Journal of Mazandaran University of Medical Sciences

fa پلاکت‌ها در ایمونوترومبوز و ترومبوالتهاب: چشم‌اندازهای بالینی و درمانی Platelets in Immunothrombosis and Thromboinflammation: Clinical and Therapeutic Perspectives هماتولوژی و آنکولوژی Hematology and Oncology مروری Review در نگاه کلاسیک، پلاکت‌ها سلول‌های بی‌هسته‌ای تلقی می‌شدند که نقش اصلی آن‌ها به حفظ هموستاز و جلوگیری از خونریزی محدود بوده است. با این‌ حال، طی دو دهه اخیر، شواهد فزاینده نشان داده‌اند که پلاکت‌ها بازیگرانی فعال در نقطه تلاقی انعقاد، التهاب، ایمنی ذاتی و عملکرد عروقی هستند و نقشی محوری در پدیده‌هایی مانند ایمونوترومبوز و ترومبوالتهاب ایفا می‌کنند. این تغییر نگرش، درک ما از سازوکارهای بیماری‌زایی طیف گسترده‌ای از اختلالات، از جمله سپسیس، سندرم دیسترس تنفسی حاد (ARDS)، سکته مغزی ایسکمیک، بدخیمی ها، آترواسکلروز و آتروترومبوز را گسترش داده است. پلاکت‌های فعال ‌شده از طریق تعامل مستقیم با نوتروفیل‌ها، مونوسیت‌ها و سلول‌های اندوتلیال، تشکیل تجمعات پلاکت–لکوسیت، فعال‌سازی اندوتلیوم و تقویت پاسخ‌های التهابی و انعقادی را تنظیم می‌کنند. همچنین، تعامل دوسویه پلاکت–نوتروفیل می‌تواند تشکیل تله‌های خارج‌ سلولی نوتروفیلی (NETs ) را تحریک کند؛ در حالی‌ که NETs نیز با ایجاد بستری ترومبوژنیک، فعال‌سازی پلاکت‌ها و انعقاد را تشدید کرده و چرخه‌ای خود تقویت ‌شونده از التهاب و ترومبوز ایجاد می‌کنند. افزون بر این، پلاکت‌ها با آزادسازی کموکاین‌ها، میانجی‌های التهابی و وزیکول‌های خارج‌ سلولی، قادرند رفتار سلول‌های ایمنی و اندوتلیوم را در سطح سیستمیک و موضعی تعدیل کنند. این تعاملات پیچیده، پلاکت را از یک عنصر صرفاً هموستاتیک به یک تنظیم ‌کننده مهم پاسخ‌های ایمنی–عروقی تبدیل کرده‌اند. در این مقاله، نقش پلاکت‌ها در ایمونوترومبوز و ترومبوالتهاب با تأکید بر تعامل پلاکت–لکوسیت، NETosis، فعال‌سازی اندوتلیوم، ترومبواینفلامیشن و پیام‌رسانی وزیکول‌های خارج ‌سلولی بررسی می‌شود. همچنین، پیامدهای بالینی این مسیرها، ظرفیت آن‌ها به‌عنوان نشانگرهای زیستی و رویکردهای درمانی نوین برای مهار انتخابی ترومبوالتهاب، ضمن حفظ عملکرد ضروری هموستاتیک پلاکت‌ها، مورد بحث قرار می‌گیرد Background and purpose: In the classical view, platelets were regarded primarily as anucleate cellular fragments responsible for maintaining hemostasis and preventing blood loss. This restricted view has been fundamentally revised by growing evidence that platelets function as highly responsive immune and inflammatory effectors at the interface of coagulation, innate immunity, and vascular biology. In this context, immunothrombosis and thromboinflammation have emerged as key biological frameworks for understanding how platelet activation can simultaneously contribute to host defense and drive pathological vascular injury. Activated platelets interact dynamically with neutrophils, monocytes, endothelial cells, and other circulating or tissue-resident immune cells, promoting leukocyte recruitment, endothelial activation, tissue factor expression, and the formation of platelet–leukocyte aggregates. Importantly, platelet-derived signals can promote neutrophil extracellular trap (NET) formation, while NETs themselves provide a highly thrombogenic scaffold that amplifies platelet activation and coagulation, creating self-reinforcing inflammatory–thrombotic circuits. Platelets also release cytokines, chemokines, granule-derived mediators, and extracellular vesicles that can reshape local immune and vascular responses beyond the site of initial platelet activation. These mechanisms are increasingly implicated in the pathogenesis of sepsis, acute respiratory distress syndrome, ischemic stroke, atherosclerosis and atherothrombosis, and other inflammatory and vascular disorders. From a clinical perspective, the expanding recognition of platelet–immune interactions provides a framework for interpreting platelet activation not simply as a consequence of vascular injury, but as a potential driver and biomarker of disease progression. This review examines the molecular and cellular mechanisms through which platelets orchestrate immunothrombosis and thromboinflammation, with particular emphasis on platelet–leukocyte crosstalk, NETosis, endothelial dysfunction, and extracellular vesicle signaling. Finally, we discuss emerging diagnostic and therapeutic strategies aimed at selectively disrupting pathological platelet–immune circuits while preserving essential hemostatic functions, highlighting opportunities for more precise interventions in thromboinflammatory disease.   پلاکت, ایمونو-ترومبوز, ترومبوالتهاب, سپسیس, NET,HMGB1, وزیکول‌های خارج‌سلولی platelets, immunothrombosis, thromboinflammation, sepsis, neutrophil extracellular traps, HMGB1, extracellular vesicles 273 289 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-19699-2&slc_lang=fa&sid=1 Nazanin Heidari نازنین حیدری nheidari1020@gmail.com 1003194753284600189708 1003194753284600189708 No High Institute for Research and Education in Transfusion Medicine, Tehran, Iran موسسه عالی آموزشی و پژوهشی طب انتقال خون، تهران، ایران Alireza Mohseni علیرضا محسنی Mohseni2024@gmail.com 1003194753284600189709 1003194753284600189709 No Assistant Professor, Department of Laboratory Sciences, School of Allied Medical Sciences, Mazandaran University of Medical Sciences and Health Services, Sari, Iran استادیار، گروه علوم آزمایشگاهی، دانشکده پیرا پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی مازندران، ساری، ایران soheil azizi سهیل عزیزی S.azizi@mazums.ac.ir 1003194753284600189710 1003194753284600189710 No Associate Professor, Department of Laboratory Sciences, School of Allied Medical Sciences, Mazandaran University of Medical Sciences and Health Services, Sari, Iran . دانشیار، گروه علوم آزمایشگاهی، دانشکده پیرا پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی مازندران، ساری، ایران Jalal Naghinezhad جلال نقی نژاد jalalalinaghinezhad@gmail.com 1003194753284600189707 1003194753284600189707 Yes Assistant Professor, Department of Laboratory Sciences, School of Allied Medical Sciences, Mazandaran University of Medical Sciences and Health Services, Sari, Iran استادیار، گروه علوم آزمایشگاهی، دانشکده پیرا پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی مازندران، ساری، ایران