Journal of Mazandaran University of Medical Sciences

fa وضعیت تب خونریزی دهندۀ کریمه کنگو و ناقلین آن در ایران یک مرور روایتی Current Status of Crimean-Congo Hemorrhagic Fever and Its Vectors in Iran: A Narrative Review حشره شناسی پزشکی Medical Entomology مروری Review سابقه و هدف: تب خونریزی ‌دهنده کریمه-کنگو (CCHF) یک بیماری ویروسی حاد است که توسط ویروس جنس نایروویروس ایجاد و عمدتاً از طریق گزش کنه‌های آلوده به انسان منتقل می‌شود. بیماری به دلیل نرخ بالای مرگ‌ومیر و شیوع در مناطق مختلف جهان، به ویژه در ایران، نیازمند بررسی دقیق‌تری است. این مطالعه یک مرور روایتی است که داده‌های مورد نیاز آن از طریق جستجو در موتورهای جستجوی Google Scholar، پایگاه‌های علمی بین المللی Web of Science، ScienceDirect، Scopus و Pubmed و داخلی شامل پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی (SID)، بانک اطلاعات نشریات کشور (Magiran) و مرجع دانش (Civilica) با استفاده از کلمات فارسی، تب خونریزی‌دهنده‌کریمه-کنگو، نایروویروس، شیوع، اپیدمیولوژی، ناقلین، کنه، کنترل، ایران و معادل‌های انگلیسی آن‌ها به صورت جستجوی انفرادی و پیشرفته ترکیبی از 1348 تا 1403 گردآوری شد. بررسی‌ها نشان می‌دهد شیوع CCHF در ایران در سال‌های اخیر افزایش یافته و موارد ابتلا از تمامی 31 استان کشور گزارش شده است. استان‌های سیستان و بلوچستان و خراسان رضوی بیش‌ترین موارد ابتلا را دارند. این بیماری در فصول گرم سال، به ویژه از اواسط بهار تا تابستان، همزمان با فعالیت کنه‌ها، بیش‌ترین شیوع را دارد و به دلیل شرایط شغلی، بیش‌تر در مردان مشاهده می‌شود. افرادی مانند قصابان، دامداران و کسانی که به هر نحوی با دام و فرآورده‌های دامی یا بیماران مبتلا سروکار دارند، مخصوصا در مناطق روستایی، در معرض خطر بالای ابتلا به بیماری قرار دارند. از 37 گونه کنه در ایران، 11 گونه آلوده به ویروس CCHF هستند. بیش‌ترین تعداد گونه‌های کنه آلوده به ویروس در استان همدان گزارش شده است. هیالوما مارژیناتوم و هیالوما آناتولیکوم به عنوان ناقلین اصلی CCHF شناخته می‌شوند. با توجه به وضعیت کنونی بیماری در ایران و تأثیر عوامل محیطی و اجتماعی در سال‌های اخیر، ایجاد برنامه‌های جامع و همه‌جانبه در زمینه پیشگیری، آموزش و آگاهی‌رسانی برای کاهش شیوع و کنترل این بیماری از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.   Background and purpose: Crimean-Congo Hemorrhagic Fever (CCHF) is an acute viral disease caused by a virus of the genus Nairovirus, transmitted primarily through the bites of infected ticks. Due to its high mortality rate and prevalence in various regions worldwide, particularly in Iran, different aspects of the disease warrant more detailed investigation. In this narrative review, data collection was performed through comprehensive searches of scientific databases, including PubMed, Web of Science, Scopus, and ScienceDirect, as well as Persian databases such as the Scientific Information Database (SID), the National Journals Database (Magiran), and Civilica. The search employed both Persian and English keywords, including “Crimean-Congo fever,” “Crimean-Congo hemorrhagic fever,” “Nairoviruses,” “Prevalence,” “Epidemiology,” “Distribution,” “Vectors,” “Tick,” “Control,” and “Iran,” using both individual and advanced combined search strategies, covering the period from 1969 to December 2024. The findings indicate that the incidence of CCHF in Iran has risen in recent years, with cases reported from all 31 provinces. Sistan and Baluchestan and Khorasan Razavi Provinces have reported the highest number of cases. The disease shows peak prevalence during the warm seasons, particularly from mid-spring to mid-summer, coinciding with heightened tick activity, and is more frequently observed in men due to occupational exposure. Individuals such as butchers, livestock farmers, and those who handle livestock or infected patients are at high risk, especially in rural areas. Among the 37 tick species identified in Iran, 11 are infected with the CCHF virus. The highest number of CCHF-infected tick species has been reported in Hamedan Province. Hyalomma marginatum and Hyalomma anatolicum have been documented as the primary vectors of CCHF. Given the current status of CCHF in Iran and the influence of environmental and social factors in recent years, the establishment of comprehensive programs focusing on prevention, education, and public awareness is crucial to reducing the prevalence and controlling the spread of this disease.   تب خونریزی ‌دهنده کریمه-کنگو, کنه, پیشگیری و کنترل, اپیدمیولوژی, ایران Crimean-Congo hemorrhagic fever, tick, prevention and control, epidemiology, Iran 149 169 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-13887-8&slc_lang=fa&sid=1 Seyed hassan Nikookar سیدحسن نیکوکار 1003194753284600178793 1003194753284600178793 No Assistant Professor, Health Sciences Research Center, Department of Medical Entomology and Vector Control, Faculty of Health, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran استادیار، مرکز تحقیقات علوم بهداشتی، گروه حشره شناسی پزشکی و کنترل ناقلین، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Mohammad Cheraghpour Khonakdar محمد چراغ‌پور خونکدار 1003194753284600178794 1003194753284600178794 No MSc Student in Medical Entomology and Vector Control, Faculty of Health, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran دانشجوی کارشناسی‌ارشد، گروه حشره شناسی پزشکی و کنترل ناقلین، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Omid Dehghan امید دهقان 1003194753284600178795 1003194753284600178795 No Instructor of Medical Entomology and Vector Control, Tropical and Communicable Diseases Research Centre, Iranshahr University of Medical Sciences, Iranshahr, Iran مربی، مرکز تحقیقات بیماری‌های گرمسیری و واگیر، دانشگاه علوم پزشکی ایرانشهر، ایران Mahmoud Fazeli Dinan محمود فاضلی دینان 1003194753284600178796 1003194753284600178796 No Associate Professor, Department of Medical Entomology and Vector Control, Faculty of Health, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran دانشیار، گروه حشره شناسی پزشکی و کنترل ناقلین، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Fatemeh Roozbeh فاطمه روزبه 1003194753284600178797 1003194753284600178797 No Infectious Diseases Specialist, Buali Sina Hospital, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran متخصص بیماری های عفونی، بیمارستان بوعلی سینا، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Ahmadali Enayati احمدعلی عنایتی 1003194753284600178798 1003194753284600178798 Yes Professor, Group of Medical Entomology and Vector Control, Faculty of Health, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran استاد، گروه حشره شناسی پزشکی و کنترل ناقلین، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران