Journal of Mazandaran University of Medical Sciences

fa اثربخشی مداخله آموزشی تئوری محور بر سازه‌های مدل فرایند رویکرد اقدام بهداشتی و رفتارهای حفاظت کننده در برابر نور خورشید در دانش آموزان پسر Effectiveness of a Theory-Based Educational Intervention on the Constructs of the Health Action Process Approach (HAPA) Model and Sun Protective Behaviors in Male Students بهداشت خانواده Family Health پژوهشي-کامل Research(Original) سابقه و هدف: اجرای مداخلات تئوری محور در راستای پیشگیری از سرطان پوست در نوجوانان پسر به‌واسطه مواجهه مفرط با نور خورشید و عدم رعایت رفتارهای پیشگیرانه ضروری است. مطالعه حاضر با هدف تعیین تاثیر مداخله آموزشی بر رفتارهای حفاظت کننده در برابر نور خورشید در دانش‌آموزان پسر، انجام پذیرفت. مواد و روش ‌ها: پژوهش حاضر یک مطالعه نیمه تجربی بود که 168 نفر از دانش‌آموزان پسر 13 تا 15 ساله از 8 مدرسه دولتی شهر قائم‌شهر در قالب دو گروه مداخله و کنترل در آن شرکت کردند. مداخله شامل 5 جلسه آموزش گروهی 45 دقیقه‌ای به همراه فایل صوتی 3 تا 5 دقیقه‌ای خلاصه محتوا و 2 پیامک آموزشی برای هر جلسه بود. داده‌ها با پرسشنامه چند قسمتی شامل سوالات دموگرافیک، خرده مقیاس‌های مدل فرایند رویکرد اقدام بهداشتی (31 سوال) و چک لیست ارزیابی رفتار (8 سوال ) بود که قبل و 3 ماه بعد از مداخله تکمیل شد. نرم افزار SPSS نسخه 25 و آزمون‌های کای اسکوئر، تی مسئقل و زوجی، و آنالیز کوواریانس برای تجزیه و تحلیل داده‌ها استفاده شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد پس از مداخله با کنترل اثر متغیر پیش آزمون، خودکارآمدی (از 2/48±9/06 به 4/29±14/13)، هوشیاری بهداشتی (از 31/1±3/57به 3/38±6/12)، برنامه ریزی عمل (از 1/86±6/45به 2/23±11/30)، برنامه ریزی مقابله (از 1/67±7/34 به 2/38±12/51)، خطر درک شده (از 5/13±12/92 به 6/43±20/55)، قصد (از 3/42±8/35 به 4/25±15/82) و رفتار حفاظت کننده در برابر نور خورشید (از 1/45±1/34 به 2/10 ±3/74) در گروه مداخله به طور معنی‌داری بهبود یافت (0/05>P). استنتاج: بهبود متغیرهای روانشناختی موثر بر رفتارهای حفاظت کننده در برابر سرطان پوست بر کارآیی مداخله آموزشی مبتنی بر مدل HAPA تاکید کرد. بنابراین، استفاده از مدل HAPA در طراحی مداخلات آموزشی با هدف ارتقاء رفتارهای حفاظت کننده در برابر نور خورشید بواسطه تعدد سازه‌های روانشناختی موثر بر رفتار و قابلیت پیش‌بینی رفتارهای بهداشتی توصیه می‌شود.   Background and purpose: The implementation of theory-based interventions is essential for the prevention of skin cancer among male adolescents, given their high levels of sun exposure and low adherence to preventive behaviors. The aim of the present study was to evaluate the effect of an educational intervention based on the Health Action Process Approach (HAPA) model on sun protective behaviors in male students. Materials and methods: The present study was a quasi-experimental design involving 168 male students aged 13 to 15 years from eight public schools in Qaemshahr city, who were assigned to either the experimental or control group. The intervention consisted of five 45-minute group training sessions, each accompanied by a 3–5-minute summarized educational audio file and two targeted SMS messages. Data were collected using a multi-section questionnaire comprising demographic items, 31 items measuring subscales of the Health Action Process Approach (HAPA) model, and an 8-item behavioral evaluation checklist. Questionnaires were completed both before the intervention and three months afterwards. Data analysis was performed using SPSS version 25.0, employing chi-square tests, independent and paired t-tests, and analysis of covariance (ANCOVA). Results: The results indicated that, after controlling for the pre-test variable, the mean scores significantly improved in the experimental group following the theory-based intervention. Specifically, there were significant increases in self-efficacy (from 9.06 ± 2.48 to 14.13 ± 4.29), health awareness (from 3.57 ± 1.30 to 6.12 ± 3.38), action planning (from 6.45 ± 1.86 to 11.30 ± 2.23), coping planning (from 7.34 ± 1.67 to 12.15 ± 2.38), perceived risk (from 12.92 ± 5.13 to 20.55 ± 6.43), intention (from 8.35 ± 3.42 to 15.82 ± 4.25), and sun protection behavior (from 1.34 ± 1.45 to 3.74 ± 2.10) (P < 0.05). Conclusion: Promoting the psychological variables influencing sun protective behaviors highlights the efficacy of educational interventions based on the Health Action Process Approach (HAPA) model. Therefore, it is recommended that the HAPA model be utilized in the design of educational interventions aimed at improving sun protective behaviors, due to its comprehensive set of psychological constructs that influence behavior and its strong predictive capacity for health-related actions.   نور خورشید, خودکارآمدی, آموزش, خطر درک شده, برنامه‌ریزی, سرطان پوست sunlight, self-efficacy, education, perceived risk, planning, skin Cancer 47 59 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-12689-5&slc_lang=fa&sid=1 Qazal Olad Azimi غزال اولادعظیمی qazal69azami@gmail.com No MSc in Health Education, Health School, Qazvin University of Medical Sciences, Qazvin, Iran کارشناسی ارشد، گروه بهداشت عمومی و آموزش سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی قزوین، قزوین، ایران Isa Mohammadi Zeidi عیسی محمدی زیدی emohammadi@qums.ac.ir Yes Associate Professor, Children Growth Research Center, Research Institute for Prevention of Non-Communicable Diseases, Qazvin University of Medical Sciences, Qazvin, Iran دانشیار آموزش بهداشت، مرکز تحقیقات رشد کودکان، پژوهشکده پیشگیری از بیماری‌های غیر واگیر، دانشگاه علوم پزشکی قزوین، قزوین، ایران Hadi Morshedi هادی مرشدی morshediy@gmail.com No Associate Professor, Children Growth Research Center, Research Institute for Prevention of Non-Communicable Diseases, Qazvin University of Medical Sciences, Qazvin, Iran دانشیار آموزش بهداشت، مرکز تحقیقات رشد کودکان، پژوهشکده پیشگیری از بیماری‌های غیر واگیر، دانشگاه علوم پزشکی قزوین، قزوین، ایران Mohammadreza Maleki محمدرضا ملکی malekiMr@yahoo.com No Associate Professor, Children Growth Research Center, Research Institute for Prevention of Non-Communicable Diseases, Qazvin University of Medical Sciences, Qazvin, Iran دانشیار آموزش بهداشت، مرکز تحقیقات رشد کودکان، پژوهشکده پیشگیری از بیماری‌های غیر واگیر، دانشگاه علوم پزشکی قزوین، قزوین، ایران Saeed Shahsavari سعید شهسواری shahsavari_saeed@yahoo.com No Assistant Professor, Department of biostatistics and epidemiology, school of health, Alborz University of Medical Sciences, Alborz, Iran استادیار آمار حیاتی، گروه آمار حیاتی و اپیدمیولوژی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی البرز، البرز، ایران Amir Pakpoor امیر پاکبور pakpour_amir@gmail.com No Assistant Professor, Department of biostatistics and epidemiology, school of health, Alborz University of Medical Sciences, Alborz, Iran استادیار آمار حیاتی، گروه آمار حیاتی و اپیدمیولوژی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی البرز، البرز، ایران