Journal of Mazandaran University of Medical Sciences

fa اثربخشی گروه درمانی شناختی- رفتاری بر استرس ناشی از دیابت، خودمراقبتی دیابت و باور های ناکارآمد درباره دیابت در بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 Effects of Group-Based Cognitive-Behavioral Therapy on Psychological Distress, Self-Care Behaviours, and Dysfunctional Beliefs in Patients with Type 2 Diabetes روانشناسی psychology پژوهشي-کامل Research(Original) سابقه و هدف: دیابت نوع ۲ از شایع‌ترین بیماری‌های مزمن غیرواگیر است که علاوه بر عوارض جسمانی، با پیامدهای روان‌شناختی مهمی از جمله باورهای ناکارآمد، پریشانی ناشی از دیابت و کاهش رفتارهای خودمراقبتی همراه است. شواهد نشان می‌دهد این عوامل می‌توانند کنترل بیماری و کیفیت زندگی بیماران را به‌طور معنی‌داری تحت تأثیر قرار دهند. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی درمان شناختی - رفتاری گروهی بر باورهای ناکارآمد، استرس ناشی از دیابت و خودمراقبتی بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲، انجام پذیرفت. مواد و روش ‌ها: این پژوهش نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری بیماران زن و مرد مبتلا به دیابت نوع ۲ مراجعه‌کننده به کلینیک‌ غدد شهر ساری در پاییز ۱۴۰۴ بوده است. تعداد ۳۰ بیمار به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و به‌طور تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل (هر گروه ۱۵ نفر) جایگزین شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه باورهای ناکارآمد نسبت به دیابت، مقیاس پریشانی دیابت و پرسشنامه خودمراقبتی دیابت بود. گروه آزمایش در ۱۲ جلسه ۹۰ دقیقه‌ای درمان شناختی رفتاری گروهی شرکت کرد، ولی گروه کنترل مداخله‌ای دریافت نکرد. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چند متغیره تحلیل شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد، پس از کنترل اثر نمرات پیش‌آزمون، تفاوت معنی‌داری بین گروه‌ها در هر سه متغیر وابسته وجود دارد (0/05P<) درمان شناختی رفتاری موجب کاهش معنی‌دار باورهای ناکارآمد نسبت به دیابت (66/0η²= )، استرس ناشی از دیابت (51/0η²=) و افزایش معنی‌دار رفتارهای خودمراقبتی بیماران (61/0η²=) شد. اندازه اثر به‌دست ‌آمده نشان‌‌دهنده تأثیر قوی مداخله بر متغیرهای پژوهش و سهم بالای درمان در تبیین تغییرات نمرات پس‌آزمون بود. استنتاج: درمان شناختی رفتاری گروهی می‌تواند به‌عنوان مداخله‌ای مؤثر در کاهش پریشانی روان‌شناختی، اصلاح باورهای ناکارآمد و ارتقای رفتارهای خودمراقبتی بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ مورد استفاده قرار گیرد. کد ثبت کارآزمایی بالینی  IRCT 20260224068938N1   Background and purpose: Type 2 diabetes is one of the most prevalent chronic non-communicable diseases and is associated not only with physical complications but also with significant psychological consequences, including dysfunctional beliefs, diabetes-related distress, and reduced engagement in self-care behaviours. Evidence suggests that these factors are associated with poorer glycaemic control and reduced quality of life. This study aimed to examine the effectiveness of a group-based cognitive-behavioural therapy (CBT) intervention on dysfunctional beliefs, diabetes-related distress, and self-care behaviours in individuals with type 2 diabetes. Materials and methods: This quasi-experimental study employed a pretest–posttest control group design with a wait-list control condition. The study population comprised patients with type 2 diabetes attending specialised endocrinology clinics in Sari, Iran, during autumn 2025. A total of 30 participants were selected using purposive sampling based on eligibility criteria and were then randomly allocated to either the experimental or control group (15 participants per group). The research instruments included the Dysfunctional Beliefs About Diabetes Questionnaire, the Diabetes Distress Scale, and the Diabetes Self-Care Questionnaire. The intervention group received twelve weekly 90-minute group CBT sessions, while the control group received no intervention during the study period. Data were analysed using multivariate analysis of covariance (MANCOVA). Results: After adjusting for baseline scores, there were statistically significant differences between the groups across all outcome variables (P< 0.05). The intervention group demonstrated a significant reduction in dysfunctional beliefs about diabetes (η² = 0.66) and diabetes-related distress (η² = 0.51), as well as a significant improvement in self-care behaviours (η² = 0.61). Effect sizes indicated a large intervention effect across all outcomes. Conclusion: Group-based cognitive-behavioural therapy is an effective intervention for reducing maladaptive diabetes-related cognitions and psychological distress, while improving self-care behaviours in individuals with type 2 diabetes. These findings support the integration of structured psychological interventions within routine diabetes care. (Clinical Trials Registry Number: IRCT 20260224068938N1)   دیابت نوع ۲, درمان شناختی - رفتاری, باورهای ناکارآمد, پریشانی دیابت, خودمراقبتی Type 2 diabetes, cognitive-behavioral therapy, dysfunctional beliefs, diabetes distress, self-care 84 97 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-17091-2&slc_lang=fa&sid=1 Tahoura khoshgoeain طهورا خوشگوئیان tahourakhoshgoeian@gmail.com No MA in Clinical Psychology, Faculty of Medical Sciences, Islamic Azad University, Sari Branch, Sari, Iran کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی، دانشکده پزشکی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساری، ایران Bahram Mirzaian بهرام میرزائیان bahrammirzaian@gmail.com Yes Assistant Professor, Department of Psychology, Islamic Azad University, Sari Branch, Sari, Iran استادیار، گروه روانشناسی، ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران Adele bahar عادله بهار doctor_bahar2000@yahoo.com No Professor, Department of Internal Medicine, Diabetes Research Center, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran استاد غدد درون ریز، گروه داخلی، مرکز تحقیقات دیابت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران