Journal of Mazandaran University of Medical Sciences

fa تغییرات اقلیمی و تاب‌آوری سیستم سلامت، یک مرور حیطه ای بر راهبردهای مدیریتی و سیاست‌گذاری Climate Change and Health System Resilience: A Scoping Review of Management and Policy Strategies مديريت خدمات بهداشتي و درماني Health Services Management مروری Review سابقه و هدف: تغییرات اقلیمی به‌عنوان یک تهدید عمده جهانی، سیستم‌های سلامت را تحت فشار قرار داده و نیاز به تاب‌آوری را حیاتی ساخته است. این مرور نظام‌مند با هدف تجمیع راهبردهای مدیریتی و سیاست‌گذاری برای ارتقای تاب‌آوری سیستم سلامت در برابر این تغییرات، انجام پذیرفت. مواد و روش ‌ها: این مطالعه یک مرور حیطه‌ای (Scoping Review) است که مطابق با دستورالعقل PRISMA انجام شد. جستجوی نظام‌مند در پایگاه‌های PubMed، Scopus و Web of Science برای مطالعات منتشر شده بین سال‌های 2000 تا 2025 انجام گرفت. معیارهای ورود شامل تمرکز بر راهبردهای مدیریتی یا سیاستی برای تاب‌آوری سیستم سلامت در برابر مخاطرات اقلیمی بود. پس از غربالگری، داده‌های 56 مطالعه واجد شرایط با تحلیل محتوای کیفی استخراج و سنتز شدند. یافته‌ها: تحلیل کیفی 56 مطالعه منجر به شناسایی پنج حوزه کلیدی راهبردی شد. حوزه اول تقویت حکمرانی و سیاست‌گذاری که شامل ادغام ملاحظات اقلیمی در سیاست‌های ملی سلامت، تقویت رهبری و هماهنگی بین‌بخشی، حوزه دوم توسعه نیروی انسانی شامل آموزش و توانمندسازی کارکنان سلامت برای پاسخ به بحران‌های اقلیمی و برنامه‌ریزی نیروی کار، حوزه سوم ارتقای زیرساخت و منابع شامل طراحی تأسیسات مقاوم، تضمین زنجیره تأمین پایدار و تخصیص منابع مالی اختصاصی، حوزه چهارم، تقویت سیستم‌های اطلاعات سلامت شامل توسعه سیستم‌های هشدار زودهنگام و یکپارچه‌سازی داده‌های اقلیمی- سلامت و حوزه پنجم ترویج مشارکت اجتماعی و عدالت شامل درگیر کردن جوامع محلی و توجه ویژه به گروه‌های آسیب‌پذیر می‌باشند. یافته‌ها نشان داد اثربخشی مستلزم رویکردی یکپارچه و هماهنگ در تمامی این حوزه‌ها است. استنتاج: تاب‌آوری سیستم سلامت در برابر تغییرات اقلیمی یک امر چند بعدی است که نیازمند حرکت از پاسخ‌های واکنشی به سمت برنامه‌ریزی استراتژیک، یکپارچه و مبتنی بر شواهد است. راهبردهای مؤثر باید حوزه‌های حکمرانی، نیروی انسانی، زیرساخت، اطلاعات و مشارکت اجتماعی را به‌طور همزمان پوشش دهند. این مرور چارچوبی مبتنی بر شواهد برای سیاست‌گذاران و مدیران فراهم می‌کند و بر ضرورت پژوهش‌های آینده برای ارزیابی اثربخشی عملی این راهبردها در بافت‌های مختلف تأکید می‌ورزد. Background and purpose: Climate change, as a major global threat, has increasingly placed health systems under pressure, and the need for resilience has become critical. This scoping review aimed to synthesize existing management and policy strategies to enhance health system resilience to climate-related risks. Materials and methods: A scoping review was conducted in accordance with the PRISMA-ScR guidelines. A systematic search was conducted in the PubMed, Scopus, and Web of Science databases for studies published between 2000 and 2025. Inclusion criteria were defined as studies addressing management or policy strategies for health system resilience to climate hazards. After screening, data from 56 eligible studies were extracted and synthesized using qualitative content analysis. Results: Qualitative analysis of 56 studies identified five key strategic areas: 1. Strengthening governance and policymaking: Integrating climate considerations into national health policies, strengthening leadership, and enhancing intersectoral coordination. 2. Human resource development: Training and empowering health workers to respond to climate-related crises, alongside workforce planning. 3. Improving infrastructure and resources: Designing resilient facilities, ensuring sustainable supply chains, and allocating dedicated funding. 4. Strengthening health information systems: Developing early warning systems and integrating climate-health data. 5. Promoting social participation and equity: Engaging local communities and paying special attention to vulnerable groups. The findings suggest that effective implementation depends on an integrated and coordinated approach across all five domains. Conclusion: Health system resilience to climate change is a multidimensional issue that requires a shift from reactive responses to proactive, strategic, and evidence-informed planning. Effective strategies should simultaneously address governance, human resources, infrastructure, information systems, and social participation. This review synthesizes an evidence-based framework for policymakers and health system managers and emphasizes the need for future research to assess the real-world effectiveness and implementation of these strategies across different contexts. تغییرات اقلیمی, تاب‌آوری سیستم سلامت, مدیریت, سیاست‌گذاری Climate change, health system resilience, management, policymaking 200 212 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-17209-2&slc_lang=fa&sid=1 Jamshid Yazdani Charati جمشید یزدانی چراتی jamshid.charati@gmail.com No Professor, Department of Biostatistics, School of Health, Health Sciences Research Center, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran استاد آمار زیستی، گروه آمار زیستی، دانشکده بهداشت، مرکز تحقیقات علوم بهداشتی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Amir Soltani سیدامیر سلطانی Amir.s1368@yahoo.com No Ph.D Candidate Health Services Management, Social Determinants of Health Research Center, Health Research Institute, Golestan University of Medical Sciences, Gorgan, Iran دانشجوی دکتری مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی، مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، پژوهشکده سلامت، دانشگاه علوم پزشکی گلستان، گرگان، ایران Zohreh Alinasab زهره علی نسب z.alinasab3820@yahoo.com Yes PhD in Health Services Management, , School of Health, Health Sciences Research Center, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran دکترای تخصصی مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی، دانشکده بهداشت، مرکز تحقیقات علوم بهداشتی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران