Journal of Mazandaran University of Medical Sciences

fa بررسی تنوع گونه‌ای کنه‌های سخت در دام‌های مناطق غرب استان گلستان ۱۴۰۲ Species Diversity of Hard Ticks (Ixodidae) Infesting Livestock in Western Golestan Province, Iran: A Cross-Sectional Study, 2022–2023 حشره شناسی پزشکی Medical Entomology پژوهشي-کامل Research(Original) سابقه و هدف: کنه‌های سخت (Ixodidae)، انگل‌های خارجی اجباری روی انسان و حیوانات هستند و به عنوان ناقل عوامل بیماری‌زای مهم از نظر پزشکی و دامپزشکی از جمله باکتری‌ها، ویروس‌ها، ریکتزیاها، تک‌یاخته‌ها و قارچ‌ها عمل می‌کنند. شناسایی و ارزیابی تنوع گونه‌های کنه که دام‌ها را در مناطق خاص آلوده می‌کنند، برای کنترل و پیشگیری مؤثر از بیماری‌های منتقله از کنه بسیار مهم است. این مطالعه با هدف تعیین تنوع گونه‌ای کنه‌های سخت روی دام‌ها در مناطق غربی استان گلستان برای پشتیبانی از برنامه‌های نظارت و کنترل انجام شد. مواد و روش ‌ها: این مطالعه توصیفی-مقطعی در چهار فصل از سال 2022 تا 2023 انجام شد. نمونه‌های کنه از قسمت‌های مختلف بدن دام‌ها در روستاهای شهرستان‌های کردکوی، بندر ترکمن، بندرگز و گمیشان جمع‌آوری شدند. کنه‌ها با استفاده از پنس به صورت زنده و با دقت جدا شده، تحت رطوبت و دمای کنترل‌شده نگهداری شدند و برای شناسایی جنس و گونه با استفاده از کلیدهای مورفولوژیک به آزمایشگاه حشره‌شناسی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی همدان منتقل شدند. داده‌های مربوط به محل جمع‌آوری، زمان، فصل، گونه میزبان و ویژگی‌های جغرافیایی ثبت و تجزیه و تحلیل شدند. یافته‌ها: از 1176 دام مورد بررسی، 279 مورد (23/72 درصد) آلوده به کنه بودند. در مجموع 539 کنه سخت جمع‌آوری شد که نشان دهنده سه جنس و پنج گونه بودند. جنس‌ها شامل Hyalomma (46/01 درصد)، Rhipicephalus (78/38 درصد) و Ixodes (15/21 درصد) بودند. Hyalomma marginatum بیشترین فراوانی (41/74درصد) و Hyalomma asiaticum  کمترین فراوانی (0/56درصد)  را داشتند. استنتاج: این مطالعه تنوع قابل توجه و فراوانی فصلی کنه‌های سخت، به ویژه Hyalomma marginatum، را در دام‌های غرب استان گلستان برجسته می‌کند. این یافته‌ها بر اهمیت اجرای کنترل هدفمند کنه و نظارت مستمر برای کاهش خطر بیماری‌های منتقله از کنه در منطقه تأکید می‌کند.   Background and purpose: Hard ticks (family Ixodidae) are obligatory ectoparasites of humans and animals and serve as vectors for a wide range of medically and veterinarily important pathogens, including bacteria, viruses, rickettsiae, protozoa, and fungi. Identifying and assessing the diversity of tick species infesting livestock in specific regions is essential for developing effective tick control and disease prevention strategies. This study aimed to determine the species diversity of hard ticks infesting livestock in the western districts of Golestan Province to support local surveillance and control programs. Materials and methods: A descriptive cross-sectional study was conducted over four seasons from 2022 to 2023. Tick samples were collected from various body parts of livestock in rural areas of Kordkuy, Bandar-e Torkaman, Bandar-e Gaz, and Gomishan counties. Live ticks were carefully removed using forceps, kept under controlled temperature and humidity conditions, and transported to the Medical Entomology Laboratory of Hamadan University of Medical Sciences for morphological identification at the genus and species levels using standard taxonomic keys. Data on collection sites, collection time, season, host species, and geographical characteristics were recorded and analyzed. Results: Of the 1,176 animals examined, 279 (23.72%) were infested with ticks. A total of 539 hard ticks were collected, representing three genera and five species. The recorded genera included Hyalomma (46.01%), Rhipicephalus (38.78%), and Ixodes (15.21%). Hyalomma marginatum was the most abundant species (41.74%), whereas Hyalomma asiaticum was the least abundant (0.56%). Conclusion: This study demonstrates considerable diversity and distinct seasonal variation in the abundance of hard ticks, particularly Hyalomma marginatum, among livestock in western Golestan Province. The findings underscore the need for targeted tick control measures and continuous epidemiological monitoring to mitigate the risk of tick-borne diseases in the region.   کنه, کنه‌های سخت, دام, استان گلستان, هیالوما, تنوع گونه‌ای ticks, hard ticks, livestock, Golestan Province, Hyalomma, species diversity 115 128 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-13887-9&slc_lang=fa&sid=1 Hassan Hojjati حسن حجتی mehdi_hogati@yahoo.com 1003194753284600189586 1003194753284600189586 No MSC Student in Medical Entomology, School of Medicine, Hamadan University of Medical Sciences, Hamadan, Iran دانشجو کارشناسی ارشد حشره‌شناسی پزشکی ، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی همدان، همدان، ایران Faezeh Rohani فائزه روحانی sadafrohani3431@gmail.com 1003194753284600189587 1003194753284600189587 No M.Sc. Student, Vector Biology and Control, School of Public Health, Department of Medical Entomology and Vector Control, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran دانشجوی کارشناسی ارشد، بیولوژی و کنترل ناقلین،گروه حشره شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Amir Hossein Zahirnia امیرحسین ظهیرنیا a_zahirnia@yahoo.com 1003194753284600189588 1003194753284600189588 No Associate Professor, Department of Medical Entomology, School of Medicine, Hamadan University of Medical Sciences, Hamadan, Iran دانشیار، گروه حشره شناسی پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی همدان، همدان، ایران Aref Salehzadeh عارف صالح زاده A_Salehzadeh@yahoo.com 1003194753284600189589 1003194753284600189589 No Professor, Department of Medical Entomology, School of Medicine, Hamadan University of Medical Sciences, Hamadan, Iran استاد، گروه حشره شناسی پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی همدان، همدان، ایران Seyed Hassan Nikookar سید حسن نیکوکار nikookar_84@yahoo.com 1003194753284600189590 1003194753284600189590 Yes Assistant Professor, Health Sciences Research Center, Department of Medical Entomology and Vector Control, Faculty of Public Health, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran - استادیار، مرکز تحقیقات علوم بهداشتی، گروه حشره‌شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران