Journal of Mazandaran University of Medical Sciences

fa موانع، تسهیل‌ گر ها و تجارب تحقق اولویت اول چارچوب سندای (درک خطر بلایا): پروتکل مرور دامنه‌ای Barriers, Facilitators, and Experiences of Implementing Priority 1 of the Sendai Framework (Understanding Disaster Risk): A Scoping Review Protocol سیاست گذاری و مدیریت Policy and Management مروری Review سابقه و هدف: چارچوب سندای برای کاهش خطر بلایا (2030–2015 )، «درک خطر بلایا » را به‌عنوان نخستین و بنیادی‌ترین اولویت خود معرفی کرده است. با وجود گذشت نزدیک به یک دهه از تصویب این چارچوب، اجرای این اولویت همچنان با چالش‌های متعددی در سطوح مختلف مواجه است. این پروتکل، روش‌شناسی یک مرور دامنه‌ای را با هدف نقشه‌برداری نظام‌مند موانع، عوامل تسهیل‌ کننده و تجارب مرتبط با تحقق اولویت نخست چارچوب سندای ارائه می‌کند. این مطالعه یک پروتکل مرور دامنه‌ای است که بر اساس چارچوب روش‌شناختی Arksey و O'Malley، توصیه‌های Levac و همکاران، راهنمای JBI برای مرورهای دامنه‌ای و دستورالعمل گزارش‌دهی PRISMA-ScR طراحی شده است. این پروتکل در پایگاه (OSF )Open Science Framework  ثبت خواهد شد (کد ثبت متعاقباً اعلام می‌شود). جستجوی نظام‌مند مطالعات در پایگاه‌های Scopus، PubMed وWeb of Science  و همچنین به‌صورت تکمیلی در Google Scholar، وب‌سایت‌های رسمی، دستورالعمل‌ها و ادبیات خاکستری، در بازه زمانی 2015 تا 2025 انجام خواهد شد. تنها مطالعات منتشر شده به زبان انگلیسی وارد مطالعه خواهند شد. تمامی رکوردهای بازیابی‌ شده در نرم‌افزار EndNote مدیریت خواهند شد. مطالعاتی وارد مرور خواهند شد که به‌طور مستقیم به اولویت نخست چارچوب سندای پرداخته و موانع، چالش‌ها، عوامل تسهیل‌ کننده یا تجارب اجرایی مرتبط با آن را بررسی کرده باشند. غربالگری مطالعات توسط دو پژوهشگر مستقل انجام خواهد شد و داده‌ها با استفاده از فرم استاندارد استخراج داده JBI استخراج، سپس با بهره‌گیری از کدگذاری تماتیک و آمار توصیفی تحلیل، نقشه‌برداری و گزارش خواهد شد. با وجود گذشت نزدیک به یک دهه از تصویب چارچوب سندای، شواهد مربوط به تحقق اولویت نخست آن همچنان پراکنده و ناهمگون هستند. انتظار می‌رود این مرور دامنه‌ای با تجمیع و نقشه‌برداری نظام‌مند شواهد موجود، موانع، عوامل تسهیل‌ کننده، تجارب اجرایی و شکاف‌های دانشی و اجرایی را شناسایی کرده و مبنایی علمی برای سیاست‌گذاری مبتنی بر شواهد و جهت‌ دهی پژوهش‌های آینده فراهم آورد.   Background and purpose: The Sendai Framework for Disaster Risk Reduction (2015–2030) identifies understanding disaster risk as its first and most fundamental priority for action. Nearly a decade after its adoption, implementation of this priority continues to face substantial challenges across different settings. This protocol describes the methodology for a scoping review designed to systematically map the barriers, facilitators, and implementation experiences associated with achieving Priority 1 of the Sendai Framework. Materials and methods: This scoping review protocol has been developed in accordance with the methodological framework proposed by Arksey and O'Malley, the recommendations of Levac et al., the JBI methodology for scoping reviews, and the PRISMA Extension for Scoping Reviews (PRISMA-ScR) reporting guideline. The protocol will be registered with the Open Science Framework (OSF) (registration number to be provided following registration). A systematic search will be conducted in Scopus, PubMed, and Web of Science, supplemented by searches of Google Scholar, official websites of relevant organizations, relevant guidelines, and grey literature published between 2015 and 2025. Only English-language publications will be included. All retrieved records will be managed using EndNote. Eligible studies will include those that directly address Priority 1 of the Sendai Framework and examine barriers, challenges, facilitators, or implementation experiences. Study selection will be performed independently by two reviewers. Data will be extracted using the JBI standardized data extraction form and synthesized through thematic coding and descriptive analysis to map the available evidence and identify key themes. Conclusion: Nearly a decade after the adoption of the Sendai Framework, evidence regarding the implementation of its first priority remains fragmented and heterogeneous. This scoping review is expected to systematically map the existing evidence, identify barriers, facilitators, implementation experiences, and knowledge gaps, and provide an evidence-informed foundation for policymaking and future research.   چارچوب سندای, درک خطر بلایا, مرور دامنه‌ای, کاهش خطر بلایا, عوامل تسهیل‌ کننده, موانع Sendai Framework, understanding disaster risk, scoping review, disaster risk reduction, barriers, facilitators 249 257 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-19407-1&slc_lang=fa&sid=1 Marzieh Najafi مرضیه نجفی marzi.najafi2009@gmail.com 1003194753284600189700 1003194753284600189700 No Instructor, Department of Operating Room, Shoushtar Faculty of Medical Sciences, Shoushtar, Iran مربی، گروه اتاق عمل، دانشکده علوم پزشکی شوشتر، شوشتر، ایران .shokoufeh ahmadi شکوفه احمدی Ahmadi.shokoufeh@gmail.com 1003194753284600189701 1003194753284600189701 No Assistant Professor, Health in Emergency and Disaster Research Center, Social Health Research Institute, University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, Tehran, Iran استادیار، مرکز تحقیقات سلامت در حوادث و بلایا، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران hamidreza khankeh حمیدرضا خانکه hrkhankeh@gmail.com 1003194753284600189702 1003194753284600189702 Yes Professor, Health in Emergency and Disaster Research Center, Social Health Research Institute, University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, Tehran, Iran استاد، مرکز تحقیقات سلامت در حوادث و بلایا، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران