165-173.##40. Munyenyiwa A, Zimba M, Nhiwatiwa T, Barson M. Plague in Zimbabwe from 1974 to 2018: a review article. PLoS Negl Trop Dis 2019; 13(11): e0007761.##41. Poland JD, Barnes AM. Current status of plague and plague control in the United States. Proceedings of the 4th Vertebrate Pest Conference. 1970. Available at: https:// digital commons.unl.edu/vpcfour/10.##42. Shahraki AH, Carniel E, Mostafavi E. Plague in Iran: its history and current status. Epidemiol Health 2016; 38: e2016033.##43. Boisier P, Rahalison L, Rasolomaharo M, Ratsitorahina M, Mahafaly M, Razafimahefa M, et al. Epidemiologic features of four successive annual outbreaks of bubonic plague in Mahajanga, Madagascar. Emerg Infect Dis 2002; 8(3): 311-316.##44. IFRC. DRC: Plague outbreak in Ituri-Operation Update 1, DREF No. MDRCD035. paris.2022. Available from: https:// reliefweb.int/report/ democratic-republic-congo/drc-plague-outbre ak-dref-operation-final-report-no-mdrcd035.##45. WHO. Plague around the world In:Weekly Epidemiological Record. WHO 2019; 94(25): 289-292.##46. WHO. Human plague in 2002 and 2003. Wkly Epidemiol Rec 2004; 79(33): 301-306.##47. WHO. Human plague: Review of regional morbidity and mortality, 2004-2009: Introduction. Wkly Epidemiol Rec 2010; 85(06): 40-45.##48. WHO. Human plague in 1997. Wkly Epidemiol Rec; 1999. 140–144.##49. WHO. Human plague in 1988. Wkly Epidemiol Rec; 1989. 360-362.##50. Akiev A. Epidemiology and incidence of plague in the world, 1958-79. Bull World Health Organ 1982; 60(2): 165-169.##51. Azizi MH, Azizi F. A history of the human plague in Iran. Arch Iran Med 2010; 13(6): 563-569.##52. Najmabadi M. Bibliography of Iran’s Folk Medicine. Tehran: Iran University of Medical Sciences and Health Services; 1996.##53. pargho M, Alipor Silab J. Plague in Safavid Iran. Soci Hist Res 2017; 7(1): 33-55.##54. Seyf A. Iran and the great plague, 1830-1831. Stud Islam 1989(69): 151-165.##55. Kohn G. Encyclopedia of plague and pestilence: from ancient times to the present. 3rd ed. New York: Infobase Publishing; 2007.##56. Khajehkazemi R, Osooli M, Sajadi L, Karamouzian M, Sedaghat A, Fahimfar N. HIV prevalence and risk behaviours among people who inject drugs in Iran: the 2010 National Surveillance Survey. Sex Transm Infect 2013; 89(3): iii29- iii32.##57. Tholozan J. Two small outbreaks of plague in Khorassan. CR Acad Sci 1882; 94(94): 114-117.##58. Sarrami-Forooshani R, Das SR, Sabahi F, Adeli A, Esmaeili R, Wahren B, et al. Molecular analysis and phylogenetic characterization of HIV in Iran. J Med Virol 2006; 78(7): 853-863.##59. Seyf A. The plague of 1877 and the economy of Gilan. Iran. J British Inst Persian Stud 1989; 27(1): 81-86.##60. Pouyan N. Qajars period, the Golden Age of Western physicians in Iran. Med Hist 2012; 4(10): 181-205.##61. Kashani-Sabet F. “City of the Dead”: The Frontier Polemics of Quarantines in the Ottoman Empire and Iran. Compar Stud South Asia, Africa Middle East 1998; 18(2): 51-58.##62. Floor WM. Public Health in Qajar Iran. Washington, DC: Mage Publishers; 2004.##63. Baltazard M, Bahmanyar M, Mostachfi P, Eftekhari M, Mofidi C. Research on plague in Iran. Bull World Health Organ 1960; 23(2-3): 141-155.##64. Karimi Y. Plague and its epidemiology. 1st ed. Tehran: Pasteur Institute of Iran; 1976.##65. Karimi Y. Natural preservation of plague in soil. Bull Soc Pathol Exot Filiales 1963; 56: 1183-1186.##66. Tabatabaei S, Zahraei S, Ahmadnia H, Ghotbi M, F R. Principles of disease prevention and surveillance. 2nd ed. Tehran: Ministry of Health and Medical Education of Iran; 2007.##67. Baltazard M, Karimi Y, Eftekhari M, Chamsa M, Mollaret H. The interepizootic preservation of plague in an inveterate focus. working hypotheses. Bull Soc Pathol Exot Filiales 1963; 56: 1230-1245.##68. Karimi P. Discovery of a new focus of zoonotic plague in the eastern Azarbaidjan region of Iran. Bull Soc Pathol Exot Filiales 1980; 73(1): 28-35.##69. Baltazard M, Bahmanyar M, Mofidi C, Seydian B. Kurdistan plague focus. Bull World Health Organ 1952; 5(4): 441-472.##70. Esamaeili S, Azadmanesh K, Naddaf SR, Rajerison M, Carniel E, Mostafavi E. Serologic survey of plague in animals, Western Iran. Emerg Infect Dis 2013; 19(9): 1549-1551.##71. Esmaeili S, Mahmoudi A, Esmaeili P, Yousefi Ghalejoogh Z, Mordadi A, Ghasemi A, et al. The surveillance of plague among rodents and dogs in Western Iran. PLOS Neglec Trop Dis 2023; 17(11): e0011722.##72. Neligan AR. Public Health in Persia, 1914-1924. Lancet 1926; 207(5352): 690-694.##73. Maleki-Ravasan N, Solhjouy-Fard S, Beaucournu J-C, Laudisoit A, Mostafavi E. The fleas (Siphonaptera) in Iran: diversity, host range, and medical importance. PLoS Negl Trop Dis 2017; 11(1): e0005260.##74. Farhang-Azad A. The flea fauna of Iran. II. A collection of fleas from Esfahan (Central Iran). Annals Mag Natur Hist 1966; 9(103-105): 343-346.##75. Farhang-Azad A. The Flea Fauna of Iran Xi. Iranian species of the genus Coptopsylla Jordan & Rothschild, 1908 (Siphonaptera: Coptopsyllidae). J Med Entomol 1972; 9(3): 205-211.##76. Djavad R, Asghar S, Tirgary S, Basseri H, Nikpour F. Parasitic arthropods of rodents in Khoramabad-Lorestan, Iran. Urban Pests 2005; 1: 47-56.##77. Yakhchali M, Hosseine A. Prevalence and ectoparasites fauna of sheep and goats flocks in Urmia suburb, Iran. Veterin Arch 2006; 76(5): 431-442.##78. Telmadarraiy Z, Vatandoost H, Mohammadi S, Akhavan A, Abai M, Rafinejad J, et al. Determination of rodent ectoparasite fauna in Sarpole-Zahab district, Kermanshah Province, Iran, 2004-2005. J Arthropod Borne Dis 2007; 1(1): 58-62.##79. Hanafi-Bojd A, Shahi M, Baghaii M, Shayeghi M, Razmand N, Pakari A. A study on rodent ectoparasites in Bandar Abbas: the main economic southern seaport of Iran. J Environ Health Sc Eng 2007; 4(3): 173-176.##80. Shoorijeh SJ, Ghasrodashti AR, Tamadon A, Moghaddar N, Behzadi MA. Seasonal frequency of ectoparasite infestation in dogs from Shiraz, Southern Iran. Turkish J Veterin Anim Sci 2008; 32(4): 309-313.##81. Rahbari S, Nabian S, Nourolahi F, Arabkhazaeli F, Ebrahimzadeh E. Flea infestation in farm animals and its health implication. Iran J Parasitol 2008; 3(2): 43-47.##82. Kia E, Moghddas-Sani H, Hassanpoor H, Vatandoost H, Zahabiun F, Akhavan A, et al. Ectoparasites of rodents captured in Bandar Abbas, southern Iran. Iran J Arthropod Borne Dis 2009; 3(2): 44-49.##83. Tavassoli M, Ahmadi A, Imani A, Ahmadiara E, Javadi S, Hadian M. Survey of flea infestation in dogs in different geographical regions of Iran. Korean J Parasitol 2010; 48(2): 145-149.##84. Khoobdel M, Shayeghi M, Alamdar K, Piazak N, Bazrafkan S. Diversity and relative abundance of medically important fleas in the rural areas of Kohgiloye-and-Boyerahmad, Iran. J School Pub Health Instit Pub Health Res 2012; 9(3): 63-72.##85. Nateghpour M, Akhavan A, Hanafi-Bojd A, Telmadarraiy Z, Mavi SA, Hosseini-Vasoukolaei N, et al. Wild rodents and their ectoparasites in Baluchistan area, southeast of Iran. Tropical Biomedicine 2013; 30(1): 72-77.##86. Rafinejad J, Piazak N, Dehghan A, Shemshad K, Basseri HR. Affect of some environmental parameters on fleas density in human and animal shelters. Am J Res Comm 2013; 1: 2325-4076.##87. Yousefi A, Nosrati MRC, Karimi A, Naisi S. Leptopsylla taschenbergi taschenbergi (Siphonaptera: Leptopsyllidae), new flea from Iran. Asian Pacific J Tropic Dis 2015; 5(8): 606-607.##88. Darvishi MM, Youssefi MR, Changizi E, Lima RR, Rahimi MT. A new flea from Iran. Asian Pacific J Tropic Dis 2014; 4(2): 85-87.##89. Ramezani arh, atarodi a. A survey on fauna of fleas (order: siphonaptera) of cow and sheep in southern khorasan-e-razavi province, iran. Zahedan J Res Med Sci 2015; 17(6).##90. Hajipour N, Keighobadi M, Abad AMR, Golabi M, Badali A, editors. Prevalence of flea infestation in stray cats in North West of Iran, Iran. Biologic Forum 2015; 7(1): 575-580.##91. Moemenbellah-Fard MD, Shahriari B, Azizi K, Fakoorziba MR, Mohammadi J, Amin M. Faunal distribution of fleas and their blood-feeding preferences using enzyme-linked immunosorbent assays from farm animals and human shelters in a new rural region of southern Iran. J Parasit Dis 2016; 40(1): 169-175.##92. Ahmadian MT, Motevalli HSF, HOSSEINI VN, Enayati AA, Rafinejad J, FAZELI DM, et al. Fauna and Biodiversity Study of Fleas in Bojnourd, North Khorasan, in 2019. North Khorasan University of Medical Sciences 2020; 12(2): 26-30 (Persian).##93. Seyyed‐Zadeh S, Bozorg‐Omid F, Telmadarraiy Z, Terenius O, Chavshin A. Evidence for the presence of Ctenocephalides orientis in livestock dwellings in northwest Iran. Med Vet Entomol 2018; 32(3): 383-387.##94. Hamidi K, Nassirkhani M. Annotated checklist of fleas (Insecta: Siphonaptera) and lice (Insecta: Anoplura) associated with rodents in Iran, with new reports of fleas and lice. J Vector Borne Dis 2019; 56(2): 134-145.##95. Mohammadi A, Sedaghat MM, Abai MR, Darvish J, Mobedi I, Mahmoudi A, et al. Wild rodents and their ectoparasites in an enzootic plague focus, Western Iran. Vector-Borne Zoonotic Dis 2020; 20(5): 334-347.##96. Sharifdini M, Norouzi B, Azari-Hamidian S, Karamzadeh N. The first record of ectoparasites of raccoons (Procyon lotor) (Carnivora, Procyonidae) in Iran. Persian J Acarol 2021; 10(1): 41-54.##97. Azarm A, Dalimi A, Pirestani M, Mohammadiha A, Zahraei-Ramazani A, Marvi-Moghaddam N, et al. Pulex irritans on Dogs and Cats: Morphological and Molecular Approach. J Arthropod-Borne Dis 2022; 16(3): 196-205.##98. Esmaeili S, Esmaeili P, Mahmoudi A, Ghasemi A, Mohammadi A, Bagheri A, et al. Serological evidence of Yersinia pestis infection in rodents and carnivores in Northwestern Iran. PLOS Negl Trop Dis 2023; 17(1): e0011021.##99. Daryani A, Amouei A, Pagheh AS, Sharif M, Sarvi S, Rahimi MT, et al. Prevalence of Ecto and Gastrointestinal Parasites of Rattus rattus in Mazandaran Province, North of Iran. Türkiye Parazitol Derg 2023; 47(1): 53-58.##100. WHO. Plague Avenue Appia 20, 1211 Geneva, Switzerland 2022. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/ detail/plague. Accessed 7 July, 2024.##101. CDC. Flea. Preventing Flea Bites Atlanta, Georgia: Centers for Disease Control and Prevention; 2020. Available from: https:// www.cdc.gov/fleas/avoid/on_people.html. Accessed 21 April, 2024.##102. Bourne D, Craig M, Crittall J, Elsheikha H, Griffiths K, Keyte S, et al. Fleas and flea-borne diseases: biology, control & compliance. Companion Animal 2018; 23(4): 204-211.##103. Elsheikha H. Control of fleas, ticks and worms in companion animals. Vet Times (Peterb) 2016; 46(3): 6-9.##104. Siak M, Burrows M. Flea control in cats: new concepts and the current armoury. J Feline Med Surg 2013; 15(1): 31-40.##105. Goodman W, Cusson M. The juvenile hormones. Insect endocrinology: Elsevier; 2012. p. 310-365.##106. El-Gazzar L, Koehler P, Patterson R, Milio J. Insect growth regulators: mode of action on the cat flea, Ctenocephalides felis (Siphonaptera: Pulicidae). J Med Entomol 1986; 23(6): 651-654.##107. Cossi PF, Herbert LT, Yusseppone MS, Pérez AF, Kristoff G. Toxicity evaluation of the active ingredient acetamiprid and a commercial formulation (Assail® 70) on the non-target gastropod Biomphalaria straminea (Mollusca: Planorbidae). Ecotoxicol Environ Saf 2020; 192: 110248.##108. Khoobdel M, Ranjbar R, Sendi JJ, Shayegan D. Effective and Safe Control of Plague-Carrying Fleas Using Insect Growth Regulators: A Review Study. Journal of Military Medicine 2021; 23(6): 529-540.##109. Ljiljana J, Vladimir D, Štefan P, Milorad M, Spomenka Đ, Nada T, et al. Rodent Pest Control. Veterinarski Glasnik 2019; 73(2): 85-99.##110. Sasanipour M, Meymandi MM. Epidemiological Transition in Iran: The Rise and Fall of Epidemics in Iran After Islam to Before the Islamic Revolution. Epidemiology and Health System Journal 2023; 10(2): 100-106.##111. Ben Ari T, Neerinckx S, Gage KL, Kreppel K, Laudisoit A, Leirs H, et al. Plague and climate: scales matter. PLoS Pathog 2011; 7(9): e1002160.##112. Schmid BV, Büntgen U, Easterday WR, Ginzler C, Walløe L, Bramanti B, et al. Climate-driven introduction of the Black Death and successive plague reintroductions into Europe. Proc Natl Acad Sci U S A 2015; 112(10): 3020-3025.##113. Dennis DT, Gage KL, Gratz NG, Poland JD, Tikhomirov E, Organization WH. Plague manual:epidemiology, distribution, surveillance and control. World Health Organization; 1999.##114. Aikimbayew A, Meka-Mechenko T, Temiralieva G, Bekenov J, Sagiyev Z, Kaljan K, et al. Plague peculiarities in Kazakhstan at the present time. Przegl Epidemiol 2003; 57(4): 593-598.##115. Motevalli Haghi SF, Hosseini Vasoukolaei N, Ahmadian MT, Yazdani Charati J, Nikookar SH. Knowledge, Attitude, and Practice of Rural Households in Bojnourd, Iran Regarding the Fleas. Qom Univ Med Sci J 2023; 17: 2477 (Persian).##116. Iannino F, Sulli N, Maitino A, Pascucci I, Pampiglione G, Salucci S. species, biology and flea-borne diseases. Vet Ital 2017; 53(4): 277-288.##117. Nikookar SH, Fazeli-Dinan M, Enayati A, Zaim M. Zika; a continuous global threat to public health. Environ Res 2020; 188: 109868.##118. Chomel BB, Boulouis H-J, Maruyama S, Breitschwerdt EB. Bartonella spp. in pets and effect on human health. Emerg Infect Dis 2006; 12(3): 389-394.##119. Carvalho RWd, Serra-Freire NM, Linardi PM, Almeida ABd, Costa JNd. Small todents fleas from the bubonic plague focus located in the Serra dos Órgãos Mountain Range, State of Rio de Janeiro, Brazil. Memórias do Instituto Oswaldo Cruz 2001; 96(5): 603-609.##120. Nikookar SH, Fazeli-Dinan M, Zaim M, Enayati A. Prevention and Control Policies of Dengue Vectors (Aedes aegypti and albopictus) in Iran. Iran J Health Sci 2023; 11(3): 143-156.## ##

اصلاحیه : مقایسه تاثیر سولفات منیزیم و لابتالول وریدی بر خونریزی حین عمل رینوپلاستی و ادم و اکیموز بعد از عمل Correction to: Comparing the Effect of Intravenous Administration of Magnesium Sulfate and Labetalol on Intraoperative Bleeding, Edema, and Ecchymosis after Rhinoplasty 1 1 شقایق رضائی کیا1      هوشنگ اکبری2       میرمحمد جلالی3      سودابه حدادی4      ابراهیم نصیری فرمی5 مولف مسئول: هوشنگ اکبری- ساری: مرکز آموزشی درمانی بوعلی سینا                                                                    E-mail: hooshangakbari48@yahoo.com 1. مربی، گروه اتاق عمل و هوشبری، دانشکده پیراپزشکی لنگرود، دانشگاه علوم پزشکی گیلان، رشت، ایران 2. استادیار، گروه هوشبری و اتاق عمل، دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، بیمارستان بوعلی سینا، ساری، ایران 3. استاد، گروه گوش، گلو، بینی و جراحی سر و گردن، دانشکده پزشکی، مرکز تحقیقات بیماری‌های گوش و حلق و بینی، بیمارستان امیرالمومنین، دانشگاه علوم پزشکی گیلان، رشت، ایران 4. دانشیار، گروه بیهوشی، مرکز تحقیقات بیهوشی، بیمارستان الزهرا، دانشگاه علوم پزشکی گیلان، رشت، ایران 5. دانشیار، گروه هوشبری و اتاق عمل، مرکز تحقیقات طب سنتی و مکمل، پژوهشکده اعتیاد، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران در مقاله فوق که در شماره 223 مرداد سال 1402 در دوره 33 این نشریه منتشر شده بود، کد اخلاق مقاله که برابر با IR.MAZUMS.REC.1401.138 می‌باشـد، در قسمـت مواد و روش‌هـای متـن مقاله اشتبـاه چـاپ شـده بود،اصلاح گردید.   2 Shaghayegh Rezaeekia1, Hooshang Akbari2, Mirmohammad Jalali3, Soudabeh Haddadi4, Ebrahim Nasiri Formi5 1 Operating Room Instructor, Department of Operating Room and Anesthesiology, Langroud School of Allied Medical Sciences, Guilan University of Medical Sciences, Rasht, Iran 2 Assistant Professor, Department of Anesthesiology and Operating Room, Faculty of Paramedicine, Mazandaran University of Medical Sciences, Bo Ali Sina Hospital, Sari, Iran 3 Professor, Department of Otorhinolaryngology, School of Medicine, Otorhinolaryngology Research Center, Amiralmomenin Hospital, Guilan University of Medical Sciences, Rasht, Iran 4 Associate Professor, Department of Anesthesiology, Anesthesiology Research Center, Alzahra Hospital, Guilan University of Medical Sciences, Rasht, Iran 5 Associate Professor, Department of Anesthesiology and Operating Room, Traditional and Complementary Medicine Research Center, Addiction Institute, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran In the article published in volume 33, issue 223, 2022, the article's ethics code, which is IR.MAZUMS.REC.1401.138, was mistakenly printed in the materials and methods section of the article and has now been corrected.   208 209 2024/03/112024/05/52024/04/272023/10/102024/01/62023/11/112024/05/292023/12/92023/07/22024/04/302023/08/112024/02/112024/06/82024/06/292023/10/262024/04/192024/03/42024/05/12024/03/22024/05/112024/09/9 1403/6/19 2024/08/242024/08/132024/07/142024/08/192024/08/212024/08/122024/08/62024/08/212024/08/132024/08/242024/08/122024/08/122024/08/122024/08/62024/08/122024/08/212024/08/102024/07/32024/07/82024/08/122024/08/31 1403/6/10 شقایق رضائی کیا Shaghayegh Rezaeekia مربی، گروه اتاق عمل و هوشبری، دانشکده پیراپزشکی لنگرود، دانشگاه علوم پزشکی گیلان، رشت، ایران ایران هوشنگ اکبری Hooshang Akbari استادیار، گروه هوشبری و اتاق عمل، دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، بیمارستان بوعلی سینا، ساری، ایران ایران hooshangakbari48@yahoo.com میرمحمد جلالی Mirmohammad Jalali استاد، گروه گوش، گلو، بینی و جراحی سر و گردن، دانشکده پزشکی، مرکز تحقیقات بیماری‌های گوش و حلق و بینی، بیمارستان امیرالمومنین، دانشگاه علوم پزشکی گیلان، رشت، ایران ایران سودابه حدادی Soudabeh Haddadi دانشیار، گروه بیهوشی، مرکز تحقیقات بیهوشی، بیمارستان الزهرا، دانشگاه علوم پزشکی گیلان، رشت، ایران ایران ابراهیم نصیری فرمی Ebrahim Nasiri Formi دانشیار، گروه هوشبری و اتاق عمل، مرکز تحقیقات طب سنتی و مکمل، پژوهشکده اعتیاد، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران erratum erratum اصلاحیه اصلاحیه ## ##

اصلاحیه : ارزیابی مدیریت خطر و پدافند غیر عامل در دانشکده پرستاری و مامایی: مطالعه اقدام پژوهی Correction to: Evaluation of Risk Management and Passive Defense in Nursing and Midwifery School: An Action Research Study 1 1 زهرا بریمانی آبکسری1       صغری خانی2       ناهید آقایی3و4       طاهره یعقوبی5و6 مولف مسئول: طاهره یعقوبی ساری: دانشگاه علوم پزشکی مازندران، مرکز تحقیقات طب سنتی و مکمل، انستیتوی اعتیاد             tyaghubi@gmail.com  E-mail: 1. کارشناسی ارشد مشاوره در مامایی، گروه مامایی، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران   2. دانشیار، مرکز تحقیقات سلامت جنسی و باروری، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران   3. استادیار، گروه هوشبری، اتاق عمل و فوریت‌های پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران 4. دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران 5. دانشیار، مرکز تحقیقات طب سنتی و مکمل، انستیتوی اعتیاد، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران   6. مرکز تحقیقات سلامت در بلایا و حوادث، علوم بهزیستی، تهران، ایران در مقاله فوق که در شماره 225 مهر سال 1402 در دوره 33 این نشریه منتشر شده بود، نام مرکز تحقیقات خانم صغری خانی و مرتبه علمی خانم ناهید آقایی (در چکیده انگلیسی) اشتباه چاپ شده بود، اصلاح گردید. 2 Zahra Barimani Aboksari1,  Soghra Khani2,  Nahid Aghaei3,4,  Tahereh Yaghoubi5,6 1 MSc in Counseling in Midwifery, Midwifery Department, Faculty of Nursing and Midwifery, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran 2 Associate Professor, Sexual and Reproductive Health Research Center, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran 3 Assistant Professor, Department of Anesthesiology, Operating Room and Emergencies, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran 4 Faculty of Allied Medical Sciences, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran 5 Associate Professor, Traditional and Complementary Medicine Research Center, Addiction Institute, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran 6 Health in Emergency and Disaster Research Center, University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, Tehran, Iran In the article published in volume 33, issue 225, 2023, the research center of Soghra Khani and the affiliation of Nahid Aghaei, were incorrect but have now been corrected 210 211 2024/03/112024/05/52024/04/272023/10/102024/01/62023/11/112024/05/292023/12/92023/07/22024/04/302023/08/112024/02/112024/06/82024/06/292023/10/262024/04/192024/03/42024/05/12024/03/22024/05/112024/09/92024/09/9 1403/6/19 2024/08/242024/08/132024/07/142024/08/192024/08/212024/08/122024/08/62024/08/212024/08/132024/08/242024/08/122024/08/122024/08/122024/08/62024/08/122024/08/212024/08/102024/07/32024/07/82024/08/122024/08/312024/08/31 1403/6/10 زهرا بریمانی آبکسری Zahra Barimani Aboksari کارشناسی ارشد مشاوره در مامایی، گروه مامایی، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران صغری خانی Soghra Khani دانشیار، مرکز تحقیقات سلامت جنسی و باروری، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ناهید آقایی Nahid Aghaei استادیار، گروه هوشبری، اتاق عمل و فوریت‌های پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران طاهره یعقوبی Tahereh Yaghoubi دانشیار، مرکز تحقیقات طب سنتی و مکمل، انستیتوی اعتیاد، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران ایران tyaghubi@gmail.com erratum erratum اصلاحیه اصلاحیه ## ##