Journal of Mazandaran University of Medical Sciences

fa مداخلات آموزش بهداشت برای ارتقاء آگاهی و پذیرش واکسیناسیون HPV در نوجوانان و جوانان: مرور روایتی با تمرکز بر شکاف‌های ایران Health Education Interventions to Improve HPV Vaccination Awareness and Uptake Among Adolescents and Young Adults: A Narrative Review with a Focus on Gaps in Iran آموزش بهداشت Health Education مروری Review سابقه و هدف: ویروس پاپیلومای انسانی (HPV)، شایع‌ترین عفونت منتقله از راه جنسی و عامل اصلی سرطان دهانه رحم است. با وجود واکسن مؤثر، پوشش واکسیناسیون در ایران ناکافی بوده و برنامه همگانی برای نوجوانان اجرایی نشده است. این مطالعه با هدف مرور روایتی روش‌های آموزش بهداشت برای ارتقای آگاهی و رفتارهای پیشگیرانهHPV ، انجام پذیرفت. مواد و روش ‌ها: جستجوی ساختاریافته در PubMed، Scopus، Google Scholar،SID  و Magiran برای مقالات ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۵ انجام شد. مطالعات مداخله‌ای، مرورهای نظام‌مند و مقالات ارزیابی مداخلات آموزشی که دانش، نگرش، قصد یا دریافت واکسن  HPVرا در نوجوانان، جوانان، دانشجویان یا والدین گزارش کرده بودند، وارد شدند. به دلیل ناهمگنی، سنتز یافته‌ها به‌صورت روایتی انجام شد. بر اساس ماهیت مداخلات آموزشی، پنج تم اصلی، حضوری و سنتی، دیجیتال و فناوری ‌محور، آموزش همتا، خانواده ‌محور و جامعه ‌محور و ترکیبی و چند سطحی، از مقالات استخراج شد. یافته‌ها: روش‌های سنتی رایج‌ترین رویکرد بوده و در افزایش دانش مؤثر بودند، اما تأثیر محدودی بر رفتار واقعی داشتند. برخی مداخلات فناوری ‌محور مانند پیامک‌های یادآور، نرخ واکسیناسیون را تا بیش از ۷۰ درصد افزایش دادند. در ایران، استفاده از این روش‌ها محدود و صرفاً در حد انتقال محتوای سنتی بوده است. آموزش همتا در سطح بین‌المللی نرخ واکسیناسیون را به‌طور قابل‌ توجهی افزایش داده اما در ایران اجرا نشده است. مداخلات ترکیبی مبتنی بر نظریه‌های رفتاری، قصد واکسیناسیون را ارتقا دادند اما بیش‌تر بر انتقال دانش متمرکز بودند و موانع عملی مانند هزینه، دسترسی و انگ اجتماعی را هدف‌گیری نکردند. استنتاج: مداخلات آموزشی HPV در ایران عمدتاً بر انتقال دانش از طریق روش‌های سنتی متمرکز بوده‌اند و شکاف اصلی، فاصله میان افزایش قصد و تحقق رفتار پیشگیرانه است. نسل آینده مداخلات باید به سمت رویکردهای چند سطحی، خانواده ‌محور، همتا محور و شخصی‌سازی ‌شده با فناوری حرکت کند و پیامد نهایی آغاز و تکمیل واکسیناسیون باشد.   Background and purpose: HPV is the most common sexually transmitted infection and the leading cause of cervical cancer. Despite the availability of effective vaccines, vaccination coverage in Iran remains inadequate, and no national vaccination program for adolescents has been implemented. This narrative review aimed to summarize educational approaches used to improve HPV knowledge and preventive behaviors. Materials and methods: A structured search was conducted in PubMed, Scopus, Google Scholar, SID, and Magiran for articles published between 2010 and 2025. Interventional studies, systematic reviews, and evaluations of educational interventions reporting HPV knowledge, attitudes, vaccination intention, or vaccine uptake among adolescents, young adults, students, or parents were included. Due to the heterogeneity of the included studies, a narrative synthesis was performed. Based on the nature of the educational interventions, five main themes were identified: face-to-face/traditional, digital/technology-based, peer education, family-based and community-based, and combined/multilevel approaches. Results: Traditional methods were the most commonly used approach; although effective in improving knowledge, they demonstrated limited effects on actual preventive behaviors. Some technology-based interventions, such as SMS reminders, increased vaccination rates by more than 70%. In Iran, the use of such methods has been limited and largely restricted to traditional content delivery. Peer education has been shown internationally to significantly increase vaccine uptake but has not been implemented in Iran. Theory-based combined interventions improved vaccination intention but primarily focused on knowledge transfer, without addressing practical barriers such as cost, access, and social stigma. Conclusion: HPV educational interventions in Iran have primarily focused on knowledge transfer through traditional methods. The main gap remains the disconnect between increased intention and actual preventive behavior. Future interventions should move toward multilevel, family-based, peer-led, and personalized technology-driven approaches, with greater emphasis on achieving HPV vaccine initiation and completion as measurable behavioral outcomes.   ویروس پاپیلومای انسانی, واکسن HPV, آموزش بهداشت, دانشجویان, ایران Human papillomavirus, HPV vaccine, health education, students, Iran 173 188 http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-228-10&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Hosseinzadeh فاطمه حسین زاده fatima.hzade@gmail.com No PhD Candidate in Health Education and Promotion, Student Research Committee, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran دانشجوی دکترای آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت، کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Seyedeh-Somayeh Kazemi سیده سمیه کاظمی somayeh.kazemi7@gmail.com No Assistant Professor, Health Sciences Research Center, Addiction Institute, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran استادیار، مرکز تحقیقات علوم بهداشتی، پژوهشکده اعتیاد، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Mohammad Sadegh Rezai محمدصادق رضایی drmsrezaii@yahoo.com Yes Professor, Pediatric Infectious Diseases Research Center, Infectious Diseases Research Institute, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran استاد، مرکز تحقیقات عفونی اطفال، پژوهشکده بیماری‌های واگیر، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران