Journal of Mazandaran University of Medical Sciences

fa چالش‌ها و عوامل مؤثر بر زنجیره تأمین دارویی بیماران خاص:یک مطالعه کیفی Challenges and Influencing Factors in the Pharmaceutical Supply Chain for Patients with Rare Diseases: A Grounded Theory Study داروسازی Pharmacy کیفی Qualitative Research سابقه و هدف: زنجیره تأمین داروی بیماران خاص نظامی پیچیده و به‌هم‌ پیوسته است که پایداری آن به هماهنگی میان سیاست‌گذاران، تولیدکنندگان، شرکت‌های توزیع، بیمه‌ها و ارائه‌دهندگان خدمات سلامت وابسته است. اختلال در این زنجیره می‌تواند تداوم درمان و پیامدهای سلامت بیماران را تهدید کند. این مطالعه با هدف تبیین مدل نظری چالش‌ها، تعاملات و فرآیندهای مدیریتی مؤثر بر زنجیره تأمین داروی بیماران خاص، انجام پذیرفت. مواد و روش ‌ها: این پژوهش کیفی با رویکرد نظریه داده ‌بنیاد، بر اساس روش اشتراوس و کوربین انجام گرفت. مشارکت‌کنندگان شامل خبرگان دارویی، مدیران سازمان غذا و دارو، تولیدکنندگان و توزیع‌کنندگان دارو، داروسازان، سیاست‌گذاران سلامت و متخصصان حوزه سلامت بودند که با نمونه‌گیری هدفمند و نظری انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختار یافته جمع‌آوری و با کدگذاری باز، محوری و انتخابی تا دستیابی به اشباع مفهومی تحلیل شدند. یافته‌ها: مقوله هسته‌ای پژوهش «حکمرانی یکپارچه و ایجاد تاب‌آوری زنجیره تأمین دارویی در شرایط عدم قطعیت » شناسایی شد. مدل پارادایمی نشان داد آسیب‌پذیری زنجیره تأمین تحت تأثیر شرایط علّی شامل بی‌ثباتی سیاستی، محدودیت مالی و وابستگی به نهاده‌های وارداتی، شرایط زمینه‌ای شامل پراکندگی حکمرانی و ضعف هماهنگی بین‌سازمانی، و عوامل مداخله‌گر شامل بحران‌های اقتصادی، تحریم‌ها و محدودیت‌های فناوری شکل می‌گیرد. راهبردهای اصلی شامل تقویت حکمرانی، توسعه نظام‌های اطلاعاتی، حمایت از تولید داخلی، بهبود شبکه توزیع و توسعه سازوکارهای حمایتی بیمه‌ای بود که به افزایش تاب‌آوری، پایداری دسترسی و عدالت دارویی منجر شد. استنتاج: زنجیره تأمین داروی بیماران خاص حاصل تعامل پیچیده عوامل ساختاری، اقتصادی، مدیریتی و نهادی است. مدل ارائه ‌شده می‌تواند چارچوبی جامع برای شناخت آسیب‌پذیری‌ها و طراحی مداخلات هماهنگ با هدف افزایش تاب‌آوری و تضمین دسترسی پایدار بیماران به دارو فراهم کند. Background and purpose: The pharmaceutical supply chain serving patients with rare diseases is a complex and interdependent system requiring coordinated action among policymakers, manufacturers, distributors, insurers, and healthcare providers. Disruptions to the supply chain may compromise treatment continuity and patient outcomes. This study aimed to develop an explanatory model of the challenges, interactions, and management processes that shape the pharmaceutical supply chain for patients with rare diseases. Materials and methods: This qualitative study used grounded theory based on the methodology developed by Strauss and Corbin. Participants included pharmaceutical experts, Food and Drug Administration managers, manufacturers, distributors, pharmacists, health policymakers, and healthcare professionals who were selected through purposive and theoretical sampling. Data were collected through semi-structured interviews and analyzed using open, axial, and selective coding until theoretical saturation was reached. Results: The core category was identified as “integrated governance and resilience-building of the pharmaceutical supply chain under conditions of uncertainty.” The paradigm model indicated that supply chain vulnerability was shaped by causal conditions, including policy instability, financial constraints, and dependence on imported inputs; contextual conditions, including fragmented governance and weak interorganizational coordination; and intervening conditions, including economic crises, sanctions, and technological limitations. Key strategies included strengthening governance, improving information systems, enhancing domestic production, optimizing distribution networks, and developing supportive insurance mechanisms. These strategies contributed to greater supply chain resilience, sustained medicine availability, and more equitable access for patients. Conclusion: The pharmaceutical supply chain for patients with rare diseases is shaped by complex structural, economic, managerial, and institutional interactions. The proposed model provides a comprehensive framework for understanding supply chain vulnerability and developing coordinated interventions to enhance resilience and ensure sustainable access to essential medicines.   زنجیره تامین دارو, سیستم توزیع دارو, بیماری‌های خاص, خدمات دارویی, مطالعه کیفی drug supply chain, drug distribution systems, rare diseases, pharmaceutical services, qualitative research 199 211 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-19572-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Imani محمد ایمانی mohammad.imani11@gmail.com 1003194753284600189673 1003194753284600189673 No PhD Candidate in Health Services Administration, Sari Islamic Azad University, Sari, Iran دانشجوی دکتری مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران Ghahraman Mahmoudi قهرمان محمودی ghahraman48@yahoo.com 1003194753284600189674 1003194753284600189674 Yes Professor, Department in Health Services Administration, Sari Islamic Azad University, Sari, Iran استاد، گروه مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران Mohammad-Ali Jahani محمدعلی جهانی drmajahani@yahoo.com 1003194753284600189675 1003194753284600189675 No Professor, Social Determinants of Health Research Center Health Research Institute, Babol University of Medical Sciences, Babol Iran استاد، مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، پژوهشکده سلامت، دانشگاه علوم پزشکی بابل، ایران Jamshid Yazdani-Charati جمشید یزدانی چراتی jamshid.charati@gmail.com 1003194753284600189676 1003194753284600189676 No Professor Department of Biostatistics, Faculty of Health, Health Sciences Research Center, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran استاد آمار زیستی، گروه آمار زیستی، دانشکده بهداشت، مرکز تحقیقات علوم بهداشتی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران